چین یکی از کشورهای وارد کننده نفت است که بیشترین وابستگی را به تنگه هرمز دارد. علاوه بر ایران که بخش اعظم نفت خود را به این کشور میفروشد، چین از شرکای اصلی کشورهای حوزه خلیج فارس در زمینه گاز و نفت نیز محسوب میشود. در شرایطی که بیش از یک ماه از شروع جنگ در خاورمیانه میگذرد و تنگه هرمز عملاً بسته است، برخی فکر میکنند که یکی از کشورهایی که بیشترین ضرر را از بسته ماندن تنگه متحمل میشود چین خواهد بود اما شواهد و قرائن و واکنش چین به شرایط کنونی در منطقه خاورمیانه، نشان میدهد که چین دستکم تاکنون تحت فشار قرار نگرفته است. اما دلیل چیست؟ رویترز در مقالهای به این موضوع پرداخته که ترجمه آن با کمی دخل و تصرف در ادامه خواهد آمد:
بزرگترین واردکننده نفت جهان از طریق تنگه هرمز، به شکلی تناقضآمیز، یکی از کشورهایی است که بهترین موقعیت را برای تحمل بسته شدن این آبراه دارد: چین.
چین حجم عظیمی از نفت خلیج فارس را مصرف میکند و تقریباً به اندازه مجموع واردات هند، ژاپن و کره جنوبی، از این منطقه نفت وارد میکند. در واکنش به بسته شدن تنگه، مقامات در سراسر آسیا از شهروندان خواستهاند برای صرفهجویی در انرژی، دوشهای کوتاهتری بگیرند یا از خانه کار کنند. اما در چین، روزنامه رسمی حزب کمونیست به خوانندگان میگوید که این کشور «کاسه برنج انرژی» خود را در اختیار دارد.
در حالی که این سرمقاله اشارهای به ممنوعیت غیررسمی صادرات سوخت توسط پکن برای حفظ ذخایر نکرده، چین بهدلیل سالها سیاستگذاری که آسیبپذیری آن در برابر شوکهای انرژی را کاهش داده، نسبت به بسیاری از همسایگان خود نسبت به بسته شدن تنگه هرمز و جریان عبور نفت مقاومتر است.
چین ناوگان بزرگی از خودروهای برقی دارد که تقریباً به اندازه مجموع سایر کشورهای جهان است، ذخایر عظیم و رو به رشد نفت در اختیار دارد، منابع تأمین نفت خود را متنوع کرده و شبکه برق آن نیز تقریباً به واردات وابسته نیست، چراکه بر زغالسنگ داخلی و انرژیهای تجدیدپذیر تکیه دارد.
لائوری میلیویرتا، همبنیانگذار مرکز پژوهش انرژی و هوای پاک در فنلاند، میگوید: «وضعیت فعلی بسیار به چیزی نزدیک است که برنامهریزان چینی دههها در ذهن داشتند…این روند کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی دریابرد را تأیید میکند.»
رشد غیرمنتظره خودروهای برقی در چین
در اواخر سال ۲۰۲۰، پکن هدفگذاری کرد که سهم خرید خودروهای برقی تا سال ۲۰۲۵ به ۲۰ درصد از فروش خودروهای جدید برسد. اما تا سال گذشته، این رقم به حدود نیمی از کل فروش خودروهای جدید رسید.
این رشد غیرمنتظره باعث شده مصرف سوخت چین پس از دههها رشد سریع به اوج برسد. اکنون چین کمتر از آنچه چند سال پیش پیشبینی میشد نفت سوزانده و وارد میکند.
برآوردها نشان میدهد میزان نفتی که سال گذشته بهواسطه خودروهای برقی جایگزین شد، تقریباً برابر با واردات نفت چین از عربستان سعودی بوده است.
شبکه برق نسبتاً مستقل در چین
شبکه برق چین تقریباً بهطور کامل با زغالسنگ و بهطور فزایندهای با انرژیهای تجدیدپذیر تغذیه میشود. رشد سریع انرژی پاک، که حتی از اهداف خود پکن نیز فراتر رفته، باعث شده تقریباً تمام نیاز جدید برق هر سال از طریق نیروگاههای خورشیدی و بادی تأمین شود.
این موضوع به معنای کاهش واردات زغالسنگ و گاز طبیعی مایع در استانهای ساحلی است که از این منابع استفاده میکنند.
واردات نفت زیاد، اما با تأمینکنندگان متنوع
چین واردکننده بزرگ نفت است، اما برخلاف سایر واردکنندگان آسیایی، تلاش میکند به هیچ تأمینکنندهای وابسته نباشد.
برای مثال، ژاپن حدود ۸۰ درصد نفت خود را از عربستان سعودی و امارات تأمین میکند، در حالی که چین همین سهم را از هشت کشور مختلف خریداری میکند. این کشور حتی از روسیه، ونزوئلا و ایران نیز نفت با تخفیف دریافت میکند، کشورهایی که بهدلیل تحریمهای آمریکا برای بسیاری از خریداران در دسترس نیستند.
همچنین چین بخشی از این واردات را در ذخایر راهبردی نفت خود ذخیره میکند. اگرچه اندازه دقیق این ذخایر مشخص نیست، اما همراه با ذخایر شرکتهای پالایشگاهی، چین میتواند در صورت قطع واردات از طریق تنگه هرمز، تا حدود هفت ماه نیاز خود را تأمین کند.
افزایش تولید داخلی نفت در چین
چین سال گذشته روزانه ۴.۳ میلیون بشکه نفت تولید کرد که رکوردی جدید محسوب میشود و حدود ۴۰ درصد واردات این کشور را پوشش میدهد. با این حال، ذخایر نفتی این کشور در حال کاهش است و بعید است چین بتواند جهشی مشابه انقلاب نفت شیل آمریکا را تکرار کند.
در مقابل، تولید گاز در داخل بهسرعت در حال افزایش است و در کنار واردات از طریق خطوط لوله، باعث شده چین اکنون نسبت به سال ۲۰۲۰ گاز مایع کمتری وارد کند.
شبکه خطوط لوله چین این امکان را فراهم کرده تا این کشور از وابستگی به واردات دریایی فاصله بگیرد و نفت و گاز را از روسیه، آسیای مرکزی و میانمار تأمین کند. پروژههایی مانند خط لوله «قدرت سیبری ۲» نیز در دست بررسی است، هرچند هنوز تا بهرهبرداری فاصله دارد.
آیندهای امنتر
برای دههها، رشد اقتصادی چین به سوختهای فسیلی وارداتی، بهویژه نفت خام، وابسته بوده است. اما با رشد خودروهای برقی، این کشور بهتدریج موتور رشد خود را از وابستگی به واردات نفت جدا میکند.
چن لین، معاون بخش پژوهش نفت و گاز در شرکت Rystad Energy، گفت: «احتمالاً تقاضای نفت چین امسال به اوج میرسد و پس از آن کاهش مییابد. بنابراین، اگرچه سهم واردات همچنان بالا خواهد ماند، اما بعید است شرایط بدتر شود.»
