پوشش سنتی زنان کرمانج خراسان، یکی از گرانترین لباسهای محلی ایران است که قیمت آن بسته به نوع پارچه، قدمت، ظرافت دوخت و تعداد سکههای بهکاررفته در آن، میتواند از حدود ۵۰۰ میلیون تا یک میلیارد تومان برسد. این لباس که مجموعهای از چندین جزء اصلی و تزئینی است، نهتنها یک پوشش محلی، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی کرمانجهای خراسان به شمار میرود.
کرمانجها شاخهای از قوم کرد هستند که بخش بزرگی از جمعیت آنها در خراسان شمالی و خراسان رضوی زندگی میکنند. در دوره صفویه و بهویژه زمان شاه عباس، بخشی از کردهای کرمانج برای حفاظت از مرزهای شرقی به خراسان کوچ داده شدند و از آن زمان، پوشش سنتی آنها نیز بهعنوان یکی از نشانههای هویتی این گروه حفظ شده است.
اجزای لباس زنان کرمانج
پوشاک سنتی زنان کرمانج از بخشهای مختلفی تشکیل شده است. «گراس» یا «کراس» پیراهنی بدون یقه و معمولاً آستینبلند است که در قسمت پایین چیندار است و با نوارهای رنگی در لبه آستین و پایین لباس تزئین میشود. «شیلوار» دامنی بسیار پرچین از جنس مخمل است که معمولاً تا زیر زانو امتداد دارد و برای تهیه نمونههای پرچین آن ممکن است حدود ۱۵ متر پارچه مصرف شود. رنگهای قرمز، نارنجی، زرد و بنفش در دوخت آن کاربرد زیادی دارند و رنگ قرمز بیشتر برای زنان متأهل و رنگهای نارنجی و زرد برای دختران استفاده میشود.
«شلیته» نیز دامنی مخملی و پرچین با حاشیههای تزئینشده از نخها و نوارهای رنگی است. جلیقه که از مخمل ساخته میشود، یکی از بخشهای شاخص لباس است و روی آن تعداد زیادی سکه قدیمی به نام «دراو» دوخته میشود که هنگام حرکت صدایی موزون ایجاد میکنند.
سکههای قدیمی؛ ارزشمندترین بخش لباس
سکههای دوختهشده روی لباس در گذشته نهتنها جنبه تزئینی داشتند، بلکه بهعنوان نوعی پسانداز زنان نیز استفاده میشدند.
سکههای قدیمی، بهخصوص در لباسهایی که نسلبهنسل حفظ شدهاند، نقش مهمی در افزایش ارزش نهایی یک دست لباس اصیل دارند. در کنار سکهها، از پارچههای قدیمی، ترمه، ابریشم، مخمل، پشم و تزئینات دستدوز نیز استفاده میشود که هرکدام به تنهایی ارزش اقتصادی بالایی دارند.
سایر اجزای پوشش
«یاشار» روسری بزرگی از جنس حریر است که برای پوشاندن سر استفاده میشود و روی آن سربندی به رنگهای قرمز یا تیره بسته میشود. «گار» نیز نوعی زیور بلند در دو طرف عرقچین است که یاشار و سربند روی آن قرار میگیرند. جورابهای دستباف و کفش سنتی «چارق» که تولید آن با منطقه قوچان پیوند دارد، دیگر اجزای این پوشش کامل هستند.
این لباسها در بسیاری از خانوادههای کرمانج بهعنوان میراثی گرانبها و پوششی موروثی نگهداری میشوند و علاوه بر ارزش مادی، بخشی از تاریخ و فرهنگ این قوم را در خود حفظ کردهاند.
