پس از حضور جنجالی «هانی کُرده» در برنامه «رُک» و حذف مصاحبه مجید واشقانی با یکی از چهرههای شرور تهران، بار دیگر نگاه کاربران و رسانهها به این تاکشوی اینترنتی جلب شد. برنامهای که برخلاف نامش، چندان «رُک» نیست؛ نه دغدغه فرهنگی دارد و نه به مخاطب اهمیت میدهد، بلکه بیشتر به دنبال ایجاد حاشیه و افزایش بازدید است.
یوتیوب؛ میدان بیناظر تولید محتوا
رشد یوتیوبرها در ایران، از تاکشوهای شبانه تا برنامههای جنجالی مانند «رُک» و «نصفشب»، حالا به مرحلهای رسیده که نهتنها درآمدهای میلیاردی آنها مردم را شگفتزده میکند، بلکه پرسشهای جدی درباره نبود نظارت مطرح میشود. بسیاری از کاربران میپرسند: چگونه چنین گفتوگوهایی بدون چارچوب و محدودیت منتشر میشوند؟
یوتیوب عملاً به یک میدان رهاشده تبدیل شده است؛ هرکس میتواند دوربین روشن کند، نیمهشب برنامه بسازد و صبح با چندصد هزار یا حتی چند میلیون بازدید روبهرو شود. گزارشها حاکی از آن است که قسمت جدید برنامه «رُک» با حضور هانی کُرده حتی از روی یوتیوب حذف شده است، اما این حذفها بیشتر استثنا هستند تا قاعده.
درآمدهای نجومی؛ انگیزه یا بیقاعدگی؟
موضوع فقط محتوا نیست؛ مسئله مهمتر، پولهای عظیمی است که این فضا تولید میکند. از درآمد ماهانه نزدیک به ۸۰۰ میلیون تومان برنامه «رُک» گرفته تا درآمدهای میلیاردی دیگر تاکشوها، همه نشان میدهد چرا بازیگران، مجریهای کنار گذاشتهشده از تلویزیون، کمدینها و حتی روزنامهنگاران به یوتیوب مهاجرت کردهاند.
قاعده ساده است: هرچه جنجالیتر، پربازدیدتر و پربازدهتر.
چرا یوتیوب از صداوسیما جلو زد؟
- آزادی در فرم و محتوا
- نبود محدودیتهای بروکراتیک
- امکان درآمد دلاری
- حضور چهرههای محبوب راندهشده از تلویزیون
- تعامل مستقیم با مخاطب
- تولید محتوا در هر ساعت، حتی نیمهشب
یوتیوب اکنون نهتنها یک رسانه، بلکه یک اکوسیستم مستقل است که مخاطب ایرانی را از تلویزیون داخلی دور کرده و به سمت محتوای حرفهای اما خارج از چارچوب رسمی سوق داده است.
نقد و چالشها
- نبود سازوکار نظارتی مستقل؛ یوتیوب فارسی به «منطقه خاکستری» تبدیل شده است.
- رقابت نابرابر با صداوسیما و شبکه نمایش خانگی؛ درآمدهای میلیاردی بدون محدودیت، رقابت را غیرممکن میکند.
- گسترش محتوای زرد و جنجالی؛ وقتی درآمد وابسته به بازدید است، محتوا قربانی میشود.
- آثار اجتماعی و فرهنگی؛ برخی گفتوگوها تبعات سنگین در فضای واقعی دارند.
- شفافیت مالی؛ پرسش جدی این است که این پولهای میلیاردی از کجا میآیند و چگونه مدیریت میشوند؟
راهکار؛ نظارت هوشمند به جای برخورد مقطعی
یوتیوب را نمیتوان نادیده گرفت و با روشهای قدیمی کنترل کرد. نیاز امروز، سیاستگذاری شفاف، نظارت حرفهای و آموزش سواد رسانهای است. نه مسدودسازی مطلق و نه رهاسازی کامل، بلکه نظارت هوشمند میتواند این فضا را از یک تهدید اجتماعی به یک فرصت فرهنگی تبدیل کند.