کنگره آمریکا طی چند سال گذشته بارها برنامه نیروی هوایی برای کنار گذاشتن جنگنده‌های قدیمی را متوقف کرده است؛ تصمیمی که باعث شده چندین هواپیمای رزمی همچنان در خدمت باقی بمانند.
از سال مالی ۲۰۲۳، نیروی هوایی آمریکا تلاش کرده پنج جنگنده و هواپیمای رزمی مختلف را به گورستان هواپیماها در پایگاه دیویس-مونتان منتقل کند. با این حال، کنگره با استفاده از مفاد قانون مجوز دفاع ملی یا NDAA، تعیین حداقل اندازه ناوگان و وضع محدودیت‌های قانونی، این برنامه‌ها را متوقف، محدود یا به تعویق انداخته است.
این پنج هواپیما بر اساس تعداد نمونه‌های موجود در ناوگان مورد بررسی قرار گرفته‌اند. در همه این پرونده‌ها یک الگوی مشترک دیده می‌شود: نیروی هوایی می‌خواهد با خارج کردن هواپیماهای قدیمی، هزینه‌های نگهداری را کاهش دهد و منابع مالی را به پروژه‌های جدید اختصاص دهد؛ اما قانون‌گذاران معتقدند جایگزین‌های جدید هنوز به مرحله‌ای نرسیده‌اند که بتوانند تمام وظایف این هواپیماها را برعهده بگیرند.
در یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها، کنگره باعث شد ۳۲ فروند F-22 Raptor دست‌کم تا سال مالی ۲۰۲۸ در خدمت باقی بمانند. این در حالی است که نیروی هوایی پیش‌تر قصد داشت تا سال مالی ۲۰۲۶ تمام ۱۰۳ فروند Fairchild A-10 Warthog را بازنشسته کند.
F-22A Raptor Block 20؛ ۳۲ جنگنده‌ای که همچنان حفظ می‌شوند
نیروی هوایی آمریکا در سال ۲۰۲۳ درخواست کرد ۳۲ فروند از قدیمی‌ترین F-22 Raptorهای خود را کنار بگذارد. این هواپیماها نسخه Block 20 و دارای پیکربندی آموزشی بودند و تبدیل آن‌ها به استاندارد رزمی به سرمایه‌گذاری قابل توجهی نیاز داشت.
هدف نیروی هوایی این بود که با حذف این جنگنده‌ها، بخشی از هزینه‌های مربوط به آن‌ها آزاد شود و این منابع به برنامه Next Generation Air Dominance یا NGAD اختصاص پیدا کند.
اما کمیته‌های دفاعی مجلس نمایندگان آمریکا تنها چند ماه بعد با این برنامه مخالفت کردند. از آن زمان نیز درخواست بازنشستگی این ۳۲ فروند در قوانین NDAA به‌طور مکرر رد شده است.
طبق گزارش Defense One، قانون‌گذاران در چند قانون دفاعی متوالی، خروج این جنگنده‌ها از خدمت را ممنوع کرده‌اند و نیروی هوایی دست‌کم تا سال مالی ۲۰۲۸ اجازه خارج کردن هیچ‌یک از F-22های Block 20 را ندارد.
نیروی هوایی برآورد کرده بود که بازنشسته کردن این هواپیماها می‌تواند در طول عمر باقی‌مانده برنامه، میلیاردها دلار صرفه‌جویی ایجاد کند. با این حال، کنگره معتقد است این ناوگان هنوز نباید کنار گذاشته شود.
اختلاف میان دو طرف تا حد زیادی به تفاوت در نگاه آن‌ها به این هواپیماها مربوط می‌شود. نیروی هوایی، F-22های Block 20 را نمونه‌هایی آموزشی می‌داند که ارتقای آن‌ها به سطح رزمی از نظر اقتصادی توجیه چندانی ندارد. در مقابل، قانون‌گذاران این ۳۲ فروند را بخشی از توان فعلی نیروی هوایی می‌دانند و خواهان ارائه اطلاعات دقیق درباره هزینه‌ها، میزان آمادگی رزمی و گزینه‌های جایگزین هستند.
تا زمانی که نیروی هوایی اطلاعات مورد درخواست کنگره را ارائه نکند، این ۳۲ فروند F-22 Block 20 همچنان از بازنشستگی مصون خواهند بود.
دفتر پاسخگویی دولت آمریکا یا GAO نیز اعلام کرده که نیروی هوایی نتوانسته اطلاعات مورد نیاز درباره هزینه‌ها و آمادگی عملیاتی را برای تأیید بازنشستگی‌های آینده ارائه کند. این مسئله مخالفت‌ها با خروج F-22ها را تشدید کرده است.
F-22 همچنان یکی از پرهزینه‌ترین هواپیماهای ناوگان آمریکا از نظر هزینه پرواز ساعتی محسوب می‌شود، اما کنگره تاکنون حفظ این جنگنده‌ها را به خروج فوری آن‌ها ترجیح داده است.
F-15E Strike Eagle؛ برنامه خروج ۴۷ فروند تغییر کرد
نیروی هوایی آمریکا قصد داشت در سال مالی ۲۰۲۵، تعداد ۲۶ فروند از قدیمی‌ترین F-15Eهای خود را بازنشسته کند. قرار بود ۲۱ فروند دیگر نیز در سال مالی ۲۰۲۶ از خدمت خارج شوند؛ یعنی در مجموع ۴۷ جنگنده.
این هواپیماها در کنار F-15EXهای جدیدتر همچنان بخش مهمی از توان تهاجمی نیروی هوایی آمریکا را تشکیل می‌دهند.
کنگره با هر دو مرحله این برنامه مخالفت کرد. قانون NDAA سال ۲۰۲۵ به‌طور مشخص مانع بازنشستگی قدیمی‌ترین F-22ها و F-15Eها شد.
پس از آن، نسخه توافقی NDAA تعداد بازنشستگی F-15E Strike Eagle را تا سال ۲۰۲۹ به ۵۱ فروند محدود کرد. این رقم از برنامه اولیه نیروی هوایی برای خروج ۴۷ هواپیما بیشتر است، اما همچنان به معنای کنار گذاشتن کامل ناوگان نیست.
هم‌زمان، قانون‌گذاران از نیروی هوایی خواسته‌اند روند خرید F-15EXهای جدید را ادامه دهد. در نتیجه، این نیرو باید ضمن دریافت جنگنده‌های جدید، بخشی از F-15Eهای قدیمی‌تر را نیز برای مدت بیشتری حفظ کند.
سقف ۵۱ فروند در نگاه اول حتی از ۴۷ فروند پیشنهادی نیروی هوایی بیشتر است، اما تفاوت اصلی در زمان‌بندی و نحوه اجرای برنامه است. این قانون عملاً برنامه دوساله کاهش ناوگان را متوقف کرد و خروج F-15Eها را تا سال ۲۰۲۹ محدود ساخت.
به این ترتیب، نیروی هوایی زمان بیشتری پیدا کرد تا جایگزینی تدریجی Strike Eagleهای قدیمی با F-15EXهای جدید را انجام دهد، به جای آنکه طبق برنامه اولیه، هواپیماهای قدیمی را با سرعت بیشتری کنار بگذارد.
F-15C/D Eagle؛ ۶۳ فروند برای دفاع از خاک آمریکا باقی می‌مانند
برنامه اولیه نیروی هوایی آمریکا این بود که کل ناوگان F-15C/D ساخت مک‌دانل داگلاس را تا سال ۲۰۲۶ بازنشسته کند. این جنگنده‌ها به دلیل قدمت و سابقه طولانی خدمت، لقب «عقاب‌های پلاتینی» را نیز به دست آورده‌اند.
اما گزارش «ساختار بلندمدت نیروهای جنگنده» که در نوامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، این برنامه را تغییر داد.
بر اساس این طرح، ۴۲ فروند F-15C/D تا سال ۲۰۲۸ در خدمت باقی می‌مانند و ۲۱ فروند دیگر نیز قرار است تا اوایل دهه ۲۰۳۰ پرواز کنند. در مجموع، ۶۳ جنگنده‌ای که قرار بود راهی گورستان هواپیماها شوند، همچنان در ناوگان باقی خواهند ماند.
بخش قابل توجهی از این هواپیماها دیگر برای مأموریت‌های رزمی خط مقدم استفاده نمی‌شوند و نقش اصلی آن‌ها دفاع هوایی از خاک آمریکا خواهد بود. کنگره نیز تا زمانی که جایگزین مناسبی به‌طور کامل عملیاتی نشده باشد، حاضر نیست این ظرفیت دفاعی را حذف کند.
طبق گزارش The War Zone، آخرین گروه خلبانان آموزشی F-15C/D همچنان در حال آموزش هستند. این موضوع عملاً ادامه پروازهای دفاع سرزمینی این جنگنده‌ها را برای چند سال دیگر تضمین می‌کند؛ آن هم در شرایطی که F-15C/D به پنجمین دهه خدمت خود نزدیک شده است.
همان‌طور که Yahoo News نیز اشاره کرده، ادبیات نیروی هوایی درباره این جنگنده تغییر کرده است. F-15C/D دیگر صرفاً یک هواپیمای قدیمی و هزینه‌بر تلقی نمی‌شود، بلکه به‌عنوان راهکاری موقت برای حفظ توان برتری هوایی تا زمان ایجاد قابلیت‌های نسل بعدی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
حتی جنگنده‌های نسل چهارم که چند دهه از طراحی و ساخت آن‌ها گذشته است، همچنان از نظر عملکرد می‌توانند توان رقابتی داشته باشند. همین موضوع نیز یکی از عواملی است که مخالفت با بازنشستگی F-15C/D را برای کنگره آسان‌تر کرده است.
با این حال، ادامه خدمت این جنگنده به معنای آن نیست که آمریکا آن را نماینده آینده برتری هوایی خود می‌داند. دلیل اصلی حفظ F-15C/D، نیاز عملیاتی به توان دفاع هوایی آن تا زمان آماده شدن جایگزین‌هاست.
حفظ ۶۳ فروند F-15C/D فرصت بیشتری در اختیار نیروی هوایی قرار می‌دهد تا جایگزین‌های آینده را وارد خدمت کند و هم‌زمان از ایجاد شکاف در شبکه دفاع هوایی داخلی جلوگیری شود.
F-16C/D Fighting Falcon؛ خروج جنگنده‌ها تا ارائه گزارش متوقف شد
نیروی هوایی آمریکا برای سال مالی ۲۰۲۵ پیشنهاد بازنشسته کردن ۱۱ فروند F-16C/D را مطرح کرده بود. قرار بود در سال مالی ۲۰۲۶ نیز ۶۲ فروند دیگر از این جنگنده‌ها کنار گذاشته شوند؛ یعنی در مجموع ۷۳ فروند.
این F-16ها را شرکت جنرال داینامیکس در ابتدا تولید کرده بود و بعدها تولید این خانواده به لاکهید مارتین منتقل شد.
اما کنگره در مورد F-16 رویکرد متفاوتی نسبت به F-22 و F-15E در پیش گرفت. قانون NDAA سال مالی ۲۰۲۴، نیروی هوایی را از بازنشسته کردن هر فروند F-16 منع کرد؛ مگر اینکه این نیرو ابتدا گزارش جامعی درباره وضعیت ناوگان به کنگره ارائه دهد.
این محدودیت همچنان پابرجاست.
الزام قانونی ارائه گزارش، برنامه بازنشستگی سال مالی ۲۰۲۶ را نیز دربر می‌گیرد. در نتیجه، هر دو مرحله خروج F-16 از خدمت تحت تأثیر همین قانون قرار گرفته‌اند.
تفاوت اصلی اینجاست که کنگره درباره F-22 و F-15E تعداد مشخصی برای بازنشستگی تعیین کرد، اما درباره F-16 تصمیم سختگیرانه‌تری گرفت: تا زمانی که الزامات گزارش‌دهی انجام نشود، هیچ فروندی اجازه خروج از ناوگان را ندارد.
از آنجا که F-16 همچنان بخش بزرگی از ناوگان جنگنده فعال نیروی هوایی آمریکا را تشکیل می‌دهد، قانون‌گذاران خواستار بررسی دقیق‌تر شرایط پیش از کنار گذاشتن ده‌ها فروند از این جنگنده شدند.
A-10 Thunderbolt II؛ کنگره حداقل ۱۰۳ فروند را نگه داشت
A-10 Thunderbolt II شاید یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های اختلاف میان نیروی هوایی و کنگره بر سر بازنشستگی هواپیماهای قدیمی باشد.
نیروی هوایی آمریکا در درخواست بودجه سال مالی ۲۰۲۶ پیشنهاد کرده بود هر ۱۶۲ فروند A-10 باقی‌مانده را تنها طی یک سال از خدمت خارج کند. این بزرگ‌ترین برنامه بازنشستگی یک نوع هواپیما در میان موارد بررسی‌شده در این فهرست بود.
اما قانون NDAA سال مالی ۲۰۲۶ این برنامه را به‌طور کامل متوقف کرد. بر اساس این قانون، حداقل ۱۰۳ فروند A-10 باید در ناوگان باقی بمانند و ۹۳ فروند از آن‌ها نیز باید تا سپتامبر ۲۰۲۶ همچنان به‌عنوان هواپیمای دارای مأموریت اصلی ثبت شده باشند.
این نخستین بار نیست که کنگره مانع کنار گذاشتن A-10 می‌شود. قانون‌گذاران آمریکا طی سال‌های گذشته نیز چندین بار برنامه‌های مربوط به بازنشستگی کامل این هواپیما را به تعویق انداخته‌اند.
یکی از دلایل اصلی حمایت کنگره از ادامه خدمت A-10 این است که هیچ جنگنده دیگری در ناوگان آمریکا به‌طور اختصاصی برای مأموریت پشتیبانی هوایی نزدیک یا Close Air Support طراحی نشده است. A-10 همچنان می‌تواند این مأموریت را با هزینه عملیاتی مشخصی انجام دهد.
حتی برنامه‌های جدیدتر نیز باعث پایان این بحث نشده‌اند. در ژوئن ۲۰۲۶، یکی از کمیته‌های مجلس نمایندگان آمریکا از ادامه خدمت A-10 تا سال ۲۰۳۰ حمایت کرد و هم‌زمان از نیروی هوایی خواست امکان توسعه جایگزین‌های خودران برای این هواپیما را بررسی کند، نه اینکه صرفاً آن را بازنشسته کند.
به همین دلیل، پرسش درباره ادامه خدمت این «یادگار جنگ سرد» همچنان مطرح است. پاسخ کنگره در سال‌های مختلف تقریباً یکسان بوده است: تا زمانی که جایگزینی قادر به انجام کامل مأموریت اصلی A-10 آماده نشده، کنار گذاشتن آن می‌تواند خلأ عملیاتی ایجاد کند.
در مجموع، داستان این پنج هواپیما نشان می‌دهد که اختلاف میان نیروی هوایی آمریکا و کنگره فقط درباره قدیمی یا جدید بودن جنگنده‌ها نیست. نیروی هوایی به دنبال آزاد کردن منابع برای برنامه‌های نسل آینده است، در حالی که قانون‌گذاران بر حفظ ظرفیت‌های عملیاتی موجود تا زمان آماده شدن جایگزین‌ها تأکید دارند.
