فدک یک دهکده در شمال مدینه بود که تا این شهر دو یا سه روز راه داشت. این دهکده در شرق خیبر و حدود هشت فرسنگی آن واقع شده بود و ساکنانش همگی یهودی بودند. امروزه فاصله خیبر تا مدینه را حدود ۱۲۰ تا ۱۶۰ کیلومتر میدانند. در ادامه با لایفاتک همراه باشید.
در سال هفتم هجرت، پیامبر خدا برای مقابله با یهودیان خیبر که به توطئه و تحریک قبایل مختلف علیه اسلام مشغول بودند، سپاهی به آن منطقه فرستاد. پس از چند روز محاصره، دژهای خیبر تسخیر شد. پس از پیروزی کامل، پیامبر به یهودیان اجازه داد نصف خیبر را در اختیار داشته باشند و نصف دیگر را به مسلمانان واگذار کرد. اینگونه یهودیان در سرزمین خود باقی ماندند و نصف درآمد خیبر را سالانه به مدینه ارسال کردند.
پیمان صلح با دهکده فدک
با رسیدن خبر پیروزی سپاه اسلام به دهکده فدک، اهالی حاضر شدند با پیامبر از در صلح وارد شوند. آنها پذیرفتند که نیمهای از اراضی فدک را به پیامبر واگذار کنند و نیمه دیگر را برای خود نگه دارند. در مقابل، حکومت اسلامی امنیت منطقه آنان را تضمین کرد. پس از آن، پیامبر این زمینها و باغات را به حضرت زهرا واگذار کرد.
تفاوت فقهی بین خیبر و فدک
در حالی که رفتار پیامبر درباره فدک و خیبر مشابه به نظر میرسد، حکم فقهی این دو منطقه متفاوت است. مناطقی که به دست مسلمانان تسخیر میشود، به دو دسته تقسیم میشوند: مناطقی که با جنگ فتح میشوند و مناطقی که با صلح تسلیم میشوند. خیبر با جنگ فتح شد و به عنوان «مفتوح العنوه» شناخته میشود و در اختیار مسلمانان قرار میگیرد. اما فدک با صلح به دست آمد و مالکیت آن در اختیار شخص پیامبر قرار گرفت.
ارزش اقتصادی فدک
ارزش اقتصادی فدک بسیار بالا بوده است. برخی منابع شیعی درآمد سالیانه آن را بین ۲۴ هزار تا ۷۰ هزار دینار تخمین زدهاند. ابن ابی الحدید معتزلی نیز نقل میکند که ارزش درختان خرمای فدک برابر با ارزش درختان خرمای شهر کوفه در قرن هفتم بوده است. خلیفه دوم، عمر بن خطاب، زمانی که تصمیم گرفت یهودیان فدک را از عربستان اخراج کند، ارزش نصف فدک را ۵۰ هزار درهم تخمین زد.
اعطای فدک به حضرت زهرا (س)
بر اساس روایات، پیامبر خدا فدک را در زمان حیات خود به حضرت فاطمه زهرا (س) واگذار کرد. این واقعه سه سال قبل از وفات پیامبر رخ داد. طبرسی و سیوطی نیز این موضوع را در کتابهای خود نقل کردهاند.
حضرت زهرا (س) و حکومت وقت دو ادعا درباره فدک داشتند. حضرت زهرا فدک را ملک خود میدانست و ابتدا به اعطای آن از طرف پیامبر استناد کرد. وقتی این روش نتیجه نداد، به ارث خود از پدرش متوسل شد. اما ابوبکر ادعا کرد که پیامبران از خود ارث نمیگذارند. در مقابل، حضرت زهرا به آیات قرآن که از ارث پیامبران گذشته سخن گفته است، استناد کرد.
ادعاهای حکومت درباره فدک
حکومت ادعا میکرد که فدک صدقه بوده و پیامبر آن را به کسی نبخشیده است. همچنین، ابوبکر حدیثی از پیامبر نقل کرد که میگوید پیامبران از خود ارث نمیگذارند. این حدیث تنها توسط ابوبکر نقل شده و با آیات قرآن که درباره ارث پیامبران است، متعارض است.
