در پی یکی از طولانیترین و گستردهترین قطعیهای اینترنت در تاریخ ایران، آسیبهای اقتصادی این رویداد فراتر از محدودیت دسترسی به فضای مجازی رفته و هستی کسبوکارهای آنلاین را نشانه گرفته است.
اینترنت که پیشتر بستری برای رشد تجارت الکترونیک، فروش آنلاین و تبلیغات دیجیتال بود، اکنون با فقدانش هزاران کسبوکار نوپا و متوسط را تا مرز نابودی پیش برده است. برآوردها حاکی از آن است که اقتصاد دیجیتال ایران روزانه سه هزار میلیارد تومان درآمدزایی دارد؛ رقمی که هرچند در مقیاس کل اقتصاد کشور کوچک مینماید، اما برای میلیونها فروشنده خرد و متوسط، تمام دارایی و سرمایه زندگیشان محسوب میشود.
در ایران، شبکههایی مانند اینستاگرام، تلگرام و واتساپ، بستر اصلی فعالیت صدها هزار فروشگاه آنلاین و برندهای خانگی هستند. بیش از ۴۰ میلیون کاربر فعال در این پلتفرمها حضور دارند و حجم عمدهای از مبادلات تجاری دیجیتال کشور متکی به همین فضا است.
سقوط آزاد درآمدها
به گفته نمایندگان اتاق بازرگانی تهران، حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار فروشگاه اینستاگرامی در ایران فعالاند که اشتغال نزدیک به یک میلیون نفر را مستقیم تأمین میکنند. با قطع اینترنت، فروش این کسبوکارها عملاً به صفر میرسد. دادههای داخلی از ضرر روزانه میلیونتومانی فعالان این حوزه حکایت دارد؛ تا جایی که در مواردی کاهش ۵۰ تا ۹۰ درصدی فروش در بنگاههای خرد گزارش شده است.
کارشناسان هشدار میدهند که اختلال و فیلترینگ اینترنت میتواند دهها تا صدها هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم و غیرمستقیم به اقتصاد کشور وارد کند. برخلاف شرکتهای بزرگ که امکان جبران و استفاده از راههای جایگزین را دارند، کسبوکارهای کوچک و متوسط، بدون اتصال به اینترنت کاملاً فلج میشوند. آنها نه تنها مشتریان خود را از دست میدهند، بلکه باید هزینههای ثابتی مانند اجاره انبار، حقوق پرسنل و خرید مواد اولیه را نیز پرداخت کنند.
روایت ورشکستگی: از کارگاه لباسدوزی تا فروشگاههای مجازی
یک تولیدکننده و فروشنده لباس زنانه در اینستاگرام میگوید: «فروشم ۹۰ درصد افت کرده و تقریباً بیدرآمد شدهام. پس از یک هفته قطعی اینترنت، مجبور شدم با تمام کارگرانم تسویه کنم، کارگاه را تعطیل کنم و چرخهای خیاطی را بفروشم. نه تنها سرمایهام از بین رفت، بلکه متحمل ضرر سنگینی هم شدم. در یک کلام، ورشکسته شدم.»
فروشنده دیگری نیز تأکید میکند: «کسبوکارهای آنلاین هیچ پشتوانه مالی ندارند تا در شرایط بحرانی مانند قطع اینترنت بتوانند هزینههای جاری را پرداخت کنند. همین مسئله باعث نابودی سرمایههای اندک میشود.»
نیروی کار دیجیتال در معرض بیکاری
پیامدهای قطع اینترنت تنها به زیانهای مالی محدود نمیشود. از بین رفتن اعتماد مشتریان، کاهش تمایل به سرمایهگذاری در فضای دیجیتال و لطمه به توسعه فناوری از تبعات بلندمدت این رویداد است. بسیاری از فروشندگان خرد، علاوه بر از دست دادن سرمایه کنونی، انگیزه خود را برای سرمایهگذاری آینده نیز از دست میدهند. این روند، بخش بزرگی از نیروی کار دیجیتال، به ویژه زنان که سهم قابل توجهی در تجارتهای خانگی آنلاین دارند، را در آستانه بیکاری و خروج از چرخه اقتصادی قرار میدهد.
کارشناسان هشدار میدهند که تداوم چنین محدودیتهایی میتواند به فرسایش شدید سرمایه انسانی و مالی کشور بینجامد. در نهایت، به نظر میرسد قطعی اینترنت نه یک اختلال فنی ساده، که زلزلهای ویرانگر در قلب اکوسیستم تجارت دیجیتال ایران است؛ زلزلهای که دادههای کنونی، تنها نشانههای اولیه خسارات گسترده مالی، انسانی و اجتماعی آن را آشکار میکند.
