ناسا برنامه آزمایشی هواپیمای فراصوت X-59 را وارد مرحله تازهای کرده و با انجام مجموعهای از پروازهای جدید، در پی بررسی عملکرد این هواپیما در محدودههای پروازی گستردهتر است. این آزمایشها بخشی مهم از پروژهای هستند که هدف آن کاهش صدای ناشی از شکستن دیوار صوتی و هموار کردن مسیر برای بازگشت پروازهای فراصوت بر فراز مناطق مسکونی است.
در ۱۴ آوریل، ناسا یکی از مهمترین مراحل آزمایشهای موسوم به گسترش محدوده پروازی را انجام داد. در این پرواز، خلبان چندین مانور کنترلشده را به اجرا گذاشت تا رفتار آیرودینامیکی و پایداری هواپیما در شرایط مختلف بررسی شود. هرچند این مانورها هیجان صحنههای فیلمهای اکشن هوایی را ندارند، اما از نظر مهندسی، گامی کلیدی برای توسعه نسل تازهای از هواپیماهای فراصوت بهشمار میروند.
بر اساس اعلام ناسا، خلبان ابتدا مانور رولرکوستر را اجرا کرد؛ حرکتی که در آن هواپیما بهطور کنترلشده اوج میگیرد و سپس کاهش ارتفاع میدهد تا واکنش آن در تغییرات عمودی ارزیابی شود. پس از آن، مانور تحریک فلاتر انجام شد؛ آزمایشی که طی آن لرزشهای کنترلشدهای به سازه هواپیما وارد میشود تا مقاومت و رفتار آن در برابر تنشهای آیرودینامیکی بررسی شود. همچنین چند مانور پرسرعت دیگر نیز در این پرواز انجام شد و ناسا ویدئوی این آزمایش را هم منتشر کرده است.
این پرواز بر فراز صحرای موهاوی در کالیفرنیا صورت گرفت و اکنون مهندسان در حال تحلیل دادههای بهدستآمده از آن هستند. در چنین آزمایشهایی، هواپیما فراتر از محدودههای تاییدشده قبلی به پرواز درمیآید تا مرزهای ایمن عملکرد آن مشخص شود و تیم توسعه تصویر دقیقتری از تواناییهای واقعی X-59 به دست آورد.
هواپیمای X-59 که با همکاری ناسا و لاکهید مارتین ساخته شده، حدود ۳۰.۴ متر طول دارد و دهانه بال آن تنها ۹ متر است. یکی از برجستهترین ویژگیهای طراحی آن، دماغه بسیار بلند و باریکش است که نزدیک به یکسوم طول کل هواپیما را تشکیل میدهد. این طراحی خاص نقش مهمی در کاهش موج ضربهای و در نتیجه کاهش صدای ناشی از عبور از سرعت صوت دارد.
X-59 نخستین پرواز خود را در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۵ انجام داد. از آن زمان تاکنون، ناسا بهتدریج سرعت و ارتفاع پروازهای آزمایشی را افزایش داده است. در نخستین پرواز، این هواپیما حدود یک ساعت در آسمان ماند، با سرعتی در حدود ۳۷۰ کیلومتر بر ساعت پرواز کرد و حداکثر به ارتفاع ۳۶۰۰ متر رسید.
اما در پرواز ۱۴ آوریل، X-59 به سرعت ۰.۹۸ ماخ رسید؛ یعنی بسیار نزدیک به سرعت صوت. در این مأموریت، علاوه بر مانور رولرکوستر، هواپیما حرکات مشابهی را در قالب چرخشهای کنترلشده به چپ و راست انجام داد تا واکنش آن در محورهای مختلف نیز ارزیابی شود. همچنین مانور wings-level push، یعنی فشار رو به جلو در حالی که بالها کاملاً همسطح هستند، و نیز پایین آوردن ارابه فرود، برای بررسی دقیقتر ویژگیهای سازهای و آیرودینامیکی انجام شدند.
ناسا توسعه X-59 را نزدیک به ده سال پیش و در قالب قراردادی ۵۱۸ میلیون دلاری با لاکهید مارتین آغاز کرد. هدف اصلی این پروژه، اثبات فناوریای است که بتواند صدای انفجار صوتی را تا حد زیادی کاهش دهد و امکان پرواز عملی هواپیماهای فراصوت را بر فراز مناطق مسکونی فراهم کند.
اگر این طرح به نتیجه برسد، هواپیماهای آینده خواهند توانست با سرعتی در حدود ۱۲۳۰ کیلومتر بر ساعت، یعنی حدود ماخ ۱، بر فراز شهرها و مناطق پرجمعیت پرواز کنند. این در حالی است که هواپیمای کنکورد برای جلوگیری از آسیب ناشی از موج ضربهای، هنگام عبور از مناطق شهری مجبور بود سرعت خود را کاهش دهد.
به گفته ناسا، صدای X-59 از سطح زمین چیزی در حد بسته شدن محکم درِ یک خودرو خواهد بود. به همین دلیل این سازمان بهجای استفاده از اصطلاح sonic boom یا انفجار صوتی، از عبارت sonic thump استفاده میکند؛ یعنی ضربه صوتی ملایمتر و بسیار کمصداتر.
ناسا تأکید کرده است که روند پیشرفت پروژه طبق برنامه ادامه دارد و مرحله گسترش محدوده پروازی برای هر هواپیمای آزمایشی اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا نهتنها امکان آزمایش در سرعتها و ارتفاعهای بالاتر را فراهم میکند، بلکه درک بهتری از عملکرد هواپیما در شرایط واقعی پرواز به مهندسان میدهد.
در مرحله نهایی، ناسا قصد دارد X-59 را بر فراز چندین جامعه محلی در آمریکا به پرواز درآورد تا واکنش مردم به این ضربههای صوتی کمصدا را ارزیابی کند. نتایج این بررسیها میتواند در آینده، قوانین مربوط به پروازهای فراصوت بر فراز مناطق مسکونی را تغییر دهد و راه را برای نسل تازهای از سفرهای هوایی سریعتر باز کند.
