در یکی از جلسات پرحاشیه شورای شهر تهران، سرنوشت زمینی بزرگ در منطقه زعفرانیه رقم خورد؛ زمینی که مساحت آن نزدیک به سه هزار متر است و سالها بهعنوان باغ شناخته میشد. نتیجه رأیگیری اما همه را شگفتزده کرد: این ملک با رأی اکثریت اعضا دیگر باغ محسوب نمیشود و همین تصمیم راه را برای فروش و ساختوساز گسترده در آن باز میکند. چهار مالک این زمین اکنون در موقعیتی قرار گرفتهاند که میتواند آنها را به ثروتی نجومی برساند؛ رقمی که برآوردها نشان میدهد به چند هزار میلیارد تومان میرسد. حتی اگر بخشی از این سرمایه صرف هزینههای تغییر کاربری شده باشد، باز هم سود نهایی آنقدر چشمگیر است که آینده مالی مالکان را بهطور کامل دگرگون خواهد کرد.
ماجرا از جلسهای شروع شد که برای تعیین تکلیف باغ یا غیرباغ بودن املاک مختلف برگزار شده بود. در این نشست، تنها یک نفر مخالفت کرد و بقیه اعضا رأی به غیرباغ بودن زمین دادند. نکته عجیب این بود که ده عضو شورا پس از حدود چهل دقیقه بحث و جدل، اساساً در رأیگیری شرکت نکردند. این غیبت در تصمیمگیری، عملاً سرنوشت بیش از صد درخت قدیمی را تغییر داد؛ درختانی که سالها بخشی از فضای سبز زعفرانیه بودند و حالا آیندهای نامعلوم دارند.
پرویز سروری، یکی از اعضای شورا، در ابتدای جلسه با تعجب از طرح دوباره این پرونده سخن گفت. او مدعی بود که کمیسیون ماده هفت پیشتر زمین را غیرباغ تشخیص داده و طرح آن در صحن شورا خلاف آییننامه است. اما اسناد موجود نشان میدهد این ادعا درست نیست. مدارکی که به دست رسانهها رسیده، نشان میدهد این زمین در سالهای گذشته بارها بهعنوان باغ ثبت شده و حتی بازدیدهای رسمی از سوی سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری تهران وجود دارد. در این اسناد، درختان توت، گلابی، سرو، مو و اقاقیا بهطور دقیق شناسایی و ثبت شدهاند و نمایندگان شورا و شهرداری وقت نیز باغ بودن آن را تأیید کردهاند.
این تضاد میان ادعاها و اسناد رسمی، جلسه شورا را به یکی از پرتنشترین نشستهای اخیر تبدیل کرد. سروری که ابتدا با لحنی متعجب سخن میگفت، در ادامه جلسه بهتدریج عصبی شد؛ گویی نگران بود که اعضا برخلاف انتظارش زمین را باغ تشخیص دهند. اما در نهایت، رأی اکثریت به نفع تغییر کاربری صادر شد.
تصمیم اخیر شورای شهر بار دیگر بحثهای جدی درباره حفاظت از باغهای قدیمی تهران را زنده کرده است. بسیاری معتقدند که این باغها نهتنها ارزش اقتصادی دارند، بلکه بخشی از میراث طبیعی و فرهنگی شهر محسوب میشوند. از دست رفتن چنین فضاهایی میتواند پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی گستردهای داشته باشد. در مقابل، برخی بر این باورند که توسعه شهری و نیاز به ساختوساز اجتنابناپذیر است و باید میان حفظ فضای سبز و تأمین نیازهای اقتصادی تعادل برقرار شود.
اکنون نگاهها به آینده این زمین دوخته شده است؛ جایی که درختان قدیمی آن شاید جای خود را به برجها و مجتمعهای لوکس بدهند. پرسش اصلی این است که آیا تهران میتواند میان توسعه و حفظ میراث طبیعی خود راهی میانه پیدا کند یا نه.
سند کمیسیون ماده ۷ مبنی بر باغی اعلام شدن ملک زعفرانیه
سرنوشت رأی حبیب کاشانی نیز قابل تأمل است. او در طول بحث ۴۰ دقیقهای شورا، موضع روشنی نگرفت، اما در دقایق پایانی، به اصرار عجیب و غیرمعمول پرویز سروری برای جلوگیری از رأیگیری اعتراض کرد. سروری که به نظر میرسید از طرح موضوع در صحن شورا بهشدت نگران است، با ادبیاتی دور از شأن شورا، سخنان کاشانی را «بیجا» خواند؛ توهینی که باعث تنش در صحن شد. با این حال، در زمان رأیگیری، به نظر میرسد این اختلافات نیز کنار گذاشته شد و کاشانی هم همسو با همان اعضایی که سخنانش را «بیجا» میخواندند، رای داد یا در رای گیری شرکت نکرد.
رأی ندادن مشکوک اعضا در این پرونده در نهایت به نفع تک رای جلسه تمام شد و این ملک با وجود ۹ رای موافق باغی بودن، غیرباغ اعلام شد؛ سکوتی علیه ۱۱۴ اصله درختی که معلوم نیست هنوز ریشهای در خاک دارند یا نه.
چرا دیوان محاسبات و قوه قضاییه باید به این پرونده ورود کنند؟
فارغ از حاشیههای صحن شورا، خود پرونده نیز پر از نکات سؤالبرانگیز است. این باغ ۲۹۰۰ متری در منطقه یک تهران ( واقع در خیابان مقدس اردبیلی، کوچه ملکی، پلاک ۱۳) در یکی از گرانترین نقاط پایتخت قرار دارد و بر اساس جزییات پرونده، دارای ۱۱۴ اصله درخت است که ۷۵ اصله آن داخل ملک واقع شدهاند. پهنه ثبتی ملک G-۲۱۲ است؛ عبارتی که به لحاظ کارشناسی به معنای «باغ و فضای سبز» است. نکتهای که خود مهدی چمران نیز به دفعات بر آن تأکید کرد و یادآور شد هر ملکی با این پهنه، باغ محسوب میشود؛ بنابر اذعان رئیس شورای شهر و با استناد به تصاویر متعدد هوایی باغ بودن این ملک بهروشنی قابل تشخیص بوده است.
علاوه بر این، اسناد ثبتی قدیمی نشان میدهد این ملک در دهههای گذشته چندین بار بررسی شده و هر بار «باغ» تشخیص داده شده است؛ در سند «شرایط احراز باغ» نیز تصریح شده که مطابق تصاویر هوایی سالهای ۱۳۷۴ و ۱۳۸۶، بیش از ۵۵ درصد عرصه ملک زیر پوشش تاج درختان بوده و قطع درختان مانع از احراز باغ بودن نمیشود.
رای کمیسیون ماده ۷ شورای شهر مبنی بر میزان پوشش درختان باغ
تصاویر ماهوارهای این ملک از سال ۵۸ تا ۱۴۰۲ نشان میدهد مالکان اگرچه طی این سالها سعی در خشکاندن درختان قدیمی باغ داشتهاند، اما همچنان بخش اعظم این ملک پوشیده از پوشش گیاهی است.
تصویر هوایی باغ رعفرانیه در سال ۵۸
تصویر هوایی باغ رعفرانیه در سال ۷۴
تصویر هوایی باغ رعفرانیه در سال ۸۱
تصویر هوایی باغ زعفرانیه در سال ۹۳
تصویر هوایی باغ رعفرانیه در سال ۱۴۰۲
با همه این اوصاف، پرسشهای جدی باقی است که چهره هایی، چون پرویز سروری که از طرح پرونده در صحن نگران بودند باید به آن پاسخ بدهند: چه کسانی از غیرباغ اعلام شدن این باغ ۳ هزار متری در زعفرانیه سود میبرند؟ چرا برخی اعضای شورا حاضر به رأی دادن نشدند؟ و آیا وقت آن نرسیده که دستگاه قضایی، فرمانداری تهران یا دیوان عدالت اداری برای جلوگیری از یک فساد احتمالی وارد ماجرا شوند؟
رویداد۲۴ به اسناد و اطلاعاتی درباره این پرونده و مالکان آن دسترسی دارد که میتواند مسیر ماجرا را تغییر دهد. با این حال، پیش از هر چیز، این خود اعضای شورای شهر هستند که باید مسئولیت تصمیم خود را بپذیرند و از مسیر کجی که در پیش گرفتهاند، بازگردند.
