در سال ۱۴۰۴، هزینه استفاده از روش رحم جایگزین در ایران به سطحی رسیده که برای بسیاری از زوجهای نابارور، عبور از آن بهسادگی ممکن نیست. برآوردها نشان میدهد که هزینه کلی این فرآیند بین ۵۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد تومان متغیر است؛ رقمی که شامل دستمزد مادر جایگزین و هزینههای ماهانه ۱۵ تا ۲۵ میلیون تومان برای تغذیه، مراقبت و سایر نیازهای دوران بارداری میشود. این روش که برای برخی خانوادهها آخرین امید فرزندآوری محسوب میشود، به دلیل بار مالی سنگین، بسیاری را در تنگنای جدی قرار داده است.
بخش عمدهای از این هزینهها مربوط به دستمزد مادر جایگزین است، اما هزینههای جانبی نیز سهم قابلتوجهی دارند. داروهای هورمونی، آزمایشهای متعدد، و مراقبتهای پزشکی تخصصی در طول بارداری، همگی به پیچیدگی و هزینهبر بودن این مسیر میافزایند. در کنار این موارد، عوامل دیگری نیز در تعیین قیمت نهایی نقش دارند؛ از جمله سن، وضعیت سلامت جسمی و روانی مادر جایگزین، نوع زایمان (طبیعی یا سزارین)، و محل انجام فرآیند که در شهرهای بزرگ با امکانات پیشرفته، هزینهها را افزایش میدهد.
نبود قوانین شفاف و نظارت کافی در این حوزه، زمینه را برای توافقات شخصی و نوسانات شدید قیمت فراهم کرده است. این خلأ قانونی نهتنها باعث بیثباتی در بازار شده، بلکه بستری برای سوءاستفادههای مالی و حقوقی ایجاد کرده که گاهی زوجها را در موقعیتهای آسیبپذیر قرار میدهد—بهویژه زمانی که فرآیند از طریق واسطههای غیررسمی انجام میشود.
با وجود این چالشها، تقاضا برای استفاده از رحم جایگزین در ایران همچنان رو به افزایش است؛ مسئلهای که با رشد نرخ ناباروری در کشور ارتباط مستقیم دارد. این شرایط، نیاز به تدوین چارچوب قانونی مشخص و قابل اجرا را بیش از پیش آشکار میسازد. قانونی شدن این فرآیند میتواند از حقوق مادران جایگزین محافظت کند، امنیت روانی و مالی زوجها را افزایش دهد، و مسیر درمانی را برای خانوادههای بیشتری هموار سازد.
حمایتهای دولتی و بیمهای نیز میتوانند نقش مهمی در کاهش فشار مالی ایفا کنند. اگر این روش درمانی تحت پوشش بیمه قرار گیرد یا تسهیلات دولتی برای آن در نظر گرفته شود، بسیاری از خانوادهها که تاکنون به دلیل هزینههای بالا از آن محروم بودهاند، میتوانند به آن دسترسی پیدا کنند و رؤیای فرزندآوری را به واقعیت تبدیل کنند.
مراحل اجاره رحم در ایران
بر اساس اطلاعات موجود، فرآیند اجاره رحم شامل مراحل زیر است:
- غربالگری پزشکی و روانشناختی: بررسی سلامت جسمی و روانی والدین و مادر جایگزین
- تطابق آزمایشها: بررسی سازگاری ژنتیکی و پزشکی میان طرفین
- جایگذاری تخمک: انتقال تخمک اهدایی یا تخمک مادر اصلی به رحم مادر جایگزین
- بازیابی تخمک و لقاح آزمایشگاهی (IVF): لقاح تخمک با اسپرم در محیط آزمایشگاهی
- کاشت رویان: انتقال رویانهای حاصل به رحم مادر جایگزین
- دوران بارداری: طی شدن دوره بارداری توسط مادر جایگزین
- تحویل نوزاد: پس از تولد، نوزاد به والدین اصلی سپرده میشود
- مشاوره تخصصی: ارائه خدمات مشاورهای به والدین و مادر جایگزین در طول مسیر
- انعقاد قرارداد قانونی: تنظیم توافقنامه رسمی برای تعیین حقوق و تعهدات طرفین
- مرحله انتظار: دورهای که والدین و مادر جایگزین در انتظار پایان موفقیتآمیز فرآیند هستند
در نهایت، اگرچه مسیر اجاره رحم با پیچیدگیهای مالی، حقوقی و روانی همراه است، اما با تدوین قوانین روشن، نظارت مؤثر و حمایتهای دولتی، میتوان این روش را به گزینهای قابلدسترستر و انسانیتر برای زوجهای نابارور تبدیل کرد.