رویداد نجومی مهم فردا در مسیری کاملاً دور از ایران رخ میدهد و تنها ساکنان گرینلند، ایسلند، اسپانیا و بخشهایی از پرتغال شاهد گرفت کامل خواهند بود
خورشیدگرفتگی کامل روز چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵، یکی از مهمترین رویدادهای نجومی سال است که در آن سایهٔ ماه از بخشهایی از نیمکرهٔ شمالی عبور میکند. ساکنان مناطقی از گرینلند، ایسلند، اسپانیا و بخش کوچکی از پرتغال میتوانند خورشیدگرفتگی کامل را مشاهده کنند و بخش بسیار گستردهتری از اروپا، شمال آفریقا و آمریکای شمالی نیز شاهد خورشیدگرفتگی جزئی خواهند بود. با این حال، این رویداد تماشایی برای ساکنان ایران قابل رؤیت نیست و مسیر سایه و نیمسایهٔ ماه بهگونهای است که ایران خارج از محدودهٔ مشاهدهٔ این خورشیدگرفتگی قرار گرفته است.
خورشیدگرفتگی ۲۱ مرداد از چه نوعی است و در کجا دیده میشود؟
رویداد ۱۲ اوت ۲۰۲۶ یک خورشیدگرفتگی کامل است که در آن ماه دقیقاً میان زمین و خورشید قرار میگیرد و برای ناظرانی که در مسیر باریک سایهٔ اصلی ماه (اومبرا) قرار گرفتهاند، تمام قرص خورشید برای مدت کوتاهی پوشانده میشود. در این لحظات، آسمان به شکل محسوسی تاریک میشود و تاج خورشیدی (کرونا) که در حالت عادی به دلیل نور بسیار شدید قرص خورشید دیده نمیشود، در اطراف ماه ظاهر خواهد شد. بر اساس اطلاعات ناسا، مسیر خورشیدگرفتگی کامل از شمال روسیه آغاز میشود و از اقیانوس منجمد شمالی، گرینلند، ایسلند و اقیانوس اطلس عبور میکند و در نهایت به شبهجزیرهٔ ایبری میرسد و از بخشهایی از اسپانیا و گوشهای از شمال شرقی پرتغال عبور میکند. در اسپانیا، شهرهایی مانند بیلبائو، ساراگوسا، والنسیا و پالما در محدودهای قرار دارند که امکان مشاهدهٔ خورشیدگرفتگی کامل یا شرایط بسیار نزدیک به آن را دارند.
خورشیدگرفتگی جزئی در کجا دیده میشود و چه زمانی رخ میدهد؟
محدودهٔ مشاهدهٔ خورشیدگرفتگی جزئی بسیار گستردهتر از مسیر خورشیدگرفتگی کامل است و بخش بزرگی از اروپا، شمال غرب آفریقا، کانادا و قسمتهایی از شمال ایالات متحده را در بر میگیرد. برای نمونه، لندن گرفت جزئی با بزرگی حدود ۰٫۹۲۵ را تجربه میکند و در بخشهایی از بریتانیا بیش از ۹۰ درصد قطر خورشید از دید ناظران پوشانده میشود. زمان این رویداد بسته به محل حضور ناظر متفاوت است، اما جدول زمانی جهانی نشان میدهد که اولین مرحلهٔ خورشیدگرفتگی جزئی در جهان حدود ساعت ۱۵:۳۴ UTC آغاز میشود و اوج جهانی آن حدود ساعت ۱۷:۴۶ UTC رخ میدهد. تمامیت خورشیدگرفتگی در بهترین نقطهٔ مسیر حدود ۲ دقیقه و ۱۸ ثانیه ادامه خواهد داشت و بزرگی آن در نقطهٔ اوج به حدود ۱٫۰۳۸۶ میرسد.
نکات ایمنی و روشهای تماشای خورشیدگرفتگی
یکی از مهمترین نکات دربارهٔ هر خورشیدگرفتگی، محافظت از چشم است. در تمام مراحل خورشیدگرفتگی جزئی، نگاه مستقیم به خورشید بدون فیلتر مخصوص میتواند به شبکیه آسیب وارد کند و حتی عینک آفتابی بسیار تیره نیز برای این کار مناسب نیست. انجمن نجوم آمریکا تأکید میکند که برای نگاه مستقیم به خورشید باید از عینک مخصوص خورشیدگرفتگی یا فیلترهای خورشیدی استاندارد با استاندارد بینالمللی ISO 12312-2 استفاده شود. اگر عینک مخصوص در دسترس نباشد، روشهای مشاهدهٔ غیرمستقیم مانند پروژکتور سوراخسوزنی (Pinhole Projector) جایگزین مناسبی هستند. برای این کار کافی است سوراخ کوچکی روی یک مقوا ایجاد کنید و پشت به خورشید بایستید تا تصویر کوچکی از خورشید روی سطح سفید دیگری تشکیل شود. همچنین استفاده از آبکش یا حتی برگهای درختان میتواند تصاویر هلالیشکل جذابی از خورشیدگرفتگی روی زمین ایجاد کند.
همزمانی با بارش شهابی برساوشی و خورشیدگرفتگی بعدی در ایران
یکی از جذابیتهای نجومی ۱۲ اوت ۲۰۲۶، همزمانی آن با بارش شهابی برساوشی است که در همین روزها به اوج فعالیت خود میرسد. شرایط سال ۲۰۲۶ به دلیل قرار گرفتن ماه در حوالی فاز ماه نو، برای رصد شهابها بسیار مناسب است و این روز را به یکی از ویژهترین روزهای رصدی سال برای علاقهمندان نجوم تبدیل کرده است. برای کسانی که موفق به دیدن این خورشیدگرفتگی نشدند، خورشیدگرفتگی بعدی که از ایران قابل مشاهده خواهد بود، روز ۲ اوت ۲۰۲۷ برابر با ۱۱ مرداد ۱۴۰۶ رخ میدهد. این رویداد در مقیاس جهانی یک خورشیدگرفتگی کامل است، اما ساکنان ایران آن را بهصورت جزئی مشاهده خواهند کرد. برای مثال، در تهران خورشیدگرفتگی از حدود ساعت ۱۲:۴۷ آغاز میشود، در ساعت ۱۳:۵۰ به اوج میرسد و حدود ساعت ۱۴:۵۰ پایان مییابد و در بخشهایی از جنوب اروپا، شمال آفریقا و خاورمیانه بهصورت کامل دیده خواهد شد.
