کدام شرکت‌ها در سال ۲۰۲۶ بر بازار سهام اروپا حکومت می‌کنند؟

شرکت هلندی ASML با ارزش بازار حدود ۶۷۰ میلیارد دلار، در صدر فهرست ارزشمندترین شرکت‌های بورسی اروپا قرار گرفته است. بااین‌حال، بررسی ۴۲ کشور اروپایی نشان می‌دهد که بانک‌ها و شرکت‌های انرژی سهم قابل‌توجهی از جایگاه نخست بازارهای سهام این قاره را در اختیار دارند.

ارزشمندترین شرکت بورسی اروپا در حوزه فناوری فعالیت می‌کند و تجهیزات موردنیاز برای ساخت پیشرفته‌ترین تراشه‌ها را تولید می‌کند. اما در بیشتر کشورهای این قاره، بزرگ‌ترین شرکت بورسی یک بانک یا مجموعه‌ای فعال در صنعت انرژی است.

این رتبه‌بندی، ارزشمندترین شرکت بورسی هر یک از ۴۲ کشور اروپایی را بر اساس محل استقرار دفتر مرکزی شرکت‌ها مقایسه می‌کند. اطلاعات آن از وب‌سایت StockAnalysis.com و بورس‌های محلی گردآوری شده و به تاریخ ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶ یا جدیدترین قیمت در دسترس مربوط است.

ASML با فاصله‌ای چشمگیر در صدر اروپا قرار دارد

شرکت هلندی ASML با ارزش بازار ۶۷۰.۲۷ میلیارد دلار، فاصله زیادی با سایر شرکت‌های صدرنشین اروپا دارد. این مجموعه در زنجیره تأمین جهانی صنعت نیمه‌رسانا جایگاهی ویژه دارد و تنها شرکت فناوری حاضر در صدر فهرست ۴۲ کشور اروپایی است.

برای مقایسه، ارزش بازار HSBC، بزرگ‌ترین شرکت بورسی بریتانیا، به ۳۴۲.۳۵ میلیارد دلار می‌رسد. Roche سوئیس نیز با ارزش ۳۴۱.۵ میلیارد دلار در جایگاه بعدی قرار دارد. بنابراین ارزش بازار ASML تقریباً دو برابر هر یک از این دو شرکت است.

جدول زیر بزرگ‌ترین شرکت‌های بورسی کشورهای اروپایی را بر اساس ارزش بازار نشان می‌دهد.

ارقام جدول گرد شده‌اند. طبق اطلاعات منبع، آلبانی، آندورا، سن‌مارینو و واتیکان شرکت بورسی ندارند و در این رتبه‌بندی قرار نگرفته‌اند.

چرا ASML تا این اندازه ارزشمند است؟

اهمیت ASML به نقش آن در تولید تراشه‌های پیشرفته بازمی‌گردد. این شرکت تنها تأمین‌کننده سامانه‌های لیتوگرافی فرابنفش شدید (EUV) در جهان است؛ فناوری‌ای که تولیدکنندگان نیمه‌رسانا برای ساخت پردازنده‌های پیشرفته به آن نیاز دارند.

ارزش بازار این شرکت به‌اندازه‌ای است که ASML در رتبه بیستم بزرگ‌ترین شرکت‌های جهان قرار می‌گیرد. جایگاه آن همچنین نشان می‌دهد که تخصص در یک بخش راهبردی از زنجیره تأمین فناوری می‌تواند یک شرکت اروپایی را به یکی از بازیگران مهم اقتصاد جهانی تبدیل کند.

در مقابل، وضعیت Novo Nordisk دانمارک نمونه‌ای از تغییر سریع ارزش شرکت‌ها در بازار سهام است. این شرکت داروسازی که تولیدکننده داروهای Ozempic و Wegovy است، در سال ۲۰۲۴ برای مدتی به ارزش بازاری بیش از ۶۵۰ میلیارد دلار رسید و به ارزشمندترین شرکت اروپا تبدیل شد.

بااین‌حال، طبق داده‌های گزارش، ارزش بازار Novo Nordisk از آن زمان بیش از ۷۰ درصد کاهش یافته است. افزایش رقابت با داروهای GLP-1 شرکت Eli Lilly، از جمله Mounjaro و Zepbound، یکی از عوامل مطرح‌شده در این روند است. ارزش بازار این شرکت در زمان تهیه رتبه‌بندی به ۱۶۸.۶۱ میلیارد دلار رسیده بود.

بانک‌ها و شرکت‌های انرژی بیشترین سهم را دارند

با کنار گذاشتن ASML، ساختار بازارهای سهام اروپا بیشتر تحت سلطه بانک‌ها و شرکت‌های انرژی قرار دارد. در ۱۸ کشور از ۴۲ کشور این فهرست، یک شرکت مالی در جایگاه نخست قرار گرفته است. شرکت‌های انرژی و خدمات عمومی نیز در ۱۰ کشور بزرگ‌ترین شرکت بورسی هستند.

در مجموع، این دو گروه در ۲۸ کشور از ۴۲ کشور رتبه اول را به خود اختصاص داده‌اند. چنین ترکیبی نشان می‌دهد که بانکداری و تأمین انرژی همچنان بخش‌های مهمی از اقتصاد و بازار سرمایه اروپا را تشکیل می‌دهند.

یکی از دلایل این وضعیت، تفاوت ساختار تأمین مالی در اروپا و آمریکاست. شرکت‌های منطقه یورو به‌طور سنتی بیشتر از وام‌های بانکی برای تأمین مالی استفاده کرده‌اند؛ درحالی‌که شرکت‌های آمریکایی وابستگی بیشتری به بازارهای سرمایه دارند. این تفاوت به تقویت جایگاه بانک‌ها در اقتصادهای اروپایی کمک کرده است.

سلطه بانک‌ها به کشورهای کوچک محدود نمی‌شود. Banco Santander با ارزش بازار حدود ۲۰۵ میلیارد دلار، بزرگ‌ترین شرکت بورسی اسپانیاست. در ایتالیا نیز UniCredit با ارزش حدود ۱۴۳ میلیارد دلار در صدر قرار دارد.

در برخی بازارهای کوچک‌تر، شرکت‌های وابسته به گروه‌های بزرگ بین‌المللی جایگاه نخست را در اختیار دارند. برای نمونه، UniCredit مالک Zagrebačka banka کرواسی و بانک UniCredit در بوسنی و هرزگوین است. شرکت بیمه آلمانی Allianz نیز مالک Slovenská poisťovňa در اسلواکی محسوب می‌شود.

دولت‌ها همچنان در شرکت‌های بزرگ انرژی نقش دارند

مالکیت دولتی در بخش انرژی اروپا نیز اهمیت زیادی دارد. دولت نروژ ۶۷ درصد از سهام Equinor را در اختیار دارد. در جمهوری چک نیز دولت مالک نزدیک به ۷۰ درصد از شرکت انرژی ČEZ است.

این میزان از مشارکت دولت‌ها نشان می‌دهد که شرکت‌های انرژی، علاوه بر نقش اقتصادی، برای امنیت انرژی و سیاست‌گذاری ملی نیز اهمیت دارند.

چرا اروپا کمتر از آمریکا شرکت‌های غول‌آسای جدید می‌سازد؟

یکی از نکات قابل‌توجه در بررسی بازار سهام اروپا، دشواری ظهور شرکت‌های تازه‌ای است که بتوانند با غول‌های باسابقه رقابت کنند. طی دهه‌های گذشته، بسیاری از بزرگ‌ترین شرکت‌های این قاره در صنایع سنتی، بانکداری، انرژی، داروسازی و تولید تجهیزات صنعتی فعالیت داشته‌اند.

گزارشی که در سال ۲۰۲۴ به سرپرستی ماریو دراگی، رئیس سابق بانک مرکزی اروپا، تهیه شد، به این تفاوت اشاره می‌کند. بر اساس این گزارش، طی ۵۰ سال گذشته هیچ شرکت اتحادیه اروپا از صفر شکل نگرفته که ارزش آن از ۱۰۰ میلیارد یورو فراتر رفته باشد. در مقابل، هر شش شرکت آمریکایی با ارزش بیش از یک تریلیون یورو در همین بازه زمانی ایجاد شده‌اند.

این مقایسه به تفاوت در توانایی ایجاد و توسعه شرکت‌های بسیار بزرگ اشاره دارد؛ موضوعی که می‌تواند بر رقابت‌پذیری فناوری اروپا در برابر آمریکا اثر بگذارد. بااین‌حال، ارزش بازار شرکت‌ها به‌تنهایی تمام ابعاد عملکرد اقتصادی کشورها را نشان نمی‌دهد و عواملی مانند رشد اقتصادی، بهره‌وری، اشتغال و سرمایه‌گذاری نیز در ارزیابی وضعیت اقتصاد اهمیت دارند.