نام شهرستان آبدانان در جنوب شرقی استان ایلام طی اعتراضات اخیر دوباره بر سر زبانها افتاد. در شامگاه شانزدهم دیماه ۱۴۰۴، جمعیتی چندصد نفره در میدان ولیعصر این شهر گرد آمدند و سپس به سمت میدان بسیج حرکت کردند. بنا بر گزارش خبرگزاری فارس، شمار معترضان در طول مسیر به حدود دو هزار نفر رسید و تجمع تا حوالی ساعت هفت شب ادامه داشت. پلیس برای پراکنده کردن جمعیت از گاز اشکآور استفاده کرد.
موقعیت جغرافیایی و جمعیت
آبدانان مرکز شهرستانی به همین نام است که در جنوب شرقی ایلام و در دل رشتهکوههای زاگرس قرار دارد. این شهر در دامنه کوههای کبیرکوه و دینار واقع شده و به دلیل مسیرهای پرپیچوخم، خبرگزاری مهر آن را «بنبست جغرافیایی استان» نامیده است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان حدود ۷۷ هزار نفر است. اکثریت مردم کردهای آبدانانی با گویش کرُدلی هستند و اقلیتهایی از لرها و لَکیها نیز در روستاها و محلات زندگی میکنند. زبان غالب کردی است و بخشی از مردم به لری سخن میگویند.
اقتصاد و منابع طبیعی
آبدانان روی مخازن نفت و گاز قرار دارد و از نظر منابع طبیعی شهری غنی محسوب میشود. میدان نفتی دانان که در دهه ۱۳۵۰ کشف شد، پس از توسعه فاز دوم با حفر ۱۱ حلقه چاه جدید، تولید نفت خام را از حدود هشت هزار بشکه به ۱۹ هزار بشکه در روز رساند و روزانه صدها هزار دلار درآمد ارزی برای کشور فراهم میکند. در حوزه گاز نیز میدان سامند روزانه هشت میلیون متر مکعب گاز به پالایشگاه ایلام تزریق میکند.
علاوه بر نفت و گاز، ذخایر گوگرد و چشمههای آبگرم در این شهرستان وجود دارد. همچنین ۲۵۰ هزار هکتار جنگل و مرتع ظرفیت بالایی برای کشاورزی، دامداری و گردشگری ایجاد کرده است. با این حال، ضعف سرمایهگذاری و مشکلات حملونقل مانع بهرهبرداری کامل از این منابع شده است.
فقر و بیکاری
با وجود منابع ارزشمند، آبدانان یکی از محرومترین مناطق ایلام است و بالاترین نرخ بیکاری استان را دارد. نبود صنایع مادر و کمبود زیرساختها موجب مهاجرت گسترده جوانان شده است. مشکلات اقتصادی در میان نسل جوان به شکل آسیبهای اجتماعی بروز کرده و رسانهها از موارد متعدد خودکشی دانشآموزان خبر دادهاند؛ تنها در سال ۱۴۰۳ پنج مورد خودکشی در میان نوجوانان گزارش شد.
زیرساختهای حملونقل
راه ارتباطی آبدانان با مرکز استان از طریق جادهای ۳۵ کیلومتری و پرپیچوخم به درهشهر برقرار میشود؛ مسیری که برای مصارف نظامی ساخته شده و حدود ۱۵۰ پیچ خطرناک دارد. سفر به ایلام از این مسیر بیش از سه ساعت طول میکشد. برای رفع این مشکل، پروژه تونل کبیرکوه با طول بدنه ۴٬۸۰۰ متر و مسیر کلی ۱۷٫۲ کیلومتر آغاز شده است، اما به دلیل کمبود اعتبار به کندی پیش میرود. همچنین فرودگاه نظامی آبدانان که در سال ۱۳۵۲ ساخته شد، اکنون غیرفعال است.
تاریخ و میراث فرهنگی
آبدانان پیشینهای کهن دارد. در پنج کیلومتری شهر، قلعه هزاردر از دوره ساسانی قرار گرفته که در سال ۱۳۷۹ در فهرست میراث ملی ثبت شد. قلعه پشتقلعه نیز در روستایی به همین نام و مشرف بر رودخانه دویرج واقع است و بنای آن به دوران ساسانی نسبت داده میشود؛ این اثر در سال ۱۳۸۱ ثبت ملی شد.
جنگ و حوادث تاریخی
در دوران جنگ ایران و عراق، آبدانان بارها هدف حملات هوایی قرار گرفت. یکی از سنگینترین حملات در ۲۶ اسفند ۱۳۶۶ رخ داد؛ زمانی که هواپیماهای رژیم بعث عراق با پرتاب چندین موشک به محلات مسکونی، دهها نفر را شهید و شمار زیادی را مجروح کردند.
آبدانان امروز شهری است با منابع طبیعی غنی، تاریخ پرحادثه و مردمی که همچنان با مشکلات اقتصادی و کمبود زیرساخت دستوپنجه نرم میکنند.
