قطع گسترده اینترنت در ایران اکنون وارد روز سیوهفتم شده و عنوان طولانیترین قطعی ثبتشده در جهان را به خود اختصاص داده است. در سال ۱۴۰۴، کسبوکارهای آنلاین با سه شوک جدی روبهرو شدند: قطعیهای جنگ ۱۲ روزه، اختلالات دیماه و وقفههای ناشی از حمله آمریکا و اسرائیل. این رخدادها آسیب سنگینی بر این بخش وارد کردهاند و بسیاری از شرکتها ناچار به تعدیل نیرو شدهاند؛ مسئلهای که احتمالاً در آمار بیکاری زمستان ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵ بازتاب پیدا خواهد کرد.
براساس گزارش اقتصاد ۲۴، هنوز برآورد دقیقی از خسارتهای مربوط به اختلالات اخیر ارائه نشده، اما تنها در ۱۸ روز اختلال گسترده دیماه، زیان اقتصادی حدود ۹۰ هزار میلیارد تومان بوده است. معاون سیاستگذاری اقتصاد دیجیتال نیز از زیان روزانه ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومانی کسبوکارهای آنلاین سخن گفته و برخی گزارشها مجموع خسارتها تا پایان دیماه را بیش از ۴۰ همت اعلام کردهاند.
هاتف خرمشاهی، فعال حوزه فاوا و رئیس پیشین مرکز تحول دیجیتال اتاق بازرگانی تهران، این قطعیهای پیاپی را نشانه از بین رفتن امکان پیشبینی در اقتصاد ایران میداند. او میگوید اگر در گذشته این اختلالها صرفاً صنعت دیجیتال را تحت تأثیر قرار میداد، اکنون کل اقتصاد را درگیر کرده است، زیرا دیگر نمیتوان آینده فعالیتها و بازار را پیشبینی کرد.
به گفته او، قطع اینترنت شاخصی از کاهش امکان برنامهریزی اقتصادی است. خرمشاهی معتقد است دغدغه امروز فقط کسبوکارهای فناورانه نیست، بلکه حتی فعالیت کسبوکارهای سنتی که به اینترنت وابستهاند نیز با تهدید جدی مواجه شده است.
وی هشدار میدهد که در وضعیت فعلی نمیتوان از «اقتصاد دیجیتال» بهعنوان یک بخش فعال یاد کرد؛ زیرا هم توان جذب سرمایهگذاری کاهش یافته و هم مصرفکننده کمتر شده است. او تأکید میکند که نبود زیرساختهای دیجیتال میتواند عملکرد سایر صنایع را نیز مختل کند: از بیمارستانها و بانکها گرفته تا فرآیندهای گمرک و خدمات قضایی.
خرمشاهی با اشاره به سهم ۶ درصدی اقتصاد دیجیتال از اقتصاد ایران میگوید وقتی سایر بخشها بهطور گسترده آسیب میبینند، دیگر توجهی به آن ۶ درصد باقی نمیماند. با این حال، نقش کلیدی فناوری اطلاعات در پشتیبانی از ۹۴ درصد دیگر اقتصاد باعث میشود قطعی اینترنت تبعاتی فراتر از این بخش داشته باشد.
او توضیح میدهد که با قطع اینترنت، تمایل بازار به انجام معامله کاهش مییابد؛ زیرا قیمتگذاری شفاف از بین میرود، عرضه و تقاضا به تعادل نمیرسد و عملاً ساختار اقتصادی مختل میشود. از نگاه او، مسئله فقط یک بخش یا صنعت نیست، بلکه موضوع به امنیت اقتصادی و نحوه مواجهه با اینترنت برمیگردد.
خرمشاهی در پایان به تجربه امارات اشاره میکند: در جریان جنگ اخیر، آسیب به یک دیتاسنتر باعث خروج شرکتهای بینالمللی از این کشور شد؛ نه بهدلیل یک حادثه فنی، بلکه بهخاطر افزایش ریسک محیطی و کاهش اطمینان نسبت به آینده اقتصاد. به گفته او، اکنون در ایران نیز ریسکهای محیطی آنقدر افزایش یافتهاند که توجهات از ریسکهای داخلی صنایع دور شده است.
