واژه “Widowmaker” (یا widow maker) در دیکشنری Merriam-Webster به معنای “چیزی با قابلیت ایجاد مرگ ناگهانی” تعریف شده است. این اصطلاح عامیانه میتواند به طیف وسیعی از فعالیتها، از سرگرمیهای پرخطر مانند رانندگی با خودروهای مسابقهای با سرعت بیش از ۳۵۰ کیلومتر بر ساعت گرفته تا استعدادهای ژنتیکی مستعدکننده بیماریهایی چون انسداد شریانها که منجر به حملات قلبی مرگبار میشود، اطلاق گردد. “بیوه” نیز به طور سنتی به زنی اطلاق میشود که همسر خود را از دست داده و معمولاً مجدداً ازدواج نکرده است.
هواگرد V-22 Osprey، با قابلیت منحصربهفرد خود در ایفای نقش هم هلیکوپتر و هم هواپیما، نمونهای چشمگیر از مهندسی چندمنظوره به شمار میرود. این هواگرد با چرخش عمودی ملخهایش قادر به برخاست و فرود مانند هلیکوپتر است که این ویژگی، مانورپذیری بالایی به آن بخشیده و امکان فرود در نقاط دور از دسترس را فراهم میآورد. پس از اوجگیری، ملخها به وضعیت افقی تغییر یافته و Osprey به یک هواپیمای بالثابت تبدیل میشود. با این حال، همین انعطافپذیری فوقالعاده، چالشهای منحصر به فردی را در هدایت آن ایجاد کرده است.
توسعه V-22 Osprey، که ۲۶ سال به طول انجامید و در نهایت در سال ۲۰۰۷ وارد خدمت عملیاتی شد، مسیری پر فراز و نشیب را طی کرده است. دوره توسعه و آزمایش این هواگرد، به ویژه میان سالهای ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۰، با سوانح متعددی همراه بود که مجموعاً ۳۰ کشته برجای گذاشت. از زمان ورود به خدمت تا کنون نیز، ۳۵ تلفات دیگر به این آمار افزوده شده است. به طور کلی، بین سالهای ۱۹۹۲ تا ۲۰۲۲، Osprey در حدود ۱۲ حادثه مرگبار نقش داشته است که بخش عمده آنها در جریان تمرینات آموزشی و نه در عملیات رزمی واقعی رخ دادهاند. متأسفانه، این هواگرد به دلیل تلفات جانی که از نیروهای نظامی آمریکا و غیرنظامیان گرفته است (بیشتر از تلفات ناشی از مواجهه با دشمن)، در میان همسران نظامیان به لقب “Widow Maker” (بیوهساز) شهرت یافته است.
سوانح مرگبار Osprey به صورت پراکنده اما پیوسته ادامه یافتهاند. اولین حادثه آموزشی در ژوئیه ۱۹۹۲ در ویرجینیا، منجر به کشته شدن ۷ پرسنل نظامی شد. پس از آن، فاصله هشت ساله تا سانحه بعدی وجود داشت، اما سال ۲۰۰۰ شاهد دو حادثه بود. حادثه اول در آوریل ۲۰۰۰ در آریزونا، طی یک تمرین نظامی، جان ۱۹ تفنگدار دریایی را گرفت. علت این سانحه در نهایت خطای خلبان در تلاش برای فرود با سرعت و زاویه تند تشخیص داده شد که منجر به از دست رفتن نیروی بالابری (لیفت) گردید. حادثه دوم در دسامبر همان سال در کارولینای شمالی، جان ۴ تفنگدار دریایی دیگر را گرفت و نقص در سیستم هیدرولیک و مشکل نرمافزاری در کامپیوتر پرواز، عوامل بروز آن اعلام شدند.
تا یک دهه بعد، حادثه مرگبار دیگری برای Osprey رخ نداد. در سال ۲۰۱۰، سقوط یک فروند Osprey در جنوب افغانستان، منجر به کشته شدن سه نظامی آمریکایی و یک کارمند غیرنظامی شد. از آن پس، به نظر میرسد که هر چند سال یکبار، این هواگرد درگیر حوادثی بوده که زخمی یا کشته شدن سرنشینان را به دنبال داشته است. با این حال، سال ۲۰۲۲ را میتوان نقطه عطفی در تاریخچه سوانح Osprey قلمداد کرد.
در مارس آن سال، چهار سرباز در جریان تمرینات ناتو در نروژ کشته شدند و در ژوئن نیز پنج تفنگدار دریایی در یک مأموریت آموزشی در نزدیکی گلمیس کالیفرنیا جان باختند. سال بعد (۲۰۲۳)، دو حادثه دیگر در فاصله زمانی کوتاهی برای Osprey رخ داد: در آگوست آن سال، سه نظامی در جریان تمرین در جزیره ملویل استرالیا کشته شدند (که علت آن خطای خلبان اعلام شد) و در نوامبر نیز هشت نیروی هوایی در سقوطی در نزدیکی جزیره یاکوشیما ژاپن در یک تمرین دیگر، جان خود را از دست دادند.
کمیته نظارت دولت در مجلس نمایندگان آمریکا در دسامبر ۲۰۲۳ بررسی این برنامه را آغاز کرد و دریافت که اگرچه تعداد حوادث V-22 بالا به نظر میرسد، اما باید در نظر داشت که این هواگرد میتواند بهراحتی ۳۲ نفر را حمل کند. علاوهبراین، معمولاً از این هواگرد در مأموریتهای پرریسکی استفاده میشود که نیاز به پرواز سریع و در ارتفاع پایین، و اغلب در تاریکی، دارند. نرخ حوادث کلاس A برای نسخه تفنگداران دریایی (MV-22B) بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ حدود ۲.۵۶ حادثه به ازای هر ۱۰۰ هزار ساعت پرواز بوده است.
در مقایسه، سایر هواگردهای تفنگداران دریایی در همین بازه زمانی ۲.۶۷ حادثه به ازای هر ۱۰۰ هزار ساعت پرواز داشتهاند. اما نسخه نیروی هوایی (CV-22) نرخ ۱۱.۵۵ حادثه را ثبت کرده، در حالی که میانگین حادثه سایر هواگردهای این نیرو تنها ۱.۶۵ در ۱۰۰ هزار ساعت پرواز بوده است. در همین حال، نسخه نیروی دریایی (CMV-22) از این هواگرد هیچ حادثهای نداشته است.
تحقیقات مستقل نشان میدهد هواگرد تیلت روتور Osprey که با همکاری شرکتهای Bell Helicopter و Boeing توسعه یافته، حتی نزدیک به «مرگبارترین» هواگرد آمریکا نیز نیست. برای مثال، جنگنده F-15 Eagle تاکنون ۱۲۵ مورد حادثه منجر به از دست رفتن هواپیما داشته است (هیچکدام در نبرد هوایی).
در سال ۲۰۲۳، سرگرد خورخه هرناندز، سخنگوی هوانوردی تفنگداران دریایی، اعلام کرد نرخ مرگومیر V-22 کمتر از Harrier، F/A-18 Super Hornet، F-35B یا هلیکوپتر Sikorsky CH-53E Super Stallion است. همچنین هلیکوپتر UH-60 Black Hawk در بیش از ۳۹۰ حادثه با بیش از ۹۷۰ کشته درگیر بوده که بیشتر آنها در تمرینات رخ دادهاند اما همچنان «ایمنترین هلیکوپتر» در تاریخ ارتش آمریکا محسوب میشود. در نهایت، V-22 (با مجموع ۶۷ حادثه تا امروز) از نظر ایمنی عملکردی همسطح سایر هواگردهای نظامی دارد.
