گزارشهای جدید از تغییر رویکرد تهران در قبال اروپا حکایت دارند و پایگاههای نظامی آمریکا در جنوبشرق قاره را به عنوان اهداف احتمالی مطرح کردهاند؛ تحولی که خط قرمز دیرینه میان ایران و اروپا را در هالهای از ابهام فرو برده است.
در پنج دهه گذشته، جمهوری اسلامی ایران برد موشکهای خود را بهگونهای تنظیم کرده بود که حساسیت اروپا برانگیخته نشود و کشورهای اروپایی احساس تهدید مستقیم نکنند. اما گزارشهای تازه نشان میدهد این رویکرد ممکن است در حال تغییر باشد. فایننشالتایمز در گزارشی به نقل از افراد نزدیک به حاکمیت ایران نوشته است که تهران در صورت تشدید درگیری با آمریکا، گزینه حمله به اهداف نظامی ایالات متحده در اروپا را بررسی میکند. بر اساس این گزارش، پایگاههای نظامی آمریکا در جنوبشرق اروپا، بهویژه پایگاه هوایی بزمر در بلغارستان و پایگاه بریتانیا در قبرس، از جمله اهداف احتمالی مطرحشده هستند. اهمیت این گزارش در آن است که برای نخستین بار، تهدیدهای منتسب به ایران بهطور مستقیم اروپا را نیز در محدوده اهداف احتمالی یک درگیری نظامی قرار میدهد.
جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته همواره برنامه موشکی خود را بخشی از راهبرد بازدارندگی معرفی کرده، اما در تعامل با اروپا یک ملاحظه روشن را حفظ کرده بود: برد موشکهای ایران برای هدف قرار دادن اروپا طراحی نشده است. مقامهای ایرانی بارها به طرفهای اروپایی گفته بودند که تهران برد موشکهای خود را در سطحی نگه داشته که اسرائیل و پایگاههای آمریکا در منطقه را پوشش دهد و عمداً از توسعه موشکهایی که بتوانند خاک اروپا را هدف قرار دهند، خودداری کرده است. اکنون اما نشانههایی دیده میشود که این معادله ممکن است در حال تغییر باشد.
این نخستین بار نیست که مقامهای ایرانی به احتمال تغییر این سیاست اشاره میکنند. کمال خرازی، وزیر خارجه پیشین ایران و مشاور سیاست خارجی رهبر جمهوری اسلامی، در سال ۱۴۰۳ و در اوج تنشهای پس از عملیات وعده صادق یک و حملات اسرائیل، درباره مسئله برد موشکهای ایران سخنانی مطرح کرد که بهطور غیرمستقیم اروپا را خطاب قرار میداد. او گفته بود که تا به حال حساسیت غربیها، به خصوص اروپاییها را لحاظ میکردند، ولی وقتی آنها حساسیتهای ایران را لحاظ نمیکنند، دلیلی ندارد که ایران نیز حساسیتهای آنان را در نظر بگیرد. اهمیت این اظهارات از آن جهت بود که خرازی تنها یک چهره سیاسی بیرون از ساختار تصمیمگیری نبود و سالها وزیر خارجه ایران بوده و پس از آن بهعنوان مشاور سیاست خارجی رهبر جمهوری اسلامی، در جریان بخش مهمی از محاسبات راهبردی تهران در برابر اروپا و غرب قرار داشته است.
با این حال، نکته قابلتوجه در گزارش اخیر فایننشالتایمز این است که حتی در سناریوی تهدید اروپا، نام نزدیکترین نقاط جغرافیایی به ایران مطرح شده است؛ یعنی جنوبشرق اروپا. این مسئله یک پرسش مهم را پیش میکشد: آیا موشکهای ایران واقعاً توانایی رسیدن به پایتختهایی مانند لندن و پاریس را دارند؟ تهران همواره اعلام کرده که بهصورت یکجانبه برد موشکهای خود را به دو هزار کیلومتر محدود کرده است، اما اسرائیل مدعی است ایران موشکهایی با بردی دو برابر، یعنی تا چهار هزار کیلومتر، در اختیار دارد. کشورهای غربی معتقدند ایران سالهاست موشکهای بالستیک کوتاهبرد و میانبرد در اختیار دارد که برد برخی از آنها به سه هزار کیلومتر میرسد. تحلیلگران غربی احتمال استفاده ایران از فناوریهای مربوط به موشکهای فضایی برای افزایش برد موشکی را رد نمیکنند و به گفته برخی کارشناسان اروپایی، از نظر فنی رسیدن یک موشک ایرانی به لندن غیرممکن نیست، هرچند افزایش برد معمولاً با افزایش خطاهای هدایت همراه است و سطح تهدید برای شهری مانند لندن بسیار پایین ارزیابی میشود.