عباس علیآبادی با اشاره به احتمال ادامه شرایط النینویی تا زمستان، بر آمادهسازی کشور برای بارشهای شدید و سیلابهای احتمالی تأکید کرد؛ پدیدهای که هرچند در اقیانوس آرام شکل میگیرد، میتواند اثرات غیرمستقیم خود را به ایران هم برساند.
عباس علیآبادی، وزیر نیرو، روز شنبه ۲۱ شهریور با اشاره به احتمال وقوع پدیده النینو، بر لزوم آمادهسازی کشور برای مواجهه با بارشهای شدید و اتخاذ تدابیر لازم برای کاهش خسارتهای احتمالی تأکید کرد. او با بیان اینکه جلوگیری از تمام خسارتهای ناشی از بارندگیهای شدید ممکن نیست، گفت اقدامات پیشگیرانه باید از همین حالا آغاز شود تا کشور در برابر شرایط پیشرو غافلگیر نشود.
بر اساس چشمانداز فصلی سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و خروجی مدلهای چندگانه اقلیمی، احتمال ادامه شرایط النینویی تا زمستان ۱۴۰۵ و اوایل ۱۴۰۶ وجود دارد. این شرایط در برخی مناطق جهان میتواند با تغییر مسیر سامانههای بارشی، افزایش رخدادهای بارشی حدی و تشدید مخاطرات هیدرومتئورولوژیک همراه شود. با این حال، نمیتوان از این شرایط نتیجه گرفت که بارش در تمام مناطق ایران الزاماً افزایش پیدا خواهد کرد. بررسی رفتار بارش کشور در دورههای گذشته نشان میدهد که اگرچه میان النینو و افزایش بارش، بهویژه در غرب کشور، ارتباط قابلتوجهی دیده شده، اما در برخی سالها نیز همزمان با وقوع النینو، میزان بارش کشور کمتر از حد نرمال بوده است.
عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب کشور، با اشاره به احتمال تأثیر پدیده النینو بر شرایط بارشی کشور گفت: «مهمترین مسئله این است که از یک سو در نظر داشته باشیم که بارشها و سیلابها را خواهیم داشت و بر همین اساس باید اقدامات اساسی مانند لایروبی آبگذرها، مسیرها و تقاطعها، از جمله پلهایی که رودخانهها و مسیرهای شهری را قطع میکنند، انجام شود. همچنین کانالهای زهکش شهری باید لایروبی شوند.»
او در ادامه افزود: «سدها نیز باید برای تلهاندازی سیلاب آماده باشند و از آن مهمتر، در زمانهایی که بارش اعلام و هشدار سیل صادر میشود، مردم باید از نزدیک شدن به حریم رودخانهها خودداری کنند تا خود، خانواده و داراییهایشان در امان باشند.» بزرگزاده تأکید کرد: «همه هشدارهای لازم را به همکارانمان دادهایم. کار لایروبی نیز انجام شده و حدود هزار کیلومتر لایروبی در سال انجام میدهیم. همچنین اقدامات لازم را انجام دادهایم، برای سدها برنامه آبگیری و تلهاندازی سیلاب تدوین کردهایم و اطلاعرسانی نیز در حال انجام است. اقداماتی که باید پیش از سیلاب، حین سیلاب و پس از سیلاب انجام شود، بار دیگر به همه همکاران و نهادهای مرتبط ابلاغ شده است تا مشخص باشد در هر مرحله چه اقداماتی باید انجام شود.»
سخنگوی صنعت آب کشور درباره تأثیر بارش مناسب بر معیشت و شرایط اقتصادی کشور نیز گفت: «در سالی که بارش داشته باشیم و شرایط از لحاظ بارشی بهتر باشد، کشتهای آبی در مناطقی که آب داریم و ذخیره میکنیم، حتماً میتواند وضعیت بهتری پیدا کند. تالابها جان میگیرند و آبخوانها نیز بهطور نسبی میتوانند حداقل کاهش کمتری پیدا کنند، اما اگر احیا نشوند، این به آن معنا نیست که ما میتوانیم بدهی مزمن خود به آبهای زیرزمینی را جبران کنیم یا ایران هر ساله وارد شرایط مطلوب آبی شود؛ چنین مطالبی اصلاً درست نیست.»
النینو چیست؟
النینو یکی از وضعیتهای چرخه اقلیمی اقیانوس آرام است که در محدوده استوایی این اقیانوس شکل میگیرد. مشخصه اصلی آن، افزایش غیرعادی دمای آبهای بخش شرقی اقیانوس آرام است. گرم شدن این ناحیه تنها به تغییر دمای آب محدود نمیشود و میتواند بر حرکت جریانهای اقیانوسی و همچنین الگوهای گردش جو اثر بگذارد. پیامد این تغییرات نیز ممکن است در فاصلهای بسیار دور از محل شکلگیری النینو مشاهده شود.
چرخه مربوط به این نوسان اقلیمی به سه وضعیت اصلی تقسیم میشود: فاز خنثی که شرایطی میان دو وضعیت گرم و سرد است، النینو که مرحله گرم این چرخه محسوب میشود و لانینا که مرحله سرد آن است.
تفاوت النینو و لانینا چیست؟
لانینا واژهای اسپانیایی و به معنی دختر کوچک است و به پدیدهای گفته میشود که در آن، آب در قسمتهای مرکزی و شرقی استوایی اقیانوس آرام سردتر از حالت طبیعی است. زمانی که دمای آب اقیانوس به عمق حدود ۲۰۰ متر تغییر میکند، اگر نیم درجه گرمتر شود وارد فاز النینو یا فاز گرم شده و اگر نیم درجه سردتر از حالت نرمال شود، یعنی وارد فاز لانینا شده است.
آیا النینو به ایران میرسد؟
گاهی گفته میشود «النینو به ایران آمده است»، اما چنین تعبیری از نظر علمی دقیق نیست. النینو در ایران ایجاد نمیشود، بلکه منشأ آن به آبهای اقیانوس آرام در نزدیکی خط استوا ارتباط دارد. آنچه ارتباط این پدیده با آبوهوای ایران را پیوند میدهد، مربوط به گستردگی اثرات آن در سیستم جوی زمین است.
تغییراتی که در اقیانوس آرام رخ میدهد، میتواند زنجیرهای از تغییرات را در گردش جو ایجاد کند و در نهایت شرایط آبوهوایی مناطق دورتر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
بنابراین، ایران مستقیماً در محدوده شکلگیری النینو قرار ندارد، اما ممکن است آثار غیرمستقیم آن را تجربه کند. البته میزان این اثر در ایران معمولاً با مناطقی که به اقیانوس آرام نزدیکتر هستند قابل مقایسه نیست.
چرا النینو میتواند دمای جهان را افزایش دهد؟
در سالهایی که النینو فعال است، میانگین دمای جهانی معمولاً افزایش پیدا میکند. گرم شدن سطح آب اقیانوس آرام میتواند الگوهای گردش جوی را تغییر دهد و این تغییرات در مقیاس جهانی بر توزیع گرما اثر بگذارند. با این حال، نباید افزایش دمای ناشی از النینو را با روند گرمایش زمین یکسان دانست.
تغییرات اقلیمی بهطور مستقل و در بلندمدت موجب افزایش دمای زمین شده است. اگر یک دوره النینو با روند گرمایش ناشی از تغییر اقلیم همزمان شود، افزایش دما ممکن است بیشتر از مقداری باشد که صرفاً بر اساس شرایط معمول اقلیمی انتظار میرود.
تفاوت النینو و تغییر اقلیم چیست؟
النینو و تغییر اقلیم دو پدیده متفاوت هستند، هرچند گاهی در گزارشهای مربوط به گرمای هوا در کنار یکدیگر مطرح میشوند. النینو یک نوسان اقلیمی دورهای است که در اقیانوس آرام شکل میگیرد. اثرات آن میتواند گسترده باشد، اما ماهیتی موقتی دارد.
در مقابل، تغییر اقلیم به تغییرات بلندمدت در سیستم آبوهوایی زمین گفته میشود که افزایش غلظت گازهای گلخانهای و گرمایش جهانی از مهمترین عوامل مرتبط با آن هستند. آثار تغییر اقلیم نیز در مقایسه با یک دوره النینو، بلندمدتتر و عمیقتر است. در نتیجه، النینو را میتوان عاملی دانست که در برخی دورهها روی روند گرمایش موجود اثر میگذارد و میتواند باعث شود دمای یک بازه زمانی مشخص بیشتر از سطح مورد انتظار باشد.
النینو چه اثری بر دمای ایران دارد؟
از آنجا که ایران فاصله زیادی با محل شکلگیری النینو دارد، اثر این پدیده بر دمای کشور مستقیم و شدید نیست. با این حال، تغییراتی که النینو در الگوهای جوی ایجاد میکند، میتواند به شکل غیرمستقیم بر دمای ایران نیز تأثیر بگذارد. بنابراین، ممکن است در برخی دورهها بخشی از افزایش دمای ایران با شرایط ناشی از النینو ارتباط داشته باشد، اما نمیتوان این پدیده را تنها دلیل گرمای هوا در کشور دانست.