چه عواملی یک کشور را به مقصدی پیشرو در صنعت گردشگری تبدیل میکند؟ جاذبههای طبیعی، آثار تاریخی و تفریحگاههای مشهور تنها بخشی از پاسخ این پرسش هستند. کیفیت شبکه حملونقل، امکانات اقامتی، زیرساختهای گردشگری و سیاستهای دولتها نیز در موفقیت این صنعت نقش تعیینکنندهای دارند.
شاخص توسعه سفر و گردشگری (TTDI) مجمع جهانی اقتصاد با در نظر گرفتن همین عوامل، وضعیت کشورهای مختلف را ارزیابی میکند. این شاخص برخلاف رتبهبندیهایی که صرفاً تعداد گردشگران یا میزان درآمد حاصل از سفر را میسنجند، بر ظرفیت کشورها برای ایجاد یک صنعت گردشگری رقابتی و پایدار تمرکز دارد.

رتبهبندی ۱۱۰ کشور جهان بر اساس شاخص توسعه گردشگری
در گزارش سال ۲۰۲۶ مجمع جهانی اقتصاد، ۱۱۰ اقتصاد بر اساس شاخص توسعه سفر و گردشگری رتبهبندی شدهاند. امتیاز هر کشور در بازه یک تا هفت محاسبه میشود؛ بهطوریکه عدد یک بیانگر ضعیفترین وضعیت و عدد هفت نشاندهنده بهترین عملکرد است.
این رتبهبندی بر پایه ۱۰۲ معیار شکل گرفته که در قالب ۱۷ رکن مختلف دستهبندی شدهاند. سیاستهای مرتبط با گردشگری، عوامل تسهیلکننده فعالیتهای اقتصادی، زیرساختها، منابع طبیعی و فرهنگی و همچنین پایداری، از جمله موضوعاتی هستند که در محاسبه امتیاز کشورها تأثیر دارند.
| رتبه | کشور | امتیاز |
|---|---|---|
| ۱ | ژاپن | ۵.۲۷ |
| ۲ | ایالات متحده آمریکا | ۵.۲۳ |
| ۳ | اسپانیا | ۵.۲۲ |
| ۴ | استرالیا | ۵.۱۸ |
| ۵ | فرانسه | ۵.۱۷ |
| ۶ | آلمان | ۵.۰۹ |
| ۷ | بریتانیا | ۵.۰۸ |
| ۸ | چین | ۵.۰۰ |
| ۹ | سوئیس | ۴.۹۷ |
| ۱۰ | ایتالیا | ۴.۹۳ |
| ۱۱ | پرتغال | ۴.۹۱ |
| ۱۲ | کره جنوبی | ۴.۹۰ |
| ۱۳ | سنگاپور | ۴.۸۹ |
| ۱۴ | کانادا | ۴.۸۵ |
| ۱۵ | اتریش | ۴.۷۲ |
| ۱۶ | دانمارک | ۴.۷۰ |
| ۱۷ | هلند | ۴.۶۹ |
| ۱۸ | سوئد | ۴.۶۸ |
| ۱۹ | فنلاند | ۴.۶۰ |
| ۲۰ | ایرلند | ۴.۵۷ |
| ۲۱ | یونان | ۴.۵۷ |
| ۲۲ | امارات متحده عربی | ۴.۵۶ |
| ۲۳ | اندونزی | ۴.۵۶ |
| ۲۴ | بلژیک | ۴.۵۳ |
| ۲۵ | نیوزیلند | ۴.۵۱ |
| ۲۶ | مالزی | ۴.۵۰ |
| ۲۷ | لوکزامبورگ | ۴.۴۶ |
| ۲۸ | لهستان | ۴.۴۶ |
| ۲۹ | عربستان سعودی | ۴.۴۵ |
| ۳۰ | قبرس | ۴.۴۳ |
| ۳۱ | هند | ۴.۴۲ |
| ۳۲ | برزیل | ۴.۴۱ |
| ۳۳ | مالت | ۴.۴۱ |
| ۳۴ | ایسلند | ۴.۴۰ |
| ۳۵ | شیلی | ۴.۳۹ |
| ۳۶ | ترکیه | ۴.۳۷ |
| ۳۷ | جمهوری چک | ۴.۳۵ |
| ۳۸ | تایلند | ۴.۳۵ |
| ۳۹ | بلغارستان | ۴.۳۴ |
| ۴۰ | گرجستان | ۴.۳۲ |
| ۴۱ | مکزیک | ۴.۳۱ |
| ۴۲ | مجارستان | ۴.۳۱ |
| ۴۳ | رومانی | ۴.۳۱ |
| ۴۴ | استونی | ۴.۳۰ |
| ۴۵ | اسلوونی | ۴.۲۶ |
| ۴۶ | کرواسی | ۴.۲۵ |
| ۴۷ | قطر | ۴.۲۳ |
| ۴۸ | آرژانتین | ۴.۲۲ |
| ۴۹ | لیتوانی | ۴.۱۸ |
| ۵۰ | اسرائیل | ۴.۱۸ |
| ۵۱ | کاستاریکا | ۴.۱۶ |
| ۵۲ | ویتنام | ۴.۱۵ |
| ۵۳ | آلبانی | ۴.۱۴ |
| ۵۴ | کلمبیا | ۴.۱۳ |
| ۵۵ | بحرین | ۴.۱۱ |
| ۵۶ | قزاقستان | ۴.۰۹ |
| ۵۷ | فیلیپین | ۴.۰۸ |
| ۵۸ | جمهوری آذربایجان | ۴.۰۷ |
| ۵۹ | موریس | ۴.۰۷ |
| ۶۰ | اسلواکی | ۴.۰۴ |
| ۶۱ | آفریقای جنوبی | ۳.۹۹ |
| ۶۲ | عمان | ۳.۹۸ |
| ۶۳ | مصر | ۳.۹۷ |
| ۶۴ | پرو | ۳.۹۶ |
| ۶۵ | پاناما | ۳.۹۶ |
| ۶۶ | جمهوری دومینیکن | ۳.۹۳ |
| ۶۷ | لتونی | ۳.۸۹ |
| ۶۸ | صربستان | ۳.۸۹ |
| ۶۹ | سریلانکا | ۳.۸۵ |
| ۷۰ | مراکش | ۳.۸۴ |
| ۷۱ | اروگوئه | ۳.۸۲ |
| ۷۲ | ارمنستان | ۳.۸۱ |
| ۷۳ | اردن | ۳.۸۰ |
| ۷۴ | تانزانیا | ۳.۷۰ |
| ۷۵ | لائوس | ۳.۶۹ |
| ۷۶ | ازبکستان | ۳.۶۹ |
| ۷۷ | کنیا | ۳.۶۷ |
| ۷۸ | جامائیکا | ۳.۶۵ |
| ۷۹ | مغولستان | ۳.۶۴ |
| ۸۰ | اکوادور | ۳.۶۴ |
| ۸۱ | مقدونیه شمالی | ۳.۶۴ |
| ۸۲ | تونس | ۳.۶۲ |
| ۸۳ | بوسنی و هرزگوین | ۳.۵۸ |
| ۸۴ | بوتسوانا | ۳.۵۷ |
| ۸۵ | پاراگوئه | ۳.۵۶ |
| ۸۶ | نپال | ۳.۵۵ |
| ۸۷ | السالوادور | ۳.۵۳ |
| ۸۸ | کویت | ۳.۵۳ |
| ۸۹ | الجزایر | ۳.۵۲ |
| ۹۰ | نامیبیا | ۳.۵۰ |
| ۹۱ | رواندا | ۳.۴۷ |
| ۹۲ | بولیوی | ۳.۴۴ |
| ۹۳ | قرقیزستان | ۳.۴۴ |
| ۹۴ | گواتمالا | ۳.۴۳ |
| ۹۵ | پاکستان | ۳.۴۲ |
| ۹۶ | زامبیا | ۳.۳۷ |
| ۹۷ | غنا | ۳.۳۵ |
| ۹۸ | بنگلادش | ۳.۳۴ |
| ۹۹ | سنگال | ۳.۲۹ |
| ۱۰۰ | نیکاراگوئه | ۳.۲۸ |
| ۱۰۱ | زیمبابوه | ۳.۲۷ |
| ۱۰۲ | ساحل عاج | ۳.۲۶ |
| ۱۰۳ | هندوراس | ۳.۲۲ |
| ۱۰۴ | نیجریه | ۳.۲۰ |
| ۱۰۵ | آنگولا | ۳.۱۸ |
| ۱۰۶ | بنین | ۳.۱۳ |
| ۱۰۷ | مالاوی | ۳.۰۸ |
| ۱۰۸ | کامرون | ۳.۰۵ |
| ۱۰۹ | سیرالئون | ۲.۹۱ |
| ۱۱۰ | مالی | ۲.۷۵ |
رقابت برای صدرنشینی بسیار نزدیک است. اختلاف امتیاز ژاپن با آمریکا تنها ۰.۰۴ و با اسپانیا ۰.۰۵ است. استرالیا با امتیاز ۵.۱۸ و فرانسه با ۵.۱۷ نیز در جایگاههای چهارم و پنجم قرار گرفتهاند.
در انتهای جدول، مالی با امتیاز ۲.۷۵ پایینترین رتبه را دارد. سیرالئون با ۲.۹۱ و کامرون با ۳.۰۵ نیز سه کشور انتهایی این فهرست را تشکیل میدهند.
البته امتیاز پایین این کشورها لزوماً به معنای نداشتن جاذبههای طبیعی و فرهنگی نیست. چالشهایی مانند ضعف زیرساختهای حملونقل، کمبود سرمایهگذاری و محدودیت خدمات گردشگری میتوانند در عملکرد آنها تأثیرگذار باشند.
با شدت گرفتن رقابت جهانی برای جذب مسافران، توسعه گردشگری دیگر صرفاً به افزایش تعداد بازدیدکنندگان محدود نمیشود. کشورها باید بتوانند در کنار گسترش این صنعت، از منابع طبیعی محافظت کنند و منافع اقتصادی حاصل از سفر را به جوامع محلی نیز برسانند.
چرا کشورهای اروپایی در میان برترین مقاصد گردشگری قرار دارند؟
اروپا در رتبهبندی سال ۲۰۲۶ عملکرد چشمگیری داشته است؛ بهطوریکه شش کشور این قاره در میان ۱۰ اقتصاد برتر جهان قرار گرفتهاند. اسپانیا با امتیاز ۵.۲۲، فرانسه با ۵.۱۷، آلمان با ۵.۰۹، بریتانیا با ۵.۰۸، سوئیس با ۴.۹۷ و ایتالیا با ۴.۹۳ نمایندگان اروپا در این جمع هستند.
یکی از مهمترین دلایل این جایگاه، برخورداری کشورهای اروپایی از شبکههای حملونقل گسترده و زیرساختهای پیشرفته گردشگری است. تراکم بالای جاذبههای تاریخی و فرهنگی نیز جذابیت این منطقه را برای مسافران افزایش میدهد.
ارتباط ریلی میان کشورهای اروپایی و فاصله نسبتاً کم بسیاری از شهرهای گردشگری، امکان بازدید از چند مقصد مختلف را در یک سفر فراهم میکند. به همین دلیل، گردشگران میتوانند بدون نیاز به برنامهریزی پیچیده، چند کشور را در یک بازه زمانی محدود ببینند.
پایداری محیطزیست نیز به یکی از محورهای مهم سیاستگذاری گردشگری در اروپا تبدیل شده است. برخی مقاصد این قاره با ارائه مشوقهایی تلاش میکنند گردشگران را به استفاده از وسایل حملونقل عمومی و مشارکت در برنامههای محلی حفاظت از طبیعت ترغیب کنند.
با وجود این مزایا، صنعت گردشگری اروپا با مشکلاتی نیز روبهرو است. ازدحام بیش از اندازه گردشگران در مقاصد محبوب، فشار بر بازار مسکن و افزایش آسیبهای زیستمحیطی از جمله چالشهای مهم این منطقه به شمار میروند.
به همین دلیل، مدیریت تعداد بازدیدکنندگان و توزیع مناسب جریان گردشگری اهمیت بیشتری پیدا کرده است. ادامه برتری اروپا در این صنعت تا حد زیادی به توانایی کشورهای آن برای ایجاد تعادل میان رشد اقتصادی گردشگری و کیفیت زندگی ساکنان محلی بستگی دارد.
ژاپن چگونه به رتبه نخست گردشگری جهان رسید؟
قرار گرفتن ژاپن در صدر رتبهبندی سال ۲۰۲۶ را میتوان نتیجه ترکیب چند عامل مهم دانست. شبکه حملونقل گسترده، زیرساختهای پیشرفته و میراث فرهنگی غنی، این کشور را به یکی از قدرتمندترین بازیگران صنعت گردشگری جهان تبدیل کردهاند.
دیگر کشورهای آسیایی نیز در این شاخص عملکرد قابلتوجهی داشتهاند. چین با امتیاز ۵.۰۰ در رتبه هشتم قرار گرفته و کره جنوبی و سنگاپور نیز بهترتیب امتیازهای ۴.۹۰ و ۴.۸۹ را کسب کردهاند.
ژاپن در سالهای اخیر توجه بیشتری به توزیع متوازنتر منافع گردشگری و کاهش تمرکز مسافران در مقاصد شلوغی مانند توکیو، کیوتو و اوساکا نشان داده است.
یکی از رویکردهای این کشور، توسعه گردشگری مبتنی بر جوامع محلی است. در این روش، گردشگران به بازدید از مناطق کمترشناختهشده تشویق میشوند. چنین سیاستی میتواند از ازدحام در شهرهای مشهور بکاهد و همزمان به رونق کسبوکارهای محلی و اقتصاد مناطق روستایی کمک کند.
البته وضعیت توسعه گردشگری در کشورهای آسیایی یکسان نیست. کشورهایی مانند تایلند با امتیاز ۴.۳۵، مالزی با ۴.۵۰ و اندونزی با ۴.۵۶، از جاذبههای طبیعی فراوان و صنعت گردشگری رو به رشد برخوردارند؛ اما همچنان با فاصلهای مشخص نسبت به کشورهای پیشرو منطقه قرار دارند.
افزایش تقاضا برای سفرهای بینالمللی، کشورهای آسیایی را با چالش مهمی روبهرو کرده است: چگونه میتوان صنعت گردشگری را گسترش داد، بدون آنکه حفاظت از محیطزیست و رفاه جوامع محلی نادیده گرفته شود؟
تجربه ژاپن نشان میدهد که کشورهای دارای صنعت گردشگری باسابقه نیز میتوانند با تمرکز بر پایداری و توزیع بهتر گردشگران، ضمن حفظ جذابیت مقاصد شناختهشده، زمینه رشد مناطق کمترتوسعهیافته را فراهم کنند.











