علیرضا زاکانی، شهردار تهران، طی روزهای گذشته از دو برنامه جدید برای حمایت از خانوارها خبر داده که واکنش‌های زیادی به دنبال داشته است. نخستین برنامه با عنوان «تورم صفر» اجرا شده و هدف آن ثابت نگه داشتن قیمت ۱۲ کالای اساسی در مراکز عرضه وابسته به شهرداری برای مدت شش ماه است. برنامه دوم نیز به پرداخت ماهانه حدود ۳٫۵ تا ۴ میلیون تومان به مادرانی مربوط می‌شود که از ابتدای سال ۱۴۰۵ صاحب فرزند شده‌اند.
شهرداری تهران این دو طرح را با هدف کاهش بخشی از فشار هزینه‌های زندگی و کمک به افزایش فرزندآوری معرفی کرده است. با این حال، همزمان پرسش‌های مختلفی درباره منابع مالی، مبنای قانونی، حدود وظایف شهرداری و حتی احتمال استفاده سیاسی از این اقدامات مطرح شده است.
در حالی که حامیان زاکانی اجرای چنین برنامه‌هایی را اقدامی برای کمک به معیشت شهروندان در شرایط دشوار اقتصادی می‌دانند، منتقدان می‌گویند پیش از اعلام تعهدات مالی جدید باید مشخص شود هزینه اجرای آنها از چه محلی تأمین خواهد شد و آیا این طرح‌ها به تصویب شورای شهر رسیده‌اند یا خیر.
«تورم صفر» قرار است چگونه اجرا شود؟
طرح نخست شهرداری تهران از سه‌شنبه ۷ مهر با نام «تورم صفر» آغاز شد. در چارچوب این برنامه، قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی برای مدت شش ماه ثابت نگه داشته می‌شود تا خانوارها بتوانند بخشی از اقلام غذایی موردنیاز خود را با قیمت مشخص خریداری کنند.
کالاهای قرارگرفته در فهرست اولیه عبارت‌اند از:
- برنج
- گوشت منجمد
- روغن
- شکر
- خرما
- ماکارونی
- سویا
- عدس
- لوبیا چیتی
- لوبیا قرمز
- نخود
- لپه
زاکانی گفته است قیمت برخی از این محصولات در زمان شروع طرح بین ۵ تا ۵۰ درصد پایین‌تر از نرخ بازار خواهد بود. البته میزان کاهش قیمت برای همه اقلام یکسان نیست و به نوع کالا و قیمت اولیه آن بستگی دارد.
شهردار تهران همچنین اعلام کرده است که قرار است در آبان‌ماه سه محصول دیگر، یعنی مرغ، رب گوجه‌فرنگی و پنیر، به فهرست اضافه شوند. در صورت اجرای این وعده، تعداد کالاهای مشمول طرح به ۱۵ قلم خواهد رسید.
با وجود نام «تورم صفر»، این طرح به معنای توقف تورم یا ثابت ماندن قیمت همه کالاهای موجود در تهران نیست. منظور از این عنوان، ثابت نگه داشتن قیمت گروه مشخصی از محصولات در شبکه توزیع شهرداری است.
سهمیه خرید خانوارها در طرح جدید شهرداری چقدر است؟
اجرای اولیه طرح از ۱۰۸ میدان میوه و تره‌بار شروع شده است. از شنبه ۱۱ مهر نیز ۱۸ فروشگاه شهروند به شبکه عرضه اضافه شدند. طبق برنامه اعلام‌شده، تعداد میادین مشارکت‌کننده قرار است در آبان‌ماه به بیش از ۲۰۰ مرکز برسد.
شهرداری برای خرید غیرحضوری نیز سامانه «شهرزاد» را در نظر گرفته است. شهروندان می‌توانند از طریق این سامانه کالاهای موردنیاز خود را سفارش دهند و آنها را در محل سکونت تحویل بگیرند.
میزان خرید مجاز هر خانواده به تعداد اعضای آن بستگی دارد و کنترل سهمیه نیز با استفاده از کد ملی و اطلاعات خانوار انجام می‌شود. سهمیه ماهانه اعلام‌شده برای هر فرد شامل ۲ کیلوگرم برنج، ۵۰۰ گرم گوشت و ۴۰۰ گرم روغن است.
طبق توضیحات زاکانی، خانوارها می‌توانند سهمیه خود را هر ماه دریافت کنند یا دریافت آن را به حداکثر یک بار در هر دو ماه موکول کنند. در انتخاب نوع محصول نیز محدودیت‌هایی در نظر گرفته نشده و برای نمونه، امکان انتخاب میان سه نوع برنج و همچنین گوشت گوسفندی یا گوساله وجود دارد.
شهرداری تهران اعلام کرده است که هدف این طرح، پوشش حدود ۹٫۵ تا ۹٫۶ میلیون نفر از جمعیت پایتخت است.
کاهش سود شهروند و تلاش برای حذف واسطه‌ها
«تورم صفر» تنها بخش برنامه اقتصادی جدید شهرداری نیست. زاکانی همزمان از تصمیم دیگری برای کاهش هزینه خرید در فروشگاه‌های شهروند خبر داده است.
بر اساس اعلام شهرداری، سود بازرگانی فروشگاه‌های شهروند برای بیش از ۱۸ هزار قلم کالا قرار است ۵۰ درصد کاهش پیدا کند. در خریدهای اینترنتی نیز مقرر شده است نیمی از سود بازرگانی کالاها به کیف پول مشتریان بازگردانده شود.
البته این موضوع به معنی نصف شدن قیمت نهایی همه کالاها نیست. میزان کاهش واقعی هزینه خرید، به حاشیه سود هر محصول وابسته خواهد بود.
شهرداری در بخش تأمین کالا نیز به دنبال کاهش نقش واسطه‌هاست. خرید مستقیم از تولیدکنندگان، قراردادهای بلندمدت، سلف‌خری محصولات و حذف بخشی از واسطه‌های زنجیره توزیع، از جمله روش‌هایی است که برای پایین آوردن هزینه تأمین و عرضه کالاها در نظر گرفته شده است.
همچنین قرار است در هفت منطقه تهران، یعنی مناطق ۲، ۴، ۵، ۱۵، ۱۷، ۲۰ و ۲۲، مراکزی برای عرضه مستقیم محصولات تولیدکنندگان ایجاد شود.
زاکانی گفته است اجرای این اقدامات با استفاده از ظرفیت‌های مدیریت شهری و با مشارکت دولت، تولیدکنندگان و شبکه بانکی دنبال خواهد شد.
بسته مادرانه شهرداری؛ ماهانه تا ۴ میلیون تومان برای هر فرزند
تنها چند روز پس از شروع طرح تثبیت قیمت‌ها، زاکانی از برنامه دیگری با عنوان «بسته مادرانه» رونمایی کرد. بر اساس این برنامه، مادرانی که از ابتدای سال ۱۴۰۵ صاحب فرزند شده‌اند، برای هر فرزند خود ماهانه حدود ۳٫۵ تا ۴ میلیون تومان حمایت دریافت خواهند کرد.
شهردار تهران برای توضیح ضرورت چنین برنامه‌ای به آمار تولد در پایتخت اشاره کرده است. به گفته او، تهران بر اساس برنامه‌های جمعیتی باید سالانه حدود ۱۴۳ هزار تولد داشته باشد، اما تعداد تولدهای ثبت‌شده در سال گذشته حدود ۶۳ هزار مورد بوده است.
زاکانی حمایت اقتصادی از خانواده‌ها را یکی از راه‌های کمک به فرزندآوری دانسته و اعلام کرده است که بسته مادرانه در دوشنبه ۱۳ مهر رونمایی می‌شود.
قرار است این حمایت تا رسیدن کودک به دو سالگی ادامه پیدا کند. بنابراین اگر مبلغ کامل ۴ میلیون تومان در هر ماه و برای ۲۴ ماه پرداخت شود، ارزش اسمی حمایت در طول دو سال به ۹۶ میلیون تومان برای هر کودک خواهد رسید.
با این حال، این رقم به معنی واریز یکجای ۹۶ میلیون تومان به حساب والدین نیست. بخش قابل توجهی از حمایت تعریف‌شده در قالب اعتبار خرید کالا و دریافت خدمات ارائه خواهد شد.
چه کسانی مشمول کمک‌هزینه فرزندآوری تهران می‌شوند؟
طبق اطلاعاتی که زاکانی اعلام کرده، گروه هدف این برنامه مادرانی هستند که فرزندشان از ابتدای سال ۱۴۰۵ به بعد متولد شده باشد.
جزئیات اعلام‌شده درباره ساختار این کمک‌هزینه شامل چند بخش است:
- ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان اعتبار ماهانه برای خرید از میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های شهروند
- یک میلیون تومان کمک اضافی برای خانواده‌های کم‌درآمد متعلق به سه دهک نخست درآمدی
- ۵۰۰ هزار تومان اعتبار برای دریافت خدمات سلامت‌محور
- ۵۰۰ هزار تومان اعتبار برای استفاده از خدمات فرهنگی
زاکانی سقف حمایت ماهانه را حدود ۳٫۵ تا ۴ میلیون تومان عنوان کرده است. با این حال، نحوه دقیق جمع شدن این اعتبارها، به‌خصوص مبلغ اضافه مربوط به خانواده‌های سه دهک پایین درآمدی، هنوز به صورت کامل مشخص نشده است.
همچنین جزئیاتی مانند نحوه اثبات سکونت در تهران، فرایند ثبت‌نام، مدارک مورد نیاز، چگونگی تخصیص اعتبار و روش استفاده از خدمات فرهنگی و سلامت هنوز باید در دستورالعمل اجرایی طرح اعلام شود.
به همین دلیل، تا زمان انتشار شیوه‌نامه نهایی، نمی‌توان کل رقم اعلام‌شده را معادل کمک نقدی یا واریز مستقیم به حساب والدین دانست.
آیا کمک ماهانه ۴ میلیون تومانی می‌تواند فرزندآوری را افزایش دهد؟
برنامه جدید شهرداری از همان ابتدا با این پرسش مواجه شده که آیا حمایت مالی چند میلیون تومانی می‌تواند در شرایط فعلی اقتصاد ایران انگیزه خانواده‌ها برای داشتن فرزند را افزایش دهد یا خیر.
روزنامه اطلاعات در بررسی این موضوع، علاوه بر مسئله منابع مالی، به عوامل مختلف مؤثر بر کاهش تمایل به فرزندآوری اشاره کرده است. افزایش سن ازدواج، تغییر سبک زندگی، مشکلات اقتصادی و کاهش تمایل به ازدواج و تشکیل خانواده، تنها بخشی از این عوامل هستند.
دکتر شهلا کاظمی‌پور، جمعیت‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، با اشاره به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت گفته است حدود یک‌سوم مواد این قانون به حمایت‌های مالی اختصاص دارد، اما از سال ۱۴۰۰ تاکنون این حمایت‌ها نتوانسته‌اند تأثیر قابل توجهی بر افزایش فرزندآوری داشته باشند.
کاظمی‌پور معتقد است برخی سیاست‌های افزایش جمعیت ممکن است به جای ایجاد اثر واقعی، بیشتر جنبه تبلیغاتی پیدا کنند. از دیدگاه او، حمایت مالی زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که خانواده‌ها از قدرت خرید مناسبی برخوردار باشند و تورم باعث کاهش ارزش کمک‌های پرداختی نشود.
این جمعیت‌شناس بعید می‌داند که پرداخت ماهانه ۳ تا ۴ میلیون تومان به تنهایی بتواند خانواده‌ها را به فرزندآوری ترغیب کند. او همچنین با اشاره به پیامدهای جنگ‌های اخیر و مشکلات اقتصادی، بر ضرورت تمرکز مسئولان بر حل مسائل بنیادی کشور تأکید کرده است.
هزینه اجرای طرح‌ها از کجا تأمین می‌شود؟
منابع مالی یکی از اصلی‌ترین نقاط ابهام در برنامه‌های جدید شهرداری تهران است. این پرسش هم درباره طرح تثبیت قیمت کالاها و هم درباره بسته مادرانه مطرح شده است.
روزنامه اطلاعات با استفاده از رقم حدود ۶۳ هزار تولد سالانه در تهران، محاسبه کرده است که اگر برای هر کودک ماهانه ۴ میلیون تومان پرداخت شود، هزینه حمایت از این تعداد کودک در یک سال از ۳ هزار میلیارد تومان فراتر خواهد رفت.
البته این محاسبه بر این فرض استوار است که همه ۶۳ هزار نوزاد، در تمام ۱۲ ماه، از سقف کامل کمک‌هزینه برخوردار باشند. هزینه واقعی طرح می‌تواند بر اساس تعداد افراد واجد شرایط، زمان شروع پرداخت، مدت استفاده و میزان بهره‌گیری از اعتبارهای مختلف متفاوت باشد.
ناصر امانی، عضو شورای اسلامی شهر تهران، نیز نسبت به نحوه اطلاع‌رسانی این برنامه‌ها انتقاد کرده است. به گفته او، اعضای شورای شهر نیز مانند مردم، جزئیات طرح معیشتی را از رسانه‌ها شنیده‌اند و اطلاعات کاملی درباره آن در اختیار ندارند.
امانی تأکید کرده است که اجرای چنین طرح‌هایی نیازمند پشتوانه قانونی و منابع مالی مشخص است و گفته است:
به هیچ عنوان نه لایحه‌ای به شورا ارائه شده و نه جلسه‌ای برگزار شده است که حداقل اعضای شورای شهر تهران در این زمینه توجیه شوند.
او همچنین یادآوری کرده که بودجه شهرداری در بهمن سال گذشته تصویب شده و پس از آن نیز لایحه‌ای برای اجرای برنامه‌های جدید معیشتی به شورای شهر ارائه نشده است.
این عضو شورای شهر علاوه بر موضوع منابع مالی، درباره ورود شهرداری به حوزه‌هایی فراتر از وظایف معمول مدیریت شهری و نحوه هماهنگی این طرح‌ها با دولت نیز خواستار بررسی بیشتر شده است.
هشدار درباره خرید عمده و فروش دوباره کالاهای ارزان
قیمت پایین‌تر کالاهای مشمول طرح «تورم صفر» نسبت به بازار آزاد، یک نگرانی دیگر را نیز ایجاد کرده است. مهدی اقراریان، عضو شورای اسلامی شهر تهران، نسبت به احتمال خرید عمده این محصولات با هدف فروش مجدد هشدار داده است.
اگر قیمت کالاها برای شش ماه ثابت بماند و همزمان نرخ همان محصولات در بازار آزاد افزایش پیدا کند، ممکن است برخی افراد از اختلاف قیمت ایجادشده برای کسب سود استفاده کنند.
اقراریان خواستار توضیح درباره سازوکار نظارت و کنترل سهمیه‌ها شده است. یکی از ابزارهای اصلی شهرداری برای جلوگیری از چنین اتفاقی، سامانه شهرزاد و استفاده از کد ملی و اطلاعات خانوار برای تعیین میزان خرید است.
با این حال، اجرای موفق این روش به ثبت دقیق اطلاعات خانوار، کنترل خرید در مراکز مختلف و هماهنگی میان فروشگاه‌ها و سامانه مرکزی وابسته خواهد بود.
مسئله دیگری که درباره این طرح‌ها مطرح شده، سرنوشت آنها در صورت تغییر مدیریت شهری است. اگر منابع مالی پایدار برای ادامه پرداخت‌ها و اجرای برنامه‌ها تعریف نشده باشد، تداوم آنها در دوره‌های بعدی می‌تواند با ابهام مواجه شود.
تأمین منابع از محل فروش تراکم ساختمانی نیز یکی از نگرانی‌هایی است که مطرح شده است. با این حال، تاکنون مدرکی ارائه نشده که نشان دهد بودجه این دو برنامه از محل تراکم‌فروشی تأمین شده یا قرار است از این طریق تأمین شود.
آیا می‌توان قیمت کالاها را برای شش ماه ثابت نگه داشت؟
یکی از چالش‌های اصلی طرح «تورم صفر»، مسئله افزایش هزینه‌های تولید و تأمین کالا در یک اقتصاد تورمی است.
روزنامه دنیای اقتصاد نیز در گزارشی با عنوان «ملاحظات تورم صفر» که ۹ مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، با توجه به تورم بالای مواد غذایی، امکان تثبیت قیمت محصولات را مورد پرسش قرار داده است.
ثابت نگه داشتن قیمت کالاهای اساسی می‌تواند در کوتاه‌مدت به کاهش فشار هزینه‌ای خانوارها کمک کند، اما مداخله در فرایند قیمت‌گذاری ممکن است پیامدهایی داشته باشد که با هدف اولیه طرح متفاوت باشد.
یاسر جبرائیلی، فعال اقتصادی و سیاسی، نیز در واکنش به برنامه زاکانی، بخش مهمی از انتقاد خود را متوجه حذف واسطه‌ها کرده و نوشته است:
برادر عزیزمان آقای دکتر زاکانی یحتمل می‌پندارند که علت افزایش قیمت‌ها، واسطه‌ها هستند و با حذف آنها می‌توانند قیمت یک سری اقلام را برای ۶ ماه ثابت نگه دارند. با این افزایش نرخ ارز، احتمالا مجبور خواهند شد مابه‌التفاوت قیمت‌ها را از منابع شهرداری (جیب مردم تهران) جبران کنند.
خرید مستقیم و کاهش تعداد واسطه‌ها می‌تواند بخشی از هزینه‌های توزیع را پایین بیاورد، اما این روش‌ها به تنهایی نمی‌توانند مانع افزایش هزینه‌هایی مانند مواد اولیه، انرژی، دستمزد و حمل‌ونقل شوند.
اگر هزینه واقعی تهیه یک کالا از قیمت تعیین‌شده برای فروش بیشتر شود، اجرای طرح به منابع دیگری برای جبران این اختلاف نیاز پیدا خواهد کرد. بنابراین، مشخص بودن سازوکار مالی و میزان هزینه اجرای برنامه اهمیت زیادی دارد.
انتقادها درباره احتمال اهداف سیاسی طرح‌ها
برخی واکنش‌ها به برنامه‌های جدید شهرداری تنها به مسائل اقتصادی محدود نشده است. تعدادی از کاربران و فعالان سیاسی، اقدامات اخیر زاکانی را با احتمال حضور مجدد او در انتخابات ریاست‌جمهوری مرتبط دانسته‌اند.
زاکانی در انتخابات ریاست‌جمهوری سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ نامزد شد، اما در هر دو دوره پیش از برگزاری رأی‌گیری از ادامه رقابت کنار رفت. همین سابقه باعث شده است برخی منتقدان، طرح‌های جدید شهرداری را اقدامی برای افزایش محبوبیت سیاسی او تلقی کنند.
در بخشی از این واکنش‌ها، سیاست‌های اخیر زاکانی با عملکرد محمود احمدی‌نژاد نیز مقایسه شده است. منتقدان در این مقایسه به مواردی مانند حمایت مستقیم از معیشت خانوار، تلاش برای ثابت نگه داشتن قیمت برخی کالاها و پرداخت کمک‌های مالی اشاره می‌کنند.
در سوی دیگر، طرفداران این طرح‌ها معتقدند معیار اصلی باید نتیجه اقدامات برای مردم باشد. از این دیدگاه، حتی اگر انگیزه سیاسی پشت یک برنامه وجود داشته باشد، در صورتی که اجرای آن به کاهش هزینه‌های خانوار کمک کند، نمی‌توان اثر مثبت آن را نادیده گرفت.
مردم درباره برنامه‌های جدید شهرداری چه می‌گویند؟
در شبکه‌های اجتماعی نیز واکنش‌ها به طرح‌های جدید زاکانی کاملاً دوگانه بوده است. بخشی از کاربران درباره منابع مالی و اولویت‌های شهرداری سؤال کرده‌اند و گروهی دیگر این اقدامات را در شرایط اقتصادی فعلی مثبت ارزیابی کرده‌اند.
کاربری به نام سعید، با اشاره به عملکرد شهرداران قبلی تهران، درباره احتمال تأثیر این برنامه‌ها بر زیرساخت‌های شهری نوشته است:
این آقا به خاطر رییس‌جمهور شدن همه زیرساخت‌های شهرداری تهران رو به فنا خواهد داد. از مترو و حمل و نقل تا فروشگاه‌های شهروند و تره‌بار. زیرساخت‌هایی که از کرباسچی تا قالیباف برای ساختنش زحمت کشیده شده. امیدوارم یکی جلوی ایشون رو بگیره.
امین، کاربر دیگری، نیز درباره محل تأمین هزینه برنامه‌های جدید شهرداری پرسیده است:
چجوری بدون اینکه تو بازی پروژه‌بگیرها بیفتیم از شهرداری تهران سوال کنیم که پول این ایده‌های رایگانی مترو و عدم افزایش قیمت و کاهش سود و تورم صفر و اینا از کجا داره تامین میشه؟
شریعتی نیز با اشاره به شباهت برخی سیاست‌ها با رویکرد احمدی‌نژاد نوشته است:
فاکتور هزینه تبلیغاتی زاکانی جهت خرید محبوبیت احمدی‌نژادیسم را چه کسی حساب میکند؟ مترو مجانی. ده قلم بدون تورم.
هانا نیز معتقد است پیش از اجرای چنین برنامه‌هایی باید درباره منابع مالی توضیح داده شود. او همچنین اولویت دادن به حمل‌ونقل عمومی را مطرح کرده و نوشته است:
اولا که بهتره زاکانی توضیح بده بودجه این طرح از کجا تامین شده؟ دوما اگه شهرداری تهران اینهمه پول داره بهتره خرج حمل و نقل عمومی افتضاح تهران بکنه!
در مقابل، برخی کاربران از رویکرد حمایتی شهرداری دفاع کرده‌اند. محمدرضا در حمایت از زاکانی نوشته است:
از معدود مسئولین ایرانی که اقتصاد جنگ را میفهمد آقای زاکانی هستند. بیاین از رو دستشون بنویسید بقیه‌ی مسئولین.
سجاد عابدی نیز با وجود اختلاف سیاسی با زاکانی، معتقد است نتیجه عملی طرح‌ها اهمیت بیشتری دارد. او نوشته است:
برخی دوستان می‌گویند اقدامات زاکانی انتخاباتی است و برای اینکه در انتخابات بعدی رییس‌جمهور بشود مشغول اجرای چنین طرح‌هایی می‌باشد. میدانید من با ایشان زاویه سیاسی دارم اما معتقدم هر اقدامی که به نفع مردم و کمک به معیشت مردم است؛ اگر هم هدفش انتخاباتی باشد قابل تقدیر است.
بهنام صمدی، فعال بازارهای مالی، نیز در پاسخ به انتقاد یاسر جبرائیلی درباره امکان تثبیت قیمت‌ها، به مواضع پیشین او درباره نرخ ارز اشاره کرده و نوشته است:
یاسر جبرائیلی همون کسی هست که روی دلار ۸۰ هزار تومان در دی ماه ۱۴۰۳ می‌گفت باید دلار رو پایین بیاریم و روی ۲۰ هزار تثبیت کنیم! اون وقت امروز برای زاکانی نسخه می‌پیچه که تثبیت ۶ ماهه قیمت کالاهای اساسی ممکن نیست. استاد ما دم خروس رو باور کنیم یا قسم حضرت عباس رو؟
سرنوشت طرح‌های زاکانی به چه عواملی بستگی دارد؟
دو برنامه جدید شهرداری تهران، یعنی تثبیت قیمت کالاهای اساسی و بسته حمایت از فرزندآوری، با هدف کاهش بخشی از فشار اقتصادی بر خانواده‌ها طراحی شده‌اند؛ اما میزان موفقیت آنها به عوامل مختلفی وابسته است.
در طرح «تورم صفر»، استمرار تأمین کالا، دسترسی خانوارها به مراکز عرضه، اختلاف قیمت محصولات با بازار آزاد و جلوگیری از ایجاد بازار موازی اهمیت زیادی دارد. همچنین باید مشخص شود شهرداری در صورت افزایش هزینه‌های تأمین کالا، چگونه اختلاف قیمت را جبران خواهد کرد.
در بسته مادرانه نیز تنها رقم ماهانه تعیین‌کننده نیست. مدت حمایت، نحوه تخصیص اعتبار و دسترسی واقعی خانواده‌ها به کالاها و خدمات نیز اهمیت دارد.
از سوی دیگر، افزایش فرزندآوری موضوعی چندبعدی است و نمی‌توان آن را تنها با کمک‌های مالی کوتاه‌مدت بررسی کرد. هزینه مسکن، امنیت شغلی، مخارج درمان، امکانات نگهداری از کودکان و شرایط کلی اقتصادی خانواده‌ها نیز در تصمیم به فرزندآوری نقش دارند.
در نهایت، وجه مشترک هر دو طرح، مسئله شفافیت است. مشخص شدن منابع مالی، پشتوانه قانونی، میزان تعهدات شهرداری و نحوه ادامه برنامه‌ها می‌تواند تعیین کند که این اقدامات در عمل تا چه اندازه پایدار و مؤثر خواهند بود.
