شاید باورش سخت باشد، اما آمریکا برای رمزگشایی از اسرار کوچکترین ذرات عالم، کوهی از فولاد را به اعماق زمین منتقل کرده است. نزدیک به چهار و نیم میلیون تن فولاد – رقمی که وزن چندین برج ایفل را پشت سر میگذارد – حالا در عمق بیش از یک و نیم کیلومتری زیر خاک داکوتای جنوبی جای گرفته است. این حجم عظیم، قلب تپنده پروژهای به نام DUNE را میسازد؛ آزمایشگاهی زیرزمینی که دانشمندان را به مرزهای تازهای از فیزیک ذرات خواهد برد.
هدف این هیولای فولادی چیست؟ شکار نوترینوها؛ ذراتی که هر ثانیه میلیاردها عدد از آنها بیصدا از بدن ما عبور میکنند، بیآنکه ذرهای اثر از خود بر جای بگذارند. برای دیدن رد پای این ذرات فراری، دانشمندان مجبور شدهاند محفظههای غولپیکری بسازند به اندازه یک ساختمان پنج طبقه (۶۶ متر طول، ۱۹ متر عرض و ۱۸ متر ارتفاع) که مملو از آرگون مایع در دمای منفی ۱۸۴ درجه سانتیگراد خواهد بود.
این عملیات عظیم حاصل همکاری بیسابقه میان آزمایشگاه فرمی در آمریکا، معدن سانفورد و حتی سرن است. برای نخستین بار، سرن سرمایهگذاری زیرساختی خود را فراتر از مرزهای اروپا برده تا این کرایواستاتهای فولادی را تأمین کند.
نوربرت هولتکمپ، مدیر فرمیلب، تازهترین مرحله نصب این تجهیزات را «نقطه عطفی سرنوشتساز» توصیف کرده، چرا که پس از تکمیل پروژه (پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۱)، قدرتمندترین پرتو نوترینویی جهان سفری ۱۳۰۰ کیلومتری را از ایلینوی به داکوتای جنوبی آغاز خواهد کرد.
دانشمندان امیدوارند DUNE به پرسشهای بنیادینی پاسخ دهد: چرا جهانِ امروز ما از ماده ساخته شده، نه پادماده؟ و لحظات نخست آفرینش پس از مهبانگ چگونه سپری شد. از سوی دیگر، یافتههای این پژوهش میتواند امنیت ملی، مخابرات و حتی تصویربرداری پزشکی را نیز متحول کند. حالا بیش از ۱۵۰۰ دانشمند از ۳۵ کشور جهان در این تلاش جمعی نقش دارند تا لابراتواری زیرزمینی رازهای ناپیدای هستی را فاش کند.
