در نشست اخیر مجلس شورای اسلامی، طرحی به تصویب رسید که سقف ضمانت اجرایی مهریه را به شکل چشمگیری کاهش میدهد. بر اساس این مصوبه تازه، تنها مهریه تا سقف ۱۴ سکه مشمول ضمانتهای قانونی همچون توقیف اموال یا اعمال مجازاتهای مالی خواهد بود و دریافت مازاد آن صرفاً در صورتی امکانپذیر است که توانایی مالی مرد اثبات شود. این تصمیم که با ۱۷۷ رأی موافق از مجموع ۲۳۴ نماینده حاضر به تصویب رسید، موجی از واکنشهای انتقادی در حوزه حقوق زنان ایجاد کرده است.
پیشتر، قانون مهریه تا سقف ۱۱۰ سکه را تحت حمایت ماده ۲ قانون اجرای محکومیتهای مالی قرار میداد. کاهش این سقف به ۱۴ سکه، عملاً بخش عمدهای از ضمانتهای حمایتی را از میان برداشته و ساختار حقوقی مهریه را در موقعیتی تازه و بحثبرانگیز قرار داده است. کارشناسان معتقدند این تغییر میتواند امنیت اقتصادی زنان را به شدت کاهش دهد، زیرا مهریه در بسیاری از موارد تنها پشتوانه مالی آنان در شرایط بحرانی خانوادگی بوده است.
از نگاه جامعهشناسانی مانند عالیه شکربیگی، بخش بزرگی از زنان فاقد حمایت اقتصادی و خانوادگی هستند و همین امر اهمیت مهریه را دوچندان میکند. او هشدار داده است که حذف ضمانت اجرایی گسترده، زنان را در برابر خشونت و بحرانهای خانوادگی آسیبپذیرتر خواهد ساخت. سکینه سادات پاد، دستیار ویژه رئیسجمهوری در امور حقوق زنان نیز این مصوبه را نشانهای از فاصله میان قانونگذاری و واقعیتهای زندگی زنان دانسته و تأکید کرده است که چنین تصمیماتی میتواند اعتماد عمومی به نظام حقوقی را تضعیف کند.
نبود جایگزین حمایتی برای مهریه، یکی از مهمترین نگرانیهای فعالان اجتماعی است. در شرایطی که بسیاری از زنان تنها از طریق مهریه امکان دسترسی به پشتوانه اقتصادی دارند، کاهش ضمانت وصول بدون طراحی سازوکارهای حمایتی موازی، آنان را با خلأ جدی مواجه میکند. این وضعیت میتواند زنان را میان انتخابی دشوار قرار دهد: چشمپوشی از حق قانونی یا پذیرش روندهای طولانی و مشروط به توان مالی همسر.
با اجرای نهایی این قانون، پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن بهزودی آشکار خواهد شد. احتمال میرود زنان بخش مهمی از قدرت چانهزنی و پشتوانه قانونی خود را از دست بدهند و این امر به تشدید نابرابریهای موجود در ساختار خانواده بینجامد. تصمیم اخیر مجلس نهتنها یک تغییر حقوقی ساده نیست، بلکه میتواند مسیر آینده روابط خانوادگی و جایگاه اقتصادی زنان در جامعه ایران را تحت تأثیر قرار دهد.
