گزارشها از اجرای سازوکار جدید مدیریت خرید نان در خوزستان و زنجان حکایت دارند؛ طرحی که با هدف کنترل مصرف آرد یارانهای اجرا میشود، اما درباره میزان خرید مجاز، قیمت نان مازاد و نحوه تعمیم آن به سایر استانها ابهامات زیادی وجود دارد.
خبرهای مربوط به سهمیهبندی نان در روزهای اخیر واکنشهای گستردهای به دنبال داشته است. در حالی که گزارشهایی از اجرای شیوه جدید فروش نان در استانهای خوزستان و زنجان منتشر شده، برخی مسئولان استانی از جمله مقامات مازندران، اعمال سهمیهبندی جدید و افزایش قیمت نان را رد کردهاند. تفاوت این اظهارات باعث شده پرسشهایی درباره ماهیت طرح، میزان سهمیه هر فرد و احتمال فروش نان مازاد با نرخ آزاد مطرح شود.
دولت هدف از این تغییرات را جلوگیری از سوءاستفاده از آرد یارانهای و کنترل خریدهای غیرعادی عنوان میکند. آنچه تاکنون مشخص شده، استفاده از کارتخوانهای هوشمند برای نظارت دقیقتر بر میزان خرید نان است؛ بااینحال، جزئیات سقف خرید، نحوه محاسبه مصرف خانوار و تأثیر احتمالی این سازوکار بر هزینههای مردم همچنان بهطور کامل روشن نیست.
سهمیهبندی نان در خوزستان و زنجان از کجا آغاز شد؟
بحث درباره سهمیهبندی نان پس از انتشار گزارشی در روزنامه کیهان شدت گرفت. این روزنامه از اجرای طرح جدید در خوزستان و زنجان بدون اطلاعرسانی قبلی و کافی به شهروندان و نانوایان خبر داد.
طبق گزارش کیهان، نبود آگاهی قبلی از شیوه جدید فروش باعث ازدحام مقابل برخی نانواییها و بروز درگیریهای لفظی شده است.
در این گزارش همچنین ادعا شده که بهطور متوسط برای هر نفر ماهانه حدود هشت کیلوگرم آرد یارانهای در نظر گرفته شده و خرید بیشتر از میزان تعیینشده، با قیمت آزاد محاسبه خواهد شد.
کیهان در ادامه به اختلاف قیمت آرد دولتی و آزاد اشاره کرده و نرخ این دو نوع آرد را بهترتیب ۲ هزار و ۳۰۰ تومان و ۱۲ هزار و ۶۵۰ تومان اعلام کرده است. بر همین اساس، این روزنامه هشدار داده که در صورت محاسبه خرید مازاد با نرخ آزاد، هزینه تهیه نان ممکن است بیش از پنج برابر افزایش پیدا کند.
سهمیه ماهانه نان هر ایرانی چقدر است؟
یکی از مهمترین ابهامهای طرح جدید، میزان سهمیه نان برای هر فرد است. آیا واقعاً قرار است هر ایرانی در ماه تنها هشت کیلوگرم آرد یا معادل مشخصی از نان دریافت کند؟
بر اساس توضیحات مسئولان، میانگین مصرف آرد در کشور حدود هشت کیلوگرم به ازای هر نفر در ماه برآورد شده است. محاسبات مطرحشده از سوی مسئولان مازندران نشان میدهد این مقدار تقریباً معادل ۲۵ تا ۲۶ قرص نان خواهد بود.
بااینحال، علی عیوضی، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی زنجان، تأکید کرده است که در شیوه جدید، سهمیهای ثابت و یکسان برای تمام شهروندان تعیین نشده است. به گفته او، سامانه سوابق خرید و الگوی مصرف خانوار را بررسی میکند و در صورت تشخیص خرید خارج از عرف، احتمال محاسبه آن با نرخ تجاری وجود دارد.
قیمت نان یارانهای و آزاد چقدر خواهد بود؟
اختلاف قیمت نان در محدوده مصرف متعارف و خریدهای خارج از سقف احتمالی، یکی از نگرانیهای اصلی مردم درباره این طرح است. بر اساس جدول منتشرشده در تابناک، قیمت برخی انواع نان در صورت خرید خارج از محدوده تعیینشده میتواند افزایش قابلتوجهی داشته باشد.
| نوع نان | قیمت یارانهای در محدوده سقف | قیمت آزاد خارج از سقف |
|---|---|---|
| لواش | حدود ۲٬۷۰۰ تومان | حدود ۱۰٬۰۰۰ تومان |
| بربری | حدود ۱۰٬۰۰۰ تومان | حدود ۳۰٬۰۰۰ تومان |
| سنگک | حدود ۱۵٬۵۰۰ تومان | حدود ۳۲٬۰۰۰ تومان |
این ارقام نشان میدهد که در صورت اجرای قیمتگذاری آزاد برای خریدهای مازاد، هزینه تهیه برخی انواع نان میتواند چند برابر نرخ معمول شود؛ موضوعی که نگرانیهایی درباره افزایش هزینههای روزمره خانوارها ایجاد کرده است.
خرید نان با کد ملی چگونه کنترل میشود؟
در سازوکار جدید، تراکنشهای خرید نان از طریق کارتخوانهای هوشمند نانوایی ثبت میشوند. سامانه نانینو نیز با تحلیل این اطلاعات، میزان مصرف و الگوی خرید خانوارها را بررسی میکند.
مسئولان توضیح دادهاند که برای مشخص کردن مصرف متعارف، سوابق خرید نان طی دو سال گذشته مورد بررسی قرار میگیرد. تعداد اعضای خانواده و تفاوت الگوی مصرف در مناطق شهری و روستایی نیز از جمله معیارهایی است که در محاسبات لحاظ میشود.
سجاد مقدمی، رئیس اتاق اصناف استان زنجان، در اینباره گفته است که سامانه نانینو قرار نیست محدودیت یکسانی برای همه افراد اعمال کند، بلکه سوابق خرید، تعداد دفعات مراجعه به نانوایی و حجم تراکنشها را در نظر میگیرد.
در این روش، خریدهای اعضای یک خانواده بهصورت مجموع مصرف خانوار محاسبه میشود؛ بنابراین میزان نان خریداریشده توسط افراد یک خانواده در کنار یکدیگر قرار میگیرد و مبنای بررسی قرار خواهد گرفت.
اگر میزان خرید از الگوی مصرف تعیینشده بیشتر باشد، سامانه ممکن است آن را مصرف غیرمتعارف یا تجاری تشخیص دهد و هزینه خرید مازاد را با نرخ آزاد محاسبه کند.
مسئولان هدف از این سازوکار را جلوگیری از خرید عمده نان یارانهای برای مصارف تجاری و مقابله با سوءاستفاده از آرد دولتی اعلام کردهاند.
بااینحال، هنوز مشخص نیست سامانه نانینو دقیقاً با چه معیارهایی خرید یک خانوار را غیرمتعارف تشخیص میدهد، چه میزان خرید مشمول قیمت آزاد میشود و سهمیه هر خانواده چگونه محاسبه خواهد شد. همچنین جزئیات مربوط به نحوه اعتراض به خطاهای احتمالی سامانه تاکنون بهصورت کامل اعلام نشده است.
مازندران سهمیهبندی و افزایش قیمت نان را تکذیب کرد
در شرایطی که اخبار مربوط به تغییر شیوه خرید نان در خوزستان و زنجان منتشر شده، مسئولان مازندران هرگونه برنامه برای سهمیهبندی جدید یا افزایش قیمت نان را رد کردهاند.
محمدابراهیم تولایی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری مازندران، اعلام کرده است که هیچ برنامهای برای کاهش سهمیه، اجرای سهمیهبندی جدید یا گران کردن نان وجود ندارد.
او همچنین گفته است که حتی خرید بیش از ۱۰۰ قرص نان در ماه نیز در شرایط فعلی باعث افزایش قیمت نان برای مصرفکننده نخواهد شد.
به گفته تولایی، هدف از نظارت هوشمند بر فروش نان، جلوگیری از انحراف آرد یارانهای و اطمینان از اختصاص یارانه به مصرفکنندگان واقعی است.
این مقام استانی همچنین میانگین مصرف آرد در مازندران را حدود ۸.۲ کیلوگرم در ماه به ازای هر نفر اعلام کرده که اندکی بیشتر از متوسط کشور است. حضور گسترده مسافران در این استان، یکی از دلایل بالاتر بودن میزان مصرف عنوان شده است.
تولایی در بخش دیگری از اظهارات خود به وضعیت خرید آرد آزاد توسط برخی واحدهای صنفی، از جمله قنادیها و تولیدکنندگان نان فانتزی، اشاره کرده است. به گفته او، میزان خرید آرد آزاد توسط این واحدها کمتر از مقدار مورد انتظار بوده و اختلاف میان نیاز برآوردشده و خرید ثبتشده آنها به حدود پنج هزار تن در ماه میرسد.
طرح مدیریت خرید نان در سطح کشور اجرا میشود؟
امید جهاننژادیان، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی خوزستان، روز ۲۶ آبان اعلام کرد که طرح مدیریت خرید نان در سطح ملی اجرا خواهد شد.
او در عین حال تأکید کرده است که مردم برای تهیه نان موردنیاز روزانه خود محدودیتی ندارند و هدف اصلی این برنامه، شناسایی خریدهای غیرمتعارف و جلوگیری از سوءاستفاده از آرد یارانهای است.
به گفته جهاننژادیان، میزان مصرف نان اعضای خانواده بهصورت یک الگوی خانوار بررسی میشود و تفاوت شرایط زندگی در مناطق شهری و روستایی نیز در تعیین میزان مصرف متعارف تأثیر خواهد داشت.
مسئولان زنجان نیز گفتهاند که این شیوه ابتدا بهصورت آزمایشی در استان مرکزی اجرا شده و پس از آن، گسترش آن به سایر استانها در دستور کار قرار گرفته است.
با وجود این اظهارات، هنوز تاریخ دقیق اجرای مقررات جدید در تمام استانها مشخص نیست و اطلاعات یکپارچهای درباره نحوه قیمتگذاری نان در نانواییهای سراسر کشور منتشر نشده است.
سهمیهبندی دیجیتال نان با چه هدفی دنبال میشود؟
دولت طی سالهای گذشته با استفاده از کارتخوانهای هوشمند تلاش کرده میزان فروش نان و مصرف آرد یارانهای را تحت نظارت دقیقتری قرار دهد. ثبت تراکنشها این امکان را فراهم میکند که عملکرد نانواییها بررسی شود و الگوهای غیرعادی در خرید نان شناسایی شوند.
به گزارش تابناک، اتفاقات اخیر در زنجان و خوزستان بار دیگر موضوع سهمیهبندی دیجیتال نان و تغییر شیوه مدیریت یارانه این کالای اساسی را به بحث گذاشته است.
موافقان این سیاست معتقدند نظارت هوشمند میتواند مانع خروج آرد یارانهای از چرخه مصرف خانوار شود. اختلاف قابلتوجه میان قیمت آرد دولتی و آزاد نیز از جمله عواملی است که احتمال سوءاستفاده، خرید خارج از شبکه و انحراف آرد را افزایش میدهد.
در مقابل، منتقدان نگران هستند که کنترل میزان مصرف بهتدریج به محدودیت دسترسی خانوارها به نان یارانهای تبدیل شود؛ بهخصوص اگر معیارهای تعیین سقف خرید و نحوه محاسبه قیمت مازاد بهصورت شفاف اعلام نشود.
نگرانی خانوارها از محدودیت خرید نان؛ مصرف واقعی چقدر است؟
نان همچنان یکی از اصلیترین اقلام غذایی در سبد مصرفی بسیاری از خانوادههای ایرانی، بهویژه خانوارهای کمدرآمد، محسوب میشود. به همین دلیل، هرگونه تغییر در قیمت یا شیوه دسترسی به نان میتواند مستقیماً هزینه زندگی مردم را تحت تأثیر قرار دهد.
روزنامه شرق در گزارشی با عنوان «نان در تنور تورم» به تفاوت میان میزان مصرف در نظر گرفتهشده برای طرح جدید و برخی آمارهای مربوط به مصرف واقعی نان در کشور پرداخته است.
بر اساس این گزارش، مصرف ماهانه هشت کیلوگرم آرد به ازای هر نفر معادل حدود ۲۶۶ گرم در روز است؛ درحالیکه آمار وزارت بهداشت، میانگین مصرف روزانه نان را حدود ۳۳۳ گرم اعلام میکند.
اگرچه میزان مصرف نان در خانوادهها و مناطق مختلف یکسان نیست، این اختلاف آماری نشان میدهد که تعیین یک میانگین بهعنوان معیار محدودکننده خرید میتواند محل بحث و اختلاف باشد.
از سوی دیگر، خانوارهایی که بخش بیشتری از غذای روزانه خود را از طریق نان تأمین میکنند، ممکن است بیش از سایرین تحت تأثیر این تغییرات قرار بگیرند. افزایش قیمت سایر مواد غذایی نیز میتواند وابستگی برخی خانوادهها به نان را بیشتر کند.
موضوع دیگری که نگرانیها را افزایش داده، احتمال تشخیص اشتباه مصرف خانوار توسط سامانه است. در چنین شرایطی، باید مشخص باشد مردم چگونه میتوانند به محاسبات سامانه اعتراض کنند و در صورت بروز خطا، از پرداخت هزینه اضافی جلوگیری کنند.
انتقادها به اجرای این طرح به رسانهها محدود نمانده است. نماینده مردم اهواز، باوی، حمیدیه و کارون در مجلس نیز با انتقاد از اجرای شتابزده چنین برنامههایی هشدار داده است که محدود کردن خرید نان و محاسبه خرید مازاد با نرخ آزاد، بدون اطلاعرسانی روشن و کافی، میتواند فشار اقتصادی بیشتری به مردم وارد کند.







