جنگنده F-35 Lightning II در سالهای اخیر به یکی از مهمترین گزینههای کشورهای اروپایی برای نوسازی ناوگان هوایی تبدیل شده است. لاکهید مارتین تا اواسط سال ۲۰۲۶ در مجموع ۱,۳۴۴ فروند از این جنگنده را تحویل داده که بخش عمده آنها در اختیار نیروهای مسلح آمریکا قرار گرفتهاند. اروپا نیز بزرگترین بازار صادراتی F-35 محسوب میشود.
روند تحویل این جنگنده به کشورهای اروپایی در ماههای اخیر سرعت بیشتری گرفته است. برآوردهای موجود نشان میدهد کشورهای اروپایی طی یک سال گذشته حدود ۴۰ تا ۴۵ فروند F-35 دریافت کردهاند. البته همه هواپیماهای تحویلشده الزاماً در کشور سفارشدهنده مستقر نیستند و تعدادی از آنها برای آموزش خلبانان و نیروهای فنی در آمریکا باقی ماندهاند.
در حال حاضر مجموع سفارشهای اروپایی F-35 به حدود ۶۰۰ فروند میرسد. با وجود این، کشورهای این قاره همچنان به خرید و تولید جنگندههای دیگری مانند یوروفایتر تایفون، داسو رافال و ساب گریپن نیز ادامه میدهند.
تولید F-35 با چه سرعتی انجام میشود؟
لاکهید مارتین در سال ۲۰۲۵ تعداد ۱۹۱ فروند F-35 از سه نسخه مختلف این جنگنده را تحویل داد. این رقم رکورد جدیدی برای این شرکت محسوب میشد و بخشی از آن به تحویل هواپیماهایی مربوط بود که در سال ۲۰۲۴ به دلیل مشکلات مرتبط با بهروزرسانی Technology Refresh 3 با تأخیر مواجه شده بودند.
ظرفیت پایدار تولید F-35 حدود ۱۵۶ فروند در سال یا بیشتر اعلام شده است. بخش اصلی فرایند مونتاژ نهایی و آزمایش این جنگنده در کارخانه لاکهید مارتین در فورتورث تگزاس انجام میشود. در کنار آن، بخشی از تولید در ایتالیا و تعداد محدودی نیز در ژاپن صورت میگیرد.
کارخانه ایتالیا ظرفیت ساخت سالانه حدود ۱۵ تا ۲۰ فروند F-35 را دارد و تاکنون نسخههای F-35A و F-35B را مونتاژ کرده است. بخش قابلتوجهی از جنگندههای اروپایی نیز از همین تأسیسات تأمین میشوند.
لهستان نخستین F-35های خود را دریافت کرد
سال ۲۰۲۶ برای نیروی هوایی لهستان اهمیت ویژهای داشت؛ زیرا این کشور سرانجام نخستین F-35Aهای سفارش دادهشده خود را دریافت کرد. لهستان در سال ۲۰۲۰ قراردادی برای خرید ۳۲ فروند از این جنگنده امضا کرده بود.
بر اساس اطلاعات موجود، تاکنون هشت فروند از F-35های لهستانی در این کشور مستقر شدهاند و هشت فروند دیگر برای آموزش خلبانان و نیروهای فنی در آمریکا نگهداری میشوند. سه فروند نخست در ماه مه ۲۰۲۶ وارد لهستان شدند و پنج فروند دیگر نیز در اوت همان سال تحویل داده شدند.
لهستان انتظار دارد تا پایان سال ۲۰۲۶ شش فروند دیگر نیز دریافت کند. در صورت تحقق این برنامه، تعداد F-35های مستقر در این کشور به ۱۴ فروند خواهد رسید.
دانمارک به پایان نخستین سفارش نزدیک میشود
دانمارک نیز در مراحل پایانی دریافت نخستین سفارش F-35 خود قرار دارد. این کشور در مجموع ۲۷ فروند F-35A سفارش داده و تعدادی از هواپیماها نیز همچنان برای آموزش در آمریکا مستقر هستند.
حدود ۱۵ فروند تاکنون به پایگاه هوایی اسکریدستروپ منتقل شدهاند و برآورد میشود دانمارک تا اوایل یا اواسط سال ۲۰۲۶ مجموعاً ۲۱ فروند از سفارش اولیه خود را دریافت کرده باشد. شش فروند باقیمانده نیز برای تحویل در ادامه سال برنامهریزی شدهاند.
بلژیک تازه وارد مرحله عملیاتی F-35 شده است
بلژیک یکی دیگر از کشورهای اروپایی است که روند دریافت F-35 را آغاز کرده است. این کشور تاکنون هشت فروند از جنگندههای سفارش دادهشده خود را تحویل گرفته، هرچند نخستین هواپیماها برای مدتی جهت آموزش در آمریکا باقی ماندند.
چهار فروند نخست F-35 بلژیک در اکتبر ۲۰۲۵ وارد این کشور شدند. طبق برنامه، بلژیک قرار است تا سال ۲۰۲۷ سالانه چهار فروند و در سالهای ۲۰۲۸ و ۲۰۲۹ نیز هر سال پنج فروند دیگر دریافت کند.
ورود F-35ها بخشی از برنامه نوسازی نیروی هوایی بلژیک است. نیروی هوایی این کشور نیز ورود نخستین هواپیماها را مرحلهای مهم در فرایند ادغام این جنگندهها در ساختار عملیاتی خود توصیف کرده است.
آمار سفارش و تحویل F-35 در اروپا
بر اساس برآوردهای ارائهشده، وضعیت کشورهای اروپایی سفارشدهنده F-35 تا سال ۲۰۲۶ به این شکل است:
| کشور | تعداد سفارش | تحویلشده | موجود در کشور | تحویل در یک سال گذشته |
|---|---|---|---|---|
| بلژیک | ۳۴ | ۸ | ۴ | ۴ |
| جمهوری چک | ۲۴ | ۰ | ۰ | ۰ |
| دانمارک | ۲۷ | ۲۱ | ۱۵ | ۴ |
| فنلاند | ۶۴ | ۸ | ۸ | ۰ |
| آلمان | ۳۵ | ۰ | ۰ | ۰ |
| یونان | ۲۰ | ۰ | ۰ | ۰ |
| ایتالیا | ۱۱۵ | بیش از ۵۰ | بیش از ۵۰ | ۸ تا ۱۰ |
| نروژ | ۵۲ | ۵۲ | ۵۲ | ۰ |
| لهستان | ۳۲ | ۸ | ۸ | ۸ |
| هلند | ۵۷ | بیش از ۴۹ | بیش از ۴۰ | ۷ تا ۱۰ |
| سوئیس | ۳۶ | ۰ | ۰ | ۰ |
| بریتانیا | ۱۳۸ | ۴۸ | ۴۷ | ۷ |
در مجموع، سفارشهای اروپایی به حدود ۶۰۰ فروند میرسد و بیش از ۲۴۰ فروند تاکنون تحویل شدهاند. با این حال، بخشی از هواپیماهای تحویلشده همچنان برای آموزش یا تعمیر و نگهداری در آمریکا قرار دارند.
هلند در آستانه تکمیل ناوگان F-35
هلند نیز به بخش پایانی برنامه دریافت F-35 نزدیک شده است. جنگندههای F-16 این کشور بهطور کامل بازنشسته شدهاند و F-35 اکنون ستون اصلی ناوگان جنگنده هلند محسوب میشود.
تا ابتدای سال ۲۰۲۶، هلند ۴۹ فروند F-35 دریافت کرده بود و حدود هشت تا ۱۰ فروند دیگر نیز برای آموزش در آمریکا مستقر بودند. تعداد دقیق هواپیماهای تحویلشده پس از آن زمان مشخص نیست و لاکهید مارتین نیز هنوز پایان کامل برنامه تحویل هلند را اعلام نکرده است.
بریتانیا و ایتالیا؛ دو کاربر مهم F-35 در اروپا
بریتانیا یکی از قدیمیترین کاربران اروپایی F-35 محسوب میشود و تمام ۴۸ فروند سفارش اولیه F-35B خود را دریافت کرده است. یک فروند از این جنگندهها در نوامبر ۲۰۲۱ پس از سقوط از ناو هواپیمابر HMS Queen Elizabeth از بین رفت.
برخی F-35های بریتانیایی همچنان برای آموزش یا تعمیر و نگهداری در آمریکا قرار دارند. این کشور همچنین قصد دارد تعداد ناوگان خود را افزایش دهد و برنامه نهایی آن شامل خرید ۱۳۸ فروند F-35 است.
ایتالیا نیز همزمان از نسخههای F-35A و F-35B برای نیروی هوایی و دریایی خود استفاده میکند. برآوردها نشان میدهد این کشور حدود ۳۶ تا ۴۳ فروند F-35A و ۱۴ تا ۱۵ فروند F-35B در اختیار دارد.
ایتالیا تعداد جنگندههای موجود در برنامه خرید خود را نیز از ۹۰ به ۱۱۵ فروند افزایش داده است. بیشتر F-35های این کشور در داخل ایتالیا مستقر هستند و تنها تعداد محدودی برای آموزش در آمریکا باقی ماندهاند.
کدام کشورهای اروپایی هنوز F-35 ندارند؟
همه کشورهای سفارشدهنده اروپایی هنوز وارد مرحله دریافت عملیاتی F-35 نشدهاند. جمهوری چک، یونان، آلمان و چند کشور دیگر قرار است در سالهای آینده نخستین هواپیماهای خود را تحویل بگیرند.
برنامه فعلی، آغاز تحویل F-35 به آلمان را برای سال ۲۰۲۷، یونان را برای ۲۰۲۸، جمهوری چک را برای ۲۰۳۱ و رومانی را برای ۲۰۳۲ پیشبینی کرده است. نخستین F-35 آلمان نیز تا زمان تهیه این گزارش ساخته شده و قرار است نخستین پرواز خود را انجام دهد.
فنلاند نیز در مسیر دریافت این جنگنده قرار دارد. نخستین F-35A این کشور در ژانویه ۲۰۲۶ وارد پایگاه گارد ملی هوایی ابینگ در آرکانزاس آمریکا شد تا برای آموزش خلبانان فنلاندی مورد استفاده قرار گیرد. انتظار میرود نخستین F-35های فنلاند در اواخر سال ۲۰۲۶ وارد این کشور شوند.
در مقابل، سوئد و فرانسه در حال حاضر برنامهای برای خرید F-35 ندارند و تمرکز خود را بر جنگندههای گریپن و رافال گذاشتهاند. پرتغال نیز در حال بررسی خرید یوروفایتر تایفون است.
حدود ۴۰ تا ۴۵ فروند F-35 در یک سال به اروپا رسید
برآوردها نشان میدهد طی ۱۲ ماه گذشته حدود ۴۰ تا ۴۵ فروند F-35 به پایگاههای اصلی این جنگنده در اروپا تحویل داده شده است. بخشی از هواپیماهای دیگر ممکن است تحویل رسمی شده باشند اما همچنان برای آموزش در آمریکا باقی مانده باشند؛ بنابراین رقم دقیق را نمیتوان با قطعیت تعیین کرد.
برای مقایسه، تعداد F-35های تحویلشده به اروپا در این بازه زمانی از تولید سالانه رافال فرانسه در سال ۲۰۲۵ بیشتر بوده است. شرکت داسو در آن سال ۲۵ فروند رافال تولید کرد که بخش قابلتوجهی از آنها برای صادرات در نظر گرفته شده بود.
بر اساس برآوردهای مطرحشده در گزارش، نرخ تحویل F-35 به اروپا همچنین از مجموع تولید سالانه جنگندههای سوخو Su-30، Su-34، Su-35 و Su-57 روسیه در سالهای اخیر بیشتر بوده است؛ هرچند این مقایسه به دلیل تفاوت در روشهای برآورد تولید و تحویل باید با احتیاط انجام شود.
با ادامه برنامههای خرید کشورهای اروپایی، انتظار میرود تعداد F-35های مستقر در این قاره طی سالهای آینده افزایش پیدا کند. در عین حال، سرعت تحویل در میان مشتریان مختلف یکسان نیست و برخی کشورها هنوز چند سال با دریافت نخستین جنگندههای خود فاصله دارند.
