روزنامه شرق در گزارشی به پیامدهای طرح رایگانسازی کامل حملونقل عمومی پرداخته و نوشته است که هرچند حذف هزینه بلیت در نگاه اول اقدامی جذاب و حمایتی به نظر میرسد، اما تجربه شهرهای بزرگ جهان نشان میدهد چنین سیاستی لزوماً به کاهش استفاده از خودروی شخصی یا بهبود عدالت شهری منجر نمیشود.
در این گزارش آمده است: در نگاه نخست، این ایده جذاب به نظر میرسد، زیرا حذف هزینه بلیت میتواند دسترسی شهروندان به خدمات حملونقل را آسانتر کند. با این حال، تجربههای جهانی و اصول برنامهریزی شهری نشان میدهد رایگانسازی کامل حملونقل عمومی نهتنها لزوماً به اهداف مورد انتظار منجر نمیشود، بلکه میتواند پیامدهای مالی و عملیاتی قابل توجهی برای مدیریت شهری به همراه داشته باشد.
نخستین مسئله، پایداری مالی سیستم حملونقل است. در اغلب شهرهای بزرگ جهان، بخشی از هزینههای بهرهبرداری از طریق درآمد بلیت تأمین میشود. برای مثال، در شهرهایی مانند لندن، حدود نیمی از هزینههای بهرهبرداری شبکه حملونقل از محل فروش بلیت تأمین میشود و در بسیاری از سیستمهای پیشرفته نیز این درآمد سهم مهمی در حفظ پایداری مالی شبکه دارد.
حذف کامل بلیت به معنای انتقال کامل این هزینهها به بودجه عمومی شهر است؛ موضوعی که در شرایط محدودیت منابع مالی شهرداریها میتواند فشار قابل توجهی بر سایر خدمات شهری وارد کند.
دومین چالش، افزایش تقاضای غیرضروری و ازدحام در شبکه حملونقل عمومی است. تجربه برخی شهرها نشان داده است رایگان شدن خدمات، تقاضا برای سفر را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد؛ آن هم نه سفرهای لازم و ضروری که پیشتر با خودروی شخصی انجام میشده، بلکه سفرهای غیرضروری. از سوی دیگر، این سیاست لزوماً کاهش چشمگیر سفرهای خودرویی را در پی نخواهد داشت.
به طور معمول، هزینه حملونقل عمومی (مترو و بیآرتی) برای بسیاری از اقشار جامعه رقم ناچیزی است و حذف آن به تنهایی نمیتواند جذابیت حملونقل عمومی را به میزان قابل توجهی افزایش دهد یا مطلوبیت حملونقل شخصی را کاهش دهد.
مسئله دیگر به عدالت در توزیع یارانه بازمیگردد. رایگان شدن کامل حملونقل به معنای اعطای یارانه یکسان به همه شهروندان، صرفنظر از سطح درآمد آنان است. در حالی که از منظر سیاستگذاری عمومی، منطقیتر آن است که حمایتهای مالی بهصورت هدفمند به اقشار آسیبپذیر مانند دانشجویان، سالمندان یا خانوارهای کمدرآمد اختصاص یابد.
تجربه شهرهای موفق نشان میدهد حتی پیشرفتهترین سیستمهای حملونقل عمومی جهان بر پایه ترکیبی از یارانه دولتی و دریافت بلیت اداره میشوند. شهرهایی مانند سئول، لندن یا کوریتیبا با وجود ارائه خدمات گسترده و کارآمد، همچنان از نظام بلیتگیری برای مدیریت تقاضا و تأمین بخشی از هزینهها استفاده میکنند.
بر این اساس، به نظر میرسد مسئله اصلی در توسعه حملونقل عمومی نه رایگان کردن کامل آن، بلکه بهبود کیفیت خدمات، افزایش ظرفیت شبکه و طراحی نظام قیمتگذاری عادلانه و کارآمد است؛ رویکردی که هم پایداری مالی سیستم را حفظ میکند و هم دسترسی شهروندان به حملونقل عمومی را به شکل مؤثرتری تقویت مینماید.
در پایان گزارش شرق اشاره شده است که با توجه به موارد یادشده، بدیهی است در آستانه انتخابات، چنین ایدههای جذاب -ولو بیثمر- مطرح میشوند.