سد «سهدره» روی رود یانگتسه چین آنقدر عظیم است که حتی باعث تغییر جزئی در چرخش زمین شده است. این سد که حدود ۴۴ میلیارد تُن آب را در خود جای داده، بزرگترین سد جهان محسوب میشود. برای همسطح شدن با ابعاد این پروژه، چین زیرساختهایی فوقالعاده بزرگ ساخته، از جمله آسانسوری که میتواند یک کشتی را جابهجا کند.
این آسانسور که شبیه یک ساختمان بزرگ بدون پنجره است، توانایی دارد کشتیهایی با وزن تا ۳,۰۰۰ تُن را بهصورت عمودی در امتداد سد بالا ببرد. هرچند این وزن در مقایسه با بزرگترین کشتیهای جهان چندان زیاد نیست، اما بالا بردن چنین کشتی تا ارتفاع حدود ۱۱۳ متر همچنان بسیار چشمگیر است.
این سامانه حدود یک دهه است که فعال بوده و تا فوریه ۲۰۲۴ بیش از یک میلیون مسافر و ۱۵ میلیون تُن بار را جابهجا کرده است. ساخت این آسانسور به این دلیل ضروری بود که سد روی رود یانگتسه، با وجود تولید عظیم برق، عملاً به مانعی حدود ۱۷۵ متری در مسیر طولانیترین رود چین تبدیل شده بود. پیش از آن، کشتیها از طریق سیستم قفلهای پنجمرحلهای (مشابه کانال پاناما) از سد عبور میکردند که حدود سه ساعت زمان میبرد، اما آسانسور این زمان را به حدود ۴۰ دقیقه کاهش داده است.
ساخت چنین سازهای کار سادهای نبود. طرح اولیه در سال ۱۹۹۲ و همزمان با آغاز پروژه کلی سد تصویب شد. در ابتدا قرار بود از کابلهای فولادی برای نگهداشتن محفظه آسانسور استفاده شود، اما بهدلیل نگرانی از ناپایداری کنار گذاشته شد. سپس در سال ۲۰۰۳، شرکت مهندسی آلمانی Krebs and Kiefer طرحی مبتنی بر اصل ارشمیدس ارائه داد.
این اصل توضیحی بر این است که چرا کشتیهای بسیار سنگین روی آب شناور میمانند. وقتی کشتی وارد محفظه پر از آب میشود، به اندازه وزن خود آب را جابهجا میکند. در این سیستم، وزنههای بتنی معلق در آب فرو میروند و با جابهجایی آب، باعث بالا رفتن محفظه آسانسور میشوند.
همچنین چهار مکانیزم چرخدندهای در اطراف محفظه، کشتی را در چهار نقطه ثابت نگه میدارند تا از نوسان یا عدم تعادل آب جلوگیری شود. علاوه بر این، سیستمهای میراکنندهای نیز برای جذب نیروهای لرزهای در نظر گرفته شده که انرژی اضافی را به ستونهای سازه منتقل میکنند و از سقوط محفظه جلوگیری میکنند. همین موضوع باعث شده این آسانسور در برابر زلزله نیز مقاوم باشد.
