پس از جنجالهای گسترده درباره ماجرای «سیمکارت سفید» و افشای فهرست کسانی که از این امتیاز ویژه برخوردار بودند، حالا نوبت به «کارت سوخت سفید» رسیده است؛ موضوعی که بار دیگر بحث رانت، نبود شفافیت و احساس بیعدالتی را در جامعه داغ کرده است.
انتشار خبر وجود سه میلیون کارت سوخت فعال مازاد در کشور، در حالی که آمار رسمی خودروها حدود ۲۲ میلیون دستگاه اعلام شده، موجی از پرسش و خشم را در شبکههای اجتماعی بهویژه ایکس برانگیخت. کاربران با یادآوری ماجرای سیمکارتهای سفید نوشتند: «بعد از سیمکارت سفید، حالا کارت سوخت سفید؛ چیزی مانده که سفیدش نکرده باشند؟»
واکنشهای متفاوت مردم
بخش بزرگی از واکنشها بر محور عدالت و شفافیت بود. بسیاری پرسیدند چگونه در شرایطی که مردم برای سهمیه محدود بنزین تحت فشارند، کارتهایی وجود دارد که مشخص نیست به نام چه کسانی صادر شده و چگونه مصرف میشود. یکی از کاربران نوشت: «اگر یک لیتر بیشتر مصرف کنیم سهمیهمان تمام میشود، اما کسی نمیگوید سه میلیون کارت اضافی دست چه کسانی است.»
گروهی دیگر نگاه اقتصادی داشتند. آنها یادآور شدند اختلاف قیمت بنزین یارانهای و آزاد، قاچاق سوخت را سودآور کرده و وجود کارتهای اضافی میتواند به مسیری ویژه برای رانت تبدیل شود. محاسبات کاربران نشان میداد که حتی اگر هر کارت روزانه چند لیتر سهمیه داشته باشد، مجموع آن در بازار آزاد یا قاچاق رقم بزرگی خواهد شد.
در مقابل، برخی تلاش کردند توضیحی واقعگرایانه ارائه دهند. به گفته آنها بخشی از این کارتها ممکن است مربوط به خودروهای اسقاطی یا کارتهای صادرشده دوباره باشد. با این حال، همین افراد نیز تأکید داشتند که نبود شفافیت باعث شده افکار عمومی بدترین سناریو را باور کند.
طنز و کنایه در شبکههای اجتماعی
بخش دیگری از واکنشها رنگ طنز داشت. کاربران نوشتند: «در کشور ما همه چیز یا خاکستری است یا سفید، فقط زندگی مردم سفید نیست.» دیگری اضافه کرد: «کارت سوخت سفید مخصوص کسانی است که هیچوقت پشت صف پمپ بنزین نمیایستند.» حتی برخی با کنایه گفتند: «ما هنوز دنبال کارت سوخت گمشدهمان هستیم، اما سه میلیون کارت اضافی پیدا شده!»
نگرانی اصلی؛ بیاعتمادی
در میان همه این واکنشها، یک نکته مشترک وجود داشت: بیاعتمادی به سیستم توزیع یارانه و مدیریت دادهها. بسیاری معتقدند ماجرای کارت سوخت سفید تنها نمونهای از مشکلات بزرگتر در ساختار شفافیت کشور است. یکی از کاربران نوشت: «مسئله فقط کارت سوخت نیست؛ مسئله این است که هر جا عددها با هم نمیخواند، پای یک عده خاص در میان است.»
با وجود سکوت نسبی نهادهای مسئول، کاربران همچنان خواهان انتشار گزارش رسمی درباره وضعیت این کارتها، زمان صدور، صاحبان احتمالی و نحوه استفاده هستند. جمعبندی واکنشها نشان میدهد مردم بیش از هر چیز به دنبال اطمینان از عدالت در توزیع سوخت یارانهایاند؛ چرا که در شرایط فشار اقتصادی، هر کارت اضافی و هر عدد نامشخص میتواند بذر تازهای از بیاعتمادی در جامعه بکارد.
