باستان‌شناسان در تازه‌ترین فصل کاوش‌های خود در دژ رومی نوائه در شمال بلغارستان، بقایای یک مجموعه اقامتی بزرگ را از زیر خاک بیرون کشیده‌اند که احتمالا محل سکونت فرمانده ارشد لژیون یکم ایتالیکا بوده است. کشف حمام خصوصی، تزئینات گران‌قیمت و مجموعه‌ای از اشیای مذهبی، احتمال شناسایی این بنا به‌عنوان اقامتگاه فرمانده لژیون را تقویت کرده است.
به گزارش هریتیج دیلی، این کشف در محوطه باستان‌شناسی نوائه و در جریان جدیدترین مرحله کاوش‌های باستان‌شناسان دانشگاه ورشو انجام شده است. در صورت تأیید این فرضیه، بنای کشف‌شده می‌تواند یکی از کامل‌ترین نمونه‌های شناخته‌شده از محل اقامت فرماندهان لژیون‌های روم باستان باشد.
نوائه در جنوب رود دانوب قرار دارد و از سده نخست میلادی به یکی از پایگاه‌های نظامی مهم روم در مرزهای شمالی امپراتوری تبدیل شد. این دژ محل استقرار دائمی لژیون یکم ایتالیکا بود؛ واحد نظامی‌ای که در همان سده شکل گرفت و وظیفه مهمی در دفاع از مرزهای دانوب بر عهده داشت.
مجموعه‌ای سه هزار مترمربعی با حمام خصوصی
تیم باستان‌شناسی دانشگاه ورشو در جریان کاوش‌های امسال توانست حدود ۳ هزار مترمربع از یک مجموعه مسکونی گسترده را آشکار کند.
شواهد به‌دست‌آمده نشان می‌دهد این مجموعه احتمالا همان «پراتوریوم» یا اقامتگاه لژیوناتوس، یعنی فرمانده ارشد لژیون، بوده است. وجود یک مجموعه حمام خصوصی و بزرگ در داخل ساختمان، یکی از مهم‌ترین نشانه‌هایی است که این احتمال را تقویت می‌کند.
در دژهای رومی، حمام‌های اختصاصی از امکاناتی بودند که معمولا در اختیار مقام‌های بلندپایه قرار می‌گرفتند. سربازان عادی معمولا از حمام‌های عمومی استفاده می‌کردند و به چنین امکانات خصوصی دسترسی نداشتند.
نشانه‌های زندگی اشرافی در قلب یک دژ نظامی
یافته‌های باستان‌شناسان نشان می‌دهد ساختمان کشف‌شده صرفا یک فضای اداری یا اقامتگاه ساده نبوده است. شواهد موجود از ساختمانی با امکانات و تزئینات قابل‌توجه حکایت دارد که با جایگاه اجتماعی بالای ساکنان آن مطابقت دارد.
در جریان کاوش‌ها، بقایای دیوارهای دارای نقاشی، کف‌سازی‌هایی با آجرهای رنگارنگ، بخش‌هایی از مبلمان برنزی، پیکره‌های کوچک فلزی و ظروف سفالی مرغوب کشف شده است.
اگر در نهایت مشخص شود این مجموعه همان پراتوریوم بوده، پژوهشگران به اطلاعات ارزشمندی درباره شیوه زندگی فرماندهان لژیون‌های روم دست پیدا خواهند کرد. چنین نمونه‌هایی امروزه بسیار کمیاب هستند؛ زیرا بسیاری از دژهای رومی در طول قرن‌ها در زیر شهرهای امروزی مدفون شده‌اند و تنها بخش‌های محدودی از ساختمان‌هایشان باقی مانده است.
کشف مجموعه‌ای از آثار مذهبی کمیاب
یکی دیگر از بخش‌های قابل‌توجه کاوش‌های امسال، کشف اشیایی با کاربرد و ارتباطات مذهبی است. در میان این آثار، یک پیکره کوچک برنزی از پریاپوس، ایزد باروری در اسطوره‌های روم، قرار دارد. نمونه‌های مشابه این پیکره در منطقه دانوب سفلی بسیار نادر هستند.
باستان‌شناسان همچنین سر یک پیکره از میتراس، دو محراب سنگی دارای کتیبه و بخشی از یک سر مرمری را پیدا کرده‌اند. یکی از کتیبه‌های روی محراب‌ها تقریبا به‌طور کامل سالم باقی مانده است.
سر مرمری کشف‌شده نیز به یک پرتره رسمی از خاندان امپراتوری تعلق داشته است. در کنار این آثار، یک قطعه تزئینی مخروطی‌شکل شبیه میوه کاج نیز به دست آمده که پیدا شدن نمونه‌ای از آن در این منطقه بسیار غیرمعمول است.
به گفته پژوهشگران، حضور اشیایی مرتبط با آیین‌های شرقی و مصری در نوائه می‌تواند نشان دهد برخی از سربازان مستقر در این دژ پیش‌تر در مناطق شرقی امپراتوری روم خدمت کرده بودند یا به این مناطق سفر داشتند.
آثار مربوط به آوارها در محوطه نوائه
کاوش‌های امسال تنها به دوران حضور رومی‌ها محدود نشد و نشانه‌هایی از استقرار آوارها نیز در این محوطه پیدا شد. آوارها گروهی کوچ‌نشین بودند که در سده ششم میلادی وارد اروپا شدند.
در این قسمت از محوطه، چند ساختمان نیمه‌فرورفته به همراه اجاق و تنور شناسایی شده است. یکی از این سازه‌ها ابعادی به‌مراتب بزرگ‌تر از سایر بناها داشته و احتمال دارد محل زندگی یکی از رهبران محلی بوده باشد.
در مقابل، برخی خانه‌های دیگر تنها حدود ۵ مترمربع مساحت داشتند. از میان یافته‌های مربوط به این دوره، یک گوشواره آواری اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا این اثر نخستین نمونه شناخته‌شده از این نوع در شمال بلغارستان محسوب می‌شود و می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره حضور و استقرار آوارها در جنوب رود دانوب ارائه کند.
پایین آمدن آب دانوب سرنخ تازه‌ای به دست داد
کاهش غیرمعمول سطح آب رود دانوب نیز فرصت مناسبی برای ادامه تحقیقات در اختیار باستان‌شناسان قرار داده است. به‌دلیل پایین رفتن آب، پژوهشگران توانستند بخش‌هایی از بستر رودخانه را که معمولا زیر آب قرار دارند بررسی کنند.
در این بررسی‌ها، بقایای سازه‌های معماری، قطعات سفال و کاشی‌های سقف متعلق به دوره روم شناسایی و ثبت شد. این یافته‌ها ممکن است سرنخ مهمی برای پیدا کردن بندر باستانی نوائه باشند.
محل دقیق این بندر یکی از پرسش‌های حل‌نشده درباره دژ نوائه است. شناسایی آن می‌تواند تصویر روشن‌تری از ارتباط این پایگاه نظامی با شبکه‌های تجاری و نظامی امپراتوری روم از طریق رود دانوب ارائه کند.
همچنین کشف بندر می‌تواند به پژوهشگران کمک کند تا بهتر درک کنند تجهیزات و تدارکات مورد نیاز یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های مرزی روم چگونه از طریق مسیرهای رودخانه‌ای تأمین می‌شده است.
