نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز یکشنبه ۵ مهر ۱۴۰۵ از توقیف یک شناور زیرسطحی بدونسرنشین آمریکایی در تنگه هرمز خبر داد. طبق اعلام سپاه، این شناور از نوع REMUS 600 بوده و طی عملیاتی هماهنگ شناسایی و متوقف شده است.
سپاه پاسداران اعلام کرده که در جریان این عملیات از اشراف اطلاعاتی و توانمندیهای جنگ الکترونیک استفاده شده است. بر اساس این گزارش، زهپاد توقیفشده اکنون در اختیار متخصصان نیروی دریایی سپاه قرار دارد و قرار است اطلاعات ذخیرهشده روی آن مورد بررسی و بازیابی قرار گیرد.
این نخستین بار نیست که خبر توقیف یک وسیله زیرسطحی بدونسرنشین در محدوده تنگه هرمز منتشر میشود. پیشتر نیز گزارشهایی درباره توقیف شناوری با نام Dive-LD در ورودی تنگه هرمز منتشر شده بود.
REMUS 600 چیست و چه کاربردی دارد؟
REMUS 600 یک وسیله نقلیه زیرآبی بدونسرنشین یا UUV است که ظاهر آن شباهت زیادی به اژدر دارد. این سامانه میتواند برای انجام مأموریتهای از پیش برنامهریزیشده در زیر آب مورد استفاده قرار گیرد.
نخستین نمونه REMUS 600 در سال ۲۰۰۳ در مؤسسه اقیانوسشناسی وودز هول ساخته شد. شرکت Hydroid نیز تولید تجاری این وسیله را بر عهده داشت؛ شرکتی که اکنون زیرمجموعه HII محسوب میشود.
ساختار REMUS 600 بهصورت ماژولار طراحی شده است. بخشهای مختلف بدنه را میتوان از یکدیگر جدا کرد و با توجه به نوع مأموریت، دوباره پیکربندی کرد. به همین دلیل، طول، وزن و مدت فعالیت این وسیله بسته به تعداد محفظههای باتری و تجهیزات نصبشده روی آن میتواند متفاوت باشد.
شرکت HII اعلام کرده است که REMUS 600 علاوه بر مأموریتهای نظامی، برای عملیات جستوجو و بازیابی و همچنین فعالیتهای مرتبط با بستر دریا نیز کاربرد دارد.
یکی از مهمترین کاربردهای نظامی این زهپاد، شناسایی مینهای دریایی است. نیروی دریایی آمریکا نیز از گونهای با نام Mk 18 UUV استفاده میکند که بر پایه REMUS 600 ساخته شده است. این سامانه با بهرهگیری از سونار جانبی و حسگرهای اقیانوسشناسی میتواند برای شناسایی مینها در آبهای کمعمق مورد استفاده قرار گیرد.
مشخصات فنی REMUS 600
مشخصات اعلامشده برای REMUS 600 بسته به مدل و پیکربندی آن متفاوت است. در جدول زیر مشخصات نمونه اولیه WHOI REMUS 600 و مدل HII REMUS 600M معرفیشده در سال ۲۰۲۲ را میبینید:
| مشخصات | WHOI REMUS 600 | HII REMUS 600M (۲۰۲۲) |
|---|---|---|
| قطر | ۳۲٫۴ سانتیمتر | ۳۲٫۴ سانتیمتر |
| طول | — | حدود ۳٫۶ متر |
| وزن در هوا | ۲۴۰ کیلوگرم | حدود ۲۵۰ کیلوگرم |
| حداکثر عمق | ۶۰۰ متر | ۶۰۰ متر |
| سرعت | حداکثر ۵ گره دریایی | ۰ تا ۴ گره دریایی |
| مداومت عملیاتی | نزدیک به ۷۰ ساعت | حداکثر ۲۴ ساعت با سرعت ۳ گره دریایی |
| برد | ۵۳۰ کیلومتر | حداکثر ۱۳۳ کیلومتر با سرعت ۳ گره دریایی |
| انرژی | — | دو محفظه باتری لیتیومیونی ۵٫۴ کیلوواتساعتی |
HII این مشخصات را برای مدل 600M در شرایطی اعلام کرده که حسگرهای استاندارد آن فعال باشند. البته ارقام مربوط به برد و مداومت عملیاتی با توجه به تعداد باتریها، تجهیزات حملشده و سرعت حرکت میتوانند تغییر کنند.
یکی از نکات مهم درباره REMUS 600، قابلیت ذخیره حجم قابل توجهی از دادههای مأموریت است. خبرگزاری WANA در بررسی اطلاعاتی که ممکن است پس از توقیف این وسیله قابل دسترسی باشد، به مواردی مانند حافظه مأموریت، مسیرهای ثبتشده، دادههای سونار، الگوهای جستوجو، تنظیمات ناوبری و پیکربندی نرمافزار اشاره کرده است.
البته میزان اطلاعاتی که میتوان از یک REMUS 600 بازیابی کرد، به نوع پیکربندی وسیله و سالم ماندن دادههای ذخیرهشده بستگی دارد.
آیا REMUS 600 اطلاعات مهمی درباره عملیات آمریکا در تنگه هرمز دارد؟
پس از توقیف یک وسیله زیرآبی دیگر با نام Dive-LD، برایان کلارک از مؤسسه هادسون به رویترز گفته بود که مهندسان ایرانی «قطعاً میتوانند سیستمهای مکانیکی» چنین وسیلهای را مهندسی معکوس کنند. با این حال، به گفته او نرمافزار این سامانه از سازوکارهای دفاعی داخلی برخوردار است.
REMUS 600 برای ارتباط در زیر آب از یک مودم صوتی با فرکانس پایین استفاده میکند. ظرفیت انتقال اطلاعات این ارتباط در مقایسه با حجم دادههایی که سونار تولید میکند، محدود است. به همین دلیل، تصاویر و دادههای مربوط به مأموریت سونار معمولاً تا زمان بازیابی وسیله روی حافظه داخلی آن باقی میمانند.
اگر این زهپاد در حال بررسی مسیرهای منتهی به تنگه هرمز بوده باشد، احتمال دارد اطلاعاتی از بستر دریا و مسیرهای طیشده را در حافظه خود ذخیره کرده باشد. چنین دادههایی در صورت بازیابی میتوانند مشخص کنند که وسیله در چه مناطقی فعالیت کرده و در صورت انجام مأموریت مینیابی، کدام محدودهها مورد جستوجو قرار گرفتهاند.
البته بدون انتشار اطلاعات فنی درباره وسیله توقیفشده نمیتوان با قطعیت گفت چه میزان دادهای روی آن وجود داشته یا چه اطلاعاتی از آن قابل استخراج است.
جنگ الکترونیک چگونه میتواند روی REMUS 600 اثر بگذارد؟
گزارش سپاه درباره استفاده از جنگ الکترونیک برای توقیف این وسیله، چند مسیر احتمالی را مطرح میکند. REMUS 600 در زمان قرار داشتن روی سطح آب میتواند از سامانههایی مانند GPS، وایفای و ارتباطات ماهوارهای استفاده کند. بنابراین، ایجاد اختلال یا ارسال سیگنال جعلی به این سامانهها مستلزم آن است که وسیله به سطح آب آمده باشد.
شرایط در زمان حرکت زیر آب متفاوت است. REMUS 600 در این وضعیت برای ارتباط به مودم صوتی و فرستندههای صوتی ناوبری متکی است. اپراتورها نیز میتوانند فرمانهایی مانند تغییر مسیر یا لغو مأموریت را برای وسیله ارسال کنند.
به همین دلیل، ارتباطات صوتی زیر آب نیز میتواند یکی از مسیرهای احتمالی برای اثرگذاری بر عملکرد یک وسیله از این نوع باشد. با این حال، جزئیات فنی عملیات اخیر و نحوه دقیق توقیف REMUS 600 از سوی منابع مستقل منتشر نشده است.
سابقه توقیف REMUS 600 توسط نیروهای منطقهای
در ژانویه ۲۰۱۸، نیروهای حوثی در یمن ویدیویی منتشر کردند که در آن یک دستگاه REMUS 600 به ساحل منتقل میشد. مقامهای نیروی دریایی آمریکا آن ویدیو را نه تأیید کردند و نه رد. یک مقام دفاعی آمریکا در گفتوگو با USNI News گفته بود که این وسیله برای انجام یک مطالعه هواشناسی مورد استفاده قرار گرفته است.
در مورد دیگری، سنتکام مدعی شده بود که در اوت ۲۰۲۲ یک شناور متعلق به سپاه پاسداران، یک شناور کاوشی آمریکایی را در خلیج فارس یدک کشیده و پس از نزدیک شدن یک ناو و بالگرد آمریکایی، آن را رها کرده است.
این موارد نشان میدهد که تجهیزات بدونسرنشین دریایی آمریکا پیش از این نیز در منطقه خلیج فارس با خطر توقیف یا تصرف مواجه شدهاند.
با این حال، درباره حادثه اخیر هنوز جزئیات کاملی از سوی طرف آمریکایی منتشر نشده است. تاکنون هیچ بیانیه رسمی از سوی آمریکا تأیید نکرده که وسیله توقیفشده متعلق به نیروی دریایی این کشور بوده است. همچنین مشخص نشده که دقیقاً کدام گونه و با چه پیکربندیای از خانواده REMUS 600 در اختیار ایران قرار گرفته است.
در نتیجه، اطلاعات موجود درباره مشخصات و کاربردهای این زهپاد را میتوان بر اساس ویژگیهای شناختهشده خانواده REMUS 600 بررسی کرد، اما جزئیات مربوط به مأموریت این وسیله در تنگه هرمز و دادههای احتمالی ذخیرهشده روی آن همچنان نیازمند تأیید منابع رسمی و مستقل است.
