پهپادها، موشکهای دوربرد و رباتهای زمینی حالا فشار نظامی اوکراین را به مناطق دور از خطوط مقدم رساندهاند.
اوکراین در ماههای اخیر تلاش کرده توانایی خود برای حمله به اهدافی در عمق خاک روسیه را افزایش دهد. این کارزار تنها به پهپادهای انتحاری محدود نمیشود و موشکهای دوربرد، سامانههای جدید تهاجمی و حتی رباتهای زمینی نیز در آن نقش دارند.
حمله گسترده ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ به مسکو و مناطق اطراف آن، نمونهای از افزایش مقیاس این عملیات بود. مقامهای روسیه گفتند بیش از ۱۶۰۰ پهپاد در جریان این حملات رهگیری شدند که حدود ۴۵۰ فروند از آنها به سمت مسکو در حرکت بودند. این حمله در آخرین روز انتخابات پارلمانی روسیه انجام شد و به پالایشگاه نفت مسکو و چند هدف دیگر آسیب وارد کرد.
اوکراین نیز اعلام کرد در این عملیات از مجموعهای از پهپادها و موشکهای ساخت داخل استفاده کرده است. در فهرست اعلامشده، نام سامانههایی مانند FP-1، RZ-100، MICH-2000، Palianytsia، Vendetta، Liutyi، Bars و Sichen در کنار Flamingo و Pelican دیده میشود.
جاستین برانک، کارشناس قدرت هوایی و فناوری نظامی در مؤسسه RUSI، معتقد است حملات عمیق اوکراین میتوانند هزینه ادامه جنگ را برای روسیه افزایش دهند. از نگاه او، مسئله فقط خسارت مستقیم به تأسیسات نیست؛ بلکه فشار بر سامانههای دفاع هوایی و افزایش هزینههای اقتصادی و سیاسی نیز اهمیت دارد.
حمله به قلب روسیه چه اهمیتی دارد؟
رئیسجمهور اوکراین اعلام کرده است که حمله ۲۰ سپتامبر، بزرگترین حمله اوکراین به مسکو از آغاز جنگ بوده است. مقامهای روسیه از کشته شدن دستکم دو نفر در منطقه مسکو خبر دادند و خسارتهایی نیز به ساختمانهای مسکونی و زیرساختهای صنعتی وارد شد. گزارشها درباره تعداد دقیق تلفات و جزئیات خسارتها میان منابع مختلف تفاوت دارد.
اوکراین مدعی شد یکی از اهداف مهم این عملیات، یک تأسیسات نفتی و یک مرکز لجستیکی بوده است. کییف این اهداف را بخشی از زیرساختهایی میداند که به تأمین منابع مورد استفاده ماشین جنگی روسیه کمک میکنند.
سرگئی سوبیانین، شهردار مسکو، اوکراین را متهم کرد که حمله همزمان با انتخابات روسیه با هدف ایجاد اختلال در روند رأیگیری انجام شده است. در مقابل، مقامهای اوکراینی بر اهمیت هدف قرار دادن زیرساختهای مرتبط با جنگ تأکید کردهاند.
برانک پیشتر نیز درباره تأثیر حملات دوربرد اوکراین بر پراکنده شدن سامانههای پدافند هوایی روسیه صحبت کرده بود. از دیدگاه او، مسکو برای حفاظت از مناطق و زیرساختهای دور از جبهه مجبور شده بخشی از توان دفاعی خود را از خطوط مقدم دور کند.
موشکهای جدید اوکراین چه نقشی دارند؟
یکی از بخشهای مهم توسعه تسلیحات اوکراین، حرکت به سمت تولید داخلی موشکهای دوربرد و بالستیک است. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا کییف در گذشته برای بخشی از توان موشکی دوربرد خود به تسلیحات خارجی مانند ATACMS وابسته بود.
یکی از نامهایی که در جریان حملات اخیر مطرح شد، Pelican بود. ولودیمیر زلنسکی گفت این سامانه در حمله ۲۰ سپتامبر مورد استفاده قرار گرفته است. برخی گزارشها Pelican را با موشک بالستیک FP-7 مرتبط دانستهاند؛ سامانهای که شرکت دفاعی اوکراینی Fire Point روی آن کار میکند.
با این حال، درباره ماهیت دقیق Pelican هنوز اتفاق نظر وجود ندارد. برخی منابع آن را همان FP-7 میدانند، در حالی که گزارشهای دیگری میگویند Pelican یک پهپاد یکطرفه تهاجمی بوده و نباید با موشک بالستیک FP-7 یکی دانسته شود. مؤسسه ISW نیز اعلام کرده که نمیتواند بهطور مستقل استفاده از موشکهای FP-7 در حمله ۲۰ سپتامبر را تأیید کند.
در صورت عملیاتی شدن موشکهای جدید، اوکراین میتواند گزینههای بیشتری برای حمله به اهدافی در فاصلههای مختلف داشته باشد. سرعت بالای موشکهای بالستیک نیز روند رهگیری آنها را برای سامانههای دفاع هوایی پیچیدهتر میکند.
در کنار FP-7، موشکهای دیگری نیز در حال توسعه هستند. FP-9 یکی از این پروژههاست که طبق گزارشها آزمایشهای پروازی خود را دنبال میکند و قرار است برد بیشتری نسبت به برخی سامانههای فعلی داشته باشد.
برانک معتقد است گسترش چنین موشکهایی میتواند روسیه را مجبور کند از ذخایر موشکهای رهگیر گرانقیمت خود بیشتر استفاده کند. در این شرایط، اگر اوکراین بتواند سلاحهای تهاجمی را با هزینه پایینتر تولید کند، نسبت هزینه حمله و دفاع میتواند به یک عامل مهم در جنگ تبدیل شود.
موشک Flamingo تا کجا میتواند برسد؟
Flamingo یکی دیگر از سلاحهای دوربرد ساخت اوکراین است که در ماههای اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است. این موشک نخستین بار در اوت ۲۰۲۵ معرفی شد و طبق مشخصات منتشرشده، برد آن به بیش از ۳۰۰۰ کیلومتر میرسد.
این موشک میتواند یک کلاهک جنگی ۱۰۰۰ کیلوگرمی حمل کند و طول بالهای آن حدود ۶ متر اعلام شده است. سرعت آن نیز به حدود ۹۰۰ کیلومتر بر ساعت میرسد.
برد زیاد Flamingo به اوکراین اجازه میدهد اهدافی را بسیار دورتر از میدان نبرد هدف قرار دهد. در ماه سپتامبر نیز گزارشهایی از حمله اوکراین به تأسیسات گازی روسیه در فاصله حدود ۳۰۰۰ کیلومتری مرز این کشور منتشر شد؛ موضوعی که نشان میدهد کارزار حملات عمیق کییف دیگر فقط مناطق نزدیک به مرز را دربرنمیگیرد.
پهپادهای ارزان چگونه پدافند روسیه را تحت فشار میگذارند؟
موشکهای پیشرفته تنها ابزار اوکراین برای حمله دوربرد نیستند. پهپادهای یکطرفه تهاجمی به دلیل قیمت پایینتر، امکان استفاده در تعداد زیاد را فراهم میکنند.
این پهپادها میتوانند در ارتفاع پایین و با سرعتهای مختلف حرکت کنند. در نتیجه، پدافند هوایی روسیه باید با تعداد زیادی هدف روبهرو شود که مسیر، ارتفاع و سطح مقطع راداری متفاوتی دارند.
حتی زمانی که بخش زیادی از این پهپادها رهگیری میشوند، عملیات دفاعی همچنان هزینه ایجاد میکند. هر حمله گسترده میتواند بخشی از موشکهای رهگیر و ظرفیت عملیاتی سامانههای پدافندی را مصرف کند.
برانک معتقد است اوکراین با ترکیب پهپادهای ارزانقیمت و موشکهای کروز دوربرد میتواند تعداد زیادی از نقاط روسیه را در معرض تهدید قرار دهد. همین مسئله روسیه را وادار میکند سامانههای دفاعی خود را در مناطق بیشتری مستقر کند.
گزارشهای مربوط به حملات اخیر نیز نشان میدهد این راهبرد همچنان ادامه دارد. روسیه در ۲۰ سپتامبر اعلام کرد بیش از ۱۶۰۰ پهپاد را در جریان حملات به مناطق مختلف رهگیری کرده است.
رباتهای زمینی وارد میدان نبرد میشوند
فناوری نظامی اوکراین تنها در آسمان توسعه پیدا نکرده است. این کشور همچنین از رباتهای زمینی برای انجام مأموریتهای خطرناک در نزدیکی مواضع روسیه استفاده میکند.
طبق گزارش منبع، اوکراین در عملیاتی که «ویوالدی» نامیده شده، رباتهای زمینی حامل مواد منفجره را با پهپادهای بزرگ به پشت خطوط روسیه منتقل کرده است. سپس اپراتورهایی که در فاصلهای دور از میدان نبرد قرار دارند، این رباتها را کنترل میکنند.
این رباتها برای حرکت در زمینهای دشوار و مناطق شهری آسیبدیده طراحی شدهاند و سرعت آنها به حدود ۱۲ کیلومتر بر ساعت میرسد. استفاده از چنین سامانههایی میتواند نیاز به حضور مستقیم سربازان در خطرناکترین بخشهای میدان نبرد را کاهش دهد.
ارتش اوکراین میگوید پهپادهای سنگین بمبافکن، این رباتها را بیش از ۱۰ کیلومتر پشت مواضع روسیه منتقل کردهاند. در این شیوه، پهپاد دیگر فقط حامل مواد منفجره نیست و یک سامانه زمینی مسلح را نیز به منطقه هدف میرساند.
حملات دوربرد چه فشاری به روسیه وارد میکنند؟
هدف حملات دوربرد اوکراین فقط ایجاد خسارت نظامی نیست. زیرساختهای انرژی، پالایشگاهها، انبارهای سوخت و مراکز لجستیکی نیز در فهرست اهداف قرار گرفتهاند.
در هفتههای اخیر، حملات اوکراین به زیرساختهای نفت و گاز روسیه افزایش یافته است. این حملات در کنار اختلالهای ناشی از جنگ، فشار بیشتری بر زنجیره تأمین سوخت وارد کردهاند. گزارشهای اخیر نیز از ادامه حملات به زیرساختهای انرژی روسیه خبر میدهند.
کییف امیدوار است با هدف قرار دادن زیرساختهایی که برای اقتصاد و ارتش روسیه اهمیت دارند، هزینه ادامه جنگ را افزایش دهد. از سوی دیگر، مسکو تلاش میکند از سامانههای پدافندی خود برای محافظت از مناطق دور از جبهه استفاده کند.
این وضعیت یک چالش راهبردی ایجاد کرده است. روسیه باید میان حفاظت از خطوط مقدم و دفاع از شهرها، پالایشگاهها، انبارها و مراکز صنعتی در عمق خاک خود تعادل برقرار کند.
آیا روسیه با موج تازه بسیج نیرو روبهرو میشود؟
گسترش حملات به خاک روسیه همزمان با نگرانیهایی درباره احتمال افزایش جذب نیرو در این کشور رخ داده است. پروژه ضدجنگ Ark اعلام کرده بود درخواست شهروندان روس برای دریافت کمک در زمینه مهاجرت از کشور از ماه ژوئیه افزایش پیدا کرده است.
ولودیمیر زلنسکی نیز مدعی شده است که ولادیمیر پوتین ممکن است به دنبال جذب بیش از ۳۰۰ هزار نیروی جدید برای ادامه جنگ باشد. با این حال، کرملین گزارشها درباره بسیج جدید نیروها را رد کرده است و این ادعاها نباید به عنوان تصمیم قطعی دولت روسیه تلقی شوند.
پس از اعلام بسیج نسبی در سال ۲۰۲۲، صدها هزار نفر روسیه را ترک کردند. از آن زمان نیز موضوع کمبود نیروی انسانی و شیوههای جدید جذب نیرو همچنان یکی از مسائل مورد توجه در جنگ بوده است.
در چنین شرایطی، افزایش حملات به عمق روسیه میتواند پیامدهایی فراتر از خسارت مستقیم به اهداف نظامی داشته باشد. حملات به زیرساختهای اقتصادی و انرژی میتوانند هزینههای جنگ را افزایش دهند و همزمان نگرانی عمومی درباره امنیت مناطق دور از جبهه را بیشتر کنند.
کارزار دوربرد اوکراین به کجا میرسد؟
اوکراین طی سالهای جنگ به تدریج از وابستگی بیشتر به تسلیحات خارجی فاصله گرفته و تلاش کرده مجموعهای از پهپادها و موشکهای دوربرد را در داخل کشور توسعه دهد. حملات اخیر به روسیه نشان میدهد این توانایی اکنون بخش مهمی از راهبرد نظامی کییف را تشکیل میدهد.
از سوی دیگر، اثر واقعی این حملات به عواملی مانند میزان خسارت واردشده، توان روسیه برای جایگزینی زیرساختها، ذخایر موشکهای رهگیر و ظرفیت تولید سلاحهای اوکراینی بستگی دارد.
جاستین برانک معتقد است کارزار حملات دوربرد میتواند بر محاسبات نخبگان روسیه درباره هزینه و خطر ادامه جنگ اثر بگذارد. در مقابل، روسیه همچنان تلاش میکند فشار نظامی خود را بر اوکراین حفظ کند.
بنابراین، رقابت میان پهپادهای ارزانقیمت، موشکهای دوربرد، سامانههای پدافندی و رباتهای زمینی احتمالاً یکی از جنبههای مهم ادامه جنگ خواهد بود. آنچه در ماههای آینده اهمیت خواهد داشت، فقط تعداد سلاحهای مورد استفاده نیست؛ بلکه توان هر طرف برای تولید، جایگزینی و استفاده مؤثر از این تجهیزات نیز تعیینکننده خواهد بود.
