آیا اجرای طرح حذف چهار صفر از پول ملی، گامی بهسوی اصلاح ساختار پولی کشور خواهد بود؟
بانک مرکزی ایران با هدف ارتقای کارایی نظام پولی، تسهیل مبادلات مالی و بازگرداندن اعتبار پول ملی، طرح حذف چهار صفر از واحد پولی کشور را در دستور کار قرار داده است. این طرح که سالها در قالب لایحهای در انتظار تصویب مانده بود، اکنون با حمایت کمیسیون اقتصادی مجلس و تأکید رئیس کل بانک مرکزی وارد مرحله اجرایی شده است. تجربه کشورهای مختلف نشان داده که حذف صفر از پول ملی میتواند بخشی از آثار تورم بالا و کاهش ارزش پول را تعدیل کند، هرچند بهتنهایی ابزار کنترل تورم محسوب نمیشود.
محمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی، در نشست خبری اخیر اعلام کرد که با توجه به استفاده رایج مردم از “تومان” به جای “ریال”، واحد پول ملی به “تومان” و واحد خرد آن به “قِران” تغییر خواهد یافت. وی افزود که کاهش شدید ارزش ریال در برابر ارزهای خارجی نهتنها اقتصاد کشور را تحت فشار قرار داده، بلکه بر غرور ملی نیز تأثیر منفی گذاشته است؛ از اینرو حذف صفرهای اضافی ضرورتی اجتنابناپذیر است.
فرزین با اشاره به سابقه این طرح گفت: «لایحه حذف چهار صفر از سال ۱۳۹۰ در مجلس مطرح بوده و پس از رفع ایرادات توسط شورای نگهبان تأیید شده است. با آغاز مسئولیت من در بانک مرکزی، بررسی این لایحه در کمیسیون اقتصادی مجلس مجدداً پیگیری شد و از آن دفاع کردم.»
وی همچنین به تجربه کشورهای دیگر در زمینه حذف صفر اشاره کرد: آلمان در دوران تورم شدید ۱۲ صفر، فرانسه ۲ صفر، و ترکیه ۶ صفر از پول ملی خود حذف کردند. تنها استثنا آمریکا بود که به دلیل جایگاه بینالمللی دلار، تاکنون نیازی به چنین اصلاحی نداشته است.
رئیس کل بانک مرکزی تأکید کرد که هدف اصلی این طرح کنترل تورم نیست، بلکه اصلاح ساختار پولی و تسهیل محاسبات مالی است. به گفته او، در حال حاضر بزرگترین اسکناس در گردش کشور ۱۰ هزار تومانی است و چکپولهایی با ارزشهای بسیار بالا چاپ شدهاند که نسبت نامتعارفی با واحد پول ملی دارند.
فرزین با اشاره به حجم اسکناسهای در گردش گفت: «در حال حاضر بیش از ۱۰ میلیارد قطعه اسکناس در کشور وجود دارد، اما با توجه به وابستگی بخشی از معاملات به اسکناس و ضرورتهای پدافند غیرعامل، حذف کامل اسکناس ممکن نیست.»
وی افزود: «پول ملی همانند پرچم کشور باید دارای اعتبار و ارزش باشد. وقتی واحدی داریم که نه در شمارشها کاربرد دارد، نه در معاملات استفاده میشود، حفظ آن منطقی نیست.»
بر اساس این طرح، طی یک فرآیند سهساله اسکناسها و چکپولهای جدید به تدریج جایگزین خواهند شد. اسکناسهای فعلی با صفرهای کمرنگ چاپ شدهاند تا در دوره گذار قابل استفاده باشند. همچنین با حذف صفرها، امکان چاپ سکههای خرد و اسکناسهای جدید با واحد پولی تازه فراهم خواهد شد.
فرزین در ادامه به موضوع اعشار در واحد پولی اشاره کرد و گفت: «در حال حاضر ریال فاقد واحد خرد قابل محاسبه است، اما در بسیاری از کشورها مانند آمریکا، واحدی مانند سنت وجود دارد. در طرح جدید، قِران بهعنوان واحد خرد تومان در نظر گرفته شده تا محاسبات دقیقتر و سادهتر شود.»
در پاسخ به نگرانیها درباره تأثیر تورم بر این اصلاح، فرزین اظهار داشت که با توجه به ثبات نسبی تورم در محدوده ۳۰ تا ۴۰ درصد، حداقل ۳۵ سال طول خواهد کشید تا دوباره نیاز به حذف صفرهای جدید احساس شود.
در پایان، وی تأکید کرد که معاملات کلان اقتصادی عمدتاً از طریق ابزارهای بانکی انجام میشود و اسکناس تنها در بخش محدودی از تراکنشهای خرد نقش دارد، اما همچنان بهعنوان پشتیبان شبکه بانکی ضروری است.
