چهار سال پس از آغاز تهاجم تمامعرض روسیه به اوکراین، معادلات سیاسی در کییف دستخوش تحولات تازهای شده است. بر اساس گزارشهای منتشر شده از منابع معتبر، ولودیمیر زلنسکی رئیسجمهور اوکراین در آستانه اعلام برنامهای مهم برای برگزاری انتخابات ریاستجمهوری و همهپرسی سراسری درباره چگونگی پایان دادن به جنگ با روسیه قرار دارد .
برنامهای برای پایان دادن به جنگی چهارساله
گفته میشود زلنسکی قصد دارد جزئیات این طرح را در تاریخ ۲۴ فوریه، همزمان با چهارمین سالگرد آغاز حمله روسیه به خاک اوکراین، رسانهای کند. بر اساس گزارش فایننشال تایمز، برگزاری انتخابات ریاستجمهوری که میتواند به کنار رفتن زلنسکی از قدرت منجر شود، همراه با همهپرسی درباره صلح، احتمالاً از پانزدهم ماه مه (۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۵) آغاز خواهد شد .
این تحول مهم پس از ماهها مذاکره میان مقامهای آمریکا، اوکراین و روسیه در دستور کار قرار گرفته و بخشی از تلاشهای دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا برای پایان دادن به این جنگ خونین محسوب میشود. منابع آگاه تأکید کردهاند که واشینگتن برای حصول نتیجه عجله دارد و میخواهد تا ماه ژوئن (خرداد ۱۴۰۵) پرونده این مناقشه را برای همیشه ببندد .
تضاد با مواضع پیشین
طرح برگزاری انتخابات و همهپرسی در شرایط کنونی با موضعگیریهای قبلی زلنسکی در تضاد کامل قرار دارد. او پیش از این بارها تأکید کرده بود که تا زمانی که کشور درگیر جنگ است و حکومت نظامی برقرار میباشد، امکان برگزاری هرگونه انتخاباتی وجود ندارد. بر اساس قانون اساسی اوکراین، برگزاری انتخابات در شرایط حکومت نظامی ممنوع است .
اما به نظر میرسد فشارهای بینالمللی و شرایط میدان نبرد، معادلات را تغییر داده است. منابع اوکراینی میگویند چراغ سبز برگزاری انتخابات تنها در صورتی روشن میشود که تضمینهای امنیتی مشخصی از سوی غرب به ویژه آمریکا ارائه شود .
چالشهای بزرگ پیش رو
کییف برای برگزاری هرگونه رأیگیری با موانع عظیمی روبهرو است. میلیونها نفر آواره شدهاند و صدها هزار نفر دیگر در خط مقدم جبههها مشغول نبرد هستند. شمار قابل توجهی از شهروندان اوکراینی نیز در سرزمینهای اشغالی توسط روسیه زندگی میکنند یا به کشورهای همسایه پناهنده شدهاند .
کارشناسان انتخاباتی هشدار میدهند که برگزاری انتخابات در چنین شرایطی بدون حداقل شش ماه آمادهسازی تقریباً غیرممکن است. همچنین خطر حملات پهپادی و موشکی روسیه به مراکز رأیگیری و اختلال در روند دموکراتیک از جمله نگرانیهای جدی است .
واکنشهای بینالمللی و فشار آمریکا
دونالد ترامپ به تازگی در اظهاراتی صریح خطاب به زلنسکی گفت: «روسیه میخواهد به توافق برسد و زلنسکی باید دست به کار شود، در غیر این صورت فرصت بزرگی را از دست خواهد داد» . این اظهارات نشاندهنده عجله واشینگتن برای جمعبندی پرونده پیش از انتخابات میاندورهای کنگره در نوامبر ۲۰۲۶ است .
گفته میشود آمریکا به کییف فشار آورده تا حداکثر تا ۱۵ مه انتخابات برگزار کند، در غیر این صورت ممکن است تضمینهای امنیتی واشینگتن را از دست بدهد. زلنسکی در واکنش به این فشارها گفته است: «آمریکاییها میگویند میخواهند همه چیز را تا ژوئن تمام کنند» .
مسئله سرزمینهای اشغالی
اگر این برنامهها عملی شوند، ممکن است از شهروندان اوکراینی خواسته شود درباره واگذاری عملی بخشی از سرزمینهای کشور به روسیه رأی بدهند. روسیه همچنان بر واگذاری کامل مناطق دونباس و کریمه اصرار دارد، درخواستی که کییف آن را غیرقابل قبول میداند .
زلنسکی در جدیدترین اظهارات خود در کنفرانس امنیتی مونیخ تأکید کرد که اوکراین به دنبال پایان دادن به جنگ است اما حاضر نیست استقلال و تمامیت ارضی کشورش را قربانی کند . با این حال، نظرسنجیها نشان میدهد شمار فزایندهای از اوکراینیها به دلیل خستگی از جنگ، تمایل به پذیرش امتیازاتی در ازای دریافت تضمینهای امنیتی پیدا کردهاند .
چشمانداز پیش رو
ماه گذشته نمایندگان ارشد اوکراین و روسیه با میانجیگری آمریکا در ابوظبی دیدار کردند تا راهی برای پایان دادن به تهاجم چهارساله مسکو پیدا کنند. اگرچه این گفتوگوها به پیشرفت مشخصی در مسئله اصلی یعنی واگذاری اراضی منجر نشد، اما طرفین بر سر تبادل زندانیان به توافق رسیدند .
دور جدید مذاکرات سهجانبه قرار است در تاریخ ۱۷-۱۸ فوریه (۲۹-۳۰ بهمن) در ژنو برگزار شود . باید دید آیا این نشست میتواند زمینهساز پیشرفت در مذاکرات و نهایتاً برگزاری انتخابات و همهپرسی مورد نظر شود یا اینکه اختلافات عمیق بر سر مسائل ارضی، هرگونه توافق را به تعویق خواهد انداخت.
