تغییر نقشه قدرت اقتصادی جهان: از هژمونی آمریکا تا ظهور شرق در چهار دهه گذشته
نگاهی به تحولات اقتصاد جهانی از سال ۱۹۸۰ تا امروز، حکایت از یک دگردیسی شگرف دارد: پایداری یک غول، ظهور یک ابرقدره جدید و جابهجایی قابل توجه در رتبهبندی کشورها. این سفر چهار دههای، قدرتهای اقتصادی جدیدی را به صحنه آورده و برخی دیگر را به حاشیه رانده است.
ستون ثابت: سلطه بلامنازع آمریکا
ایالات متحده آمریکا همچنان نقش خود به عنوان بزرگترین اقتصاد جهان را بدون وقفه حفظ کرده است. تولید ناخالص داخلی اسمی این کشور از حدود ۲.۹ تریلیون دلار در سال ۱۹۸۰، به بیش از ۳۰ تریلیون دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است که نشاندهنده رشد بیش از دهبرابری است. این برتری مداوم، نتیجه ترکیبی از نوآوری تکنولوژیک، بازارهای مالی عمیق، مصرف داخلی قدرتمند و تسلط بیچون و چرای دلار در نظام پولی بینالمللی است.
پدیده خارقالعاده: صعود افسانهای چین
بدون شک، چشمگیرترین تحول در این بازه زمانی، صعود چین است. این کشور که در سال ۱۹۸۰ با تولید ناخالص داخلی حدود ۳۰۴ میلیارد دلار حتی در میان ۵ اقتصاد برتر جهان نیز جای نداشت، امروز با تولید ناخالصی نزدیک به ۱۹.۴ تریلیون دلار، به دومین قدرت اقتصادی دنیا تبدیل شده است.
این جهش بینظیر، ثمره صنعتیسازی سریع، استراتژی رشد مبتنی بر صادرات، شهرنشینی عظیم و سرمایهگذاری کلان در زیرساختها است. چین در سال ۲۰۱۰ از ژاپن پیشی گرفت و جایگاه دوم را تصاحب کرد و از آن زمان فاصله خود با سایر رقبا را همواره افزایش داده است.
رقابت در ردههای میانی: افت ژاپن و ثبات نسبی اروپا
ژاپن که در دهههای ۸۰ و ۹۰ میلادی دومین اقتصاد بزرگ دنیا بود و در میانه دهه ۹۰ به اوج خود رسید، به دلیل رشد اقتصادی کند، چالشهای جمعیتی و تورم پایدار، به تدریج جایگاه خود را از دست داد و تا سال ۲۰۲۵ به رتبه چهارم تنزل یافت.
اقتصادهای بزرگ اروپایی مانند آلمان (رتبه ۳)، بریتانیا (رتبه ۶) و فرانسه (رتبه ۷) در طول این چهار دهه ثبات نسبی خود را در ردههای بالا حفظ کردهاند. اگرچه رشد آنها در مقایسه با چین کندتر بوده، اما این کشورها کماکان نقش حیاتی در تجارت و امور مالی جهانی ایفا میکنند.
ظهور قدرتمندان جدید: صعود اقتصادهای نوظهور
این دوره، شاهد رشد و ظهور چندین اقتصاد نوظهور قدرتمند نیز بوده است:
هند با رشدی تدریجی و پیوسته، خود را به جمع ۵ اقتصاد برتر جهان (رتبه ۵) رسانده است.
کشورهایی مانند اندونزی (رتبه ۱۷)، ترکیه (رتبه ۱۶) و عربستان سعودی (رتبه ۱۹) با تنوعبخشی و گسترش اقتصاد خود، جایگاه به مراتب بهتری نسبت به گذشته یافتهاند.
برزیل و روسیه نیز به جمع ده اقتصاد بزرگ جهان راه یافتهاند.
نزول نسبی برخی بازیگران قدیمی
در مقابل، برخی اقتصادهایی که در سال ۱۹۸۰ رتبههای بالا داشتند، جایگاه نسبی خود را از دست دادهاند. برای مثال، آرژانتین از رتبه ۱۰ به رتبه ۲۵ سقوط کرده است. این تغییرات نشان میدهد که حفظ جایگاه در اقتصاد جهانی نیازمند انطباق، نوآوری و سیاستهای اقتصادی اثربخش است.
جمعبندی: نقشهای متغیر و پویا
تحول اقتصادی جهان از ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۵ به وضوح نشان میدهد که مرکز ثقل اقتصادی به سمت شرق در حال حرکت است. در حالی که آمریکا کماکان پیشتاز است، ظهور چین و رشد قدرتمند اقتصادهایی مانند هند، نظم اقتصادی دوقطبی جدیدی را شکل داده است. آینده احتمالاً شاهد تنوع بیشتر قدرتهای اقتصادی و افزایش نقش بازیگران نوظهور در تعیین قواعد بازی جهانی خواهد بود.
