روسیه پس از بیش از یک دهه تلاش برای احیای تولید بمب‌افکن راهبردی Tu-160، از بازسازی زیرساخت‌های صنعتی موردنیاز برای ساخت دوباره این هواپیمای مافوق صوت خبر داده است. این پیشرفت می‌تواند زمینه را برای ازسرگیری تولید یکی از مهم‌ترین هواپیماهای حامل موشک‌های راهبردی روسیه فراهم کند؛ بمب‌افکنی که از دوران اتحاد جماهیر شوروی به یادگار مانده است.
یوری آبروسیموف، مدیرعامل شرکت توپولف، در مصاحبه‌ای در ۱۵ اکتبر این موضوع را تأیید کرد. بیش از ده سال پیش، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، از برنامه‌های مسکو برای بازگرداندن این بمب‌افکن به خط تولید خبر داده بود. اکنون به گفته مدیر این شرکت، بخش مهمی از زیرساخت‌های فنی و صنعتی لازم برای اجرای این برنامه دوباره ایجاد شده است.
بمب‌افکن Tu-160 که با لقب «قوی سفید» شناخته می‌شود، از بال‌هایی با هندسه متغیر بهره می‌برد. زاویه بال‌های این هواپیما را می‌توان بین ۲۰ تا ۶۵ درجه تنظیم کرد؛ قابلیتی که به آن اجازه می‌دهد متناسب با شرایط پرواز، از سرعت‌های پایین تا سرعت‌های مافوق صوت، عملکرد مناسبی داشته باشد.
نوسازی گسترده سامانه‌های بمب‌افکن Tu-160
برنامه جدید روسیه تنها به بازسازی خطوط تولید محدود نمی‌شود و نوسازی بخش بزرگی از تجهیزات این هواپیما را نیز در بر می‌گیرد. طبق توضیحات آبروسیموف، حدود ۸۰ درصد از سامانه‌ها و تجهیزات نسخه ارتقایافته Tu-160M تغییر کرده‌اند.
مدیرعامل توپولف درباره این نسخه توضیح داد:
«این هواپیما بر پایه یک زیرساخت فناورانه کاملاً جدید ساخته شده است که فناوری‌های دیجیتال را در خود جای می‌دهد و ۸۰ درصد از سامانه‌ها و تجهیزات آن نوسازی شده‌اند.»
این رویکرد با شیوه ساخت نمونه‌های اولیه Tu-160 در دوران شوروی تفاوت دارد. در نسخه جدید، به‌جای طراحی دوباره تمام هواپیما، امکان ارتقای جداگانه بخش‌های مختلف فراهم شده است. برای مثال، رادار، تجهیزات ناوبری، سامانه‌های ارتباطی و رایانه‌های کنترل تسلیحات را می‌توان به‌صورت مستقل به‌روزرسانی کرد.
از جمله تغییرات در نظر گرفته‌شده برای این بمب‌افکن، نصب موتورهای جدید NK-32-02 یا NK-32 Series 02 است. همچنین تجهیزات الکترونیکی پرواز، سامانه‌های کنترل هواپیما و تسلیحات، ابزارهای ناوبری و سامانه‌های رادیوالکترونیکی داخلی نیز به‌طور گسترده نوسازی خواهند شد.
یکی دیگر از بخش‌های مهم این برنامه، ایجاد یک محیط دیجیتال مشترک برای هماهنگ‌کردن مراحل طراحی و تولید هواپیماست. دفاتر طراحی سوخو، میکویان و ایلیوشین در تهیه اسناد دیجیتال موردنیاز مشارکت داشته‌اند و شرکت‌های زیرمجموعه شرکت هواپیماسازی متحد روسیه نیز اکنون از یک سامانه اطلاعاتی مشترک استفاده می‌کنند. این زیرساخت امکان می‌دهد تغییرات مهندسی سریع‌تر از گذشته به مرحله تولید برسند.
آبروسیموف معتقد است احیای تولید انبوه Tu-160 می‌تواند استقلال فناورانه روسیه را تقویت کند. این برنامه همچنین با اهداف بلندمدت مسکو برای توسعه ناوگان هوانوردی دوربرد و حفظ توان هوایی سه‌گانه هسته‌ای این کشور ارتباط دارد.
چالش‌های احیای خط تولید بمب‌افکن دوران شوروی
به گفته مدیرعامل توپولف، بزرگ‌ترین مانع در مسیر بازگشت Tu-160 به خط تولید، بازسازی ساختار صنعتی و فناورانه‌ای بوده که برای ساخت این هواپیما به آن نیاز است. احیای چنین زیرساختی مستلزم مجموعه‌ای از اقدامات گسترده بود؛ از جمله برقراری دوباره ارتباط با تأمین‌کنندگان مواد اولیه و قطعات نیمه‌ساخته و بازسازی زنجیره تولید اجزای اصلی هواپیما.
در کنار این اقدامات، کارگاه‌های کارخانه و تأسیسات آزمایش پرواز نیز باید نوسازی می‌شدند. نصب تجهیزات تخصصی برای جوشکاری با پرتو الکترونی و انجام فرایند بازپخت در خلأ روی قطعات تیتانیومی نیز از دیگر بخش‌های ضروری این پروژه بود.
آبروسیموف نخستین پرواز یک فروند Tu-160M کاملاً جدید در ژانویه ۲۰۲۲ را نقطه عطفی در اجرای این برنامه دانست. در جریان این پروژه، مهندسان جوان در کنار متخصصانی قرار گرفتند که تجربه فعالیت در دوران شوروی را داشتند. هدف از این همکاری، انتقال دانش فنی و تجربه ساخت هواپیما به نسل تازه مهندسان روسی بود.
مدیرعامل توپولف درباره اهمیت این تجربه گفت:
«این پروژه آزمونی برای سنجش استحکام تمام سنت مهندسی و تولیدی ما بود؛ آزمونی که با موفقیت از آن عبور کردیم.»
بمب‌افکن Tu-160؛ میراث نظامی اتحاد جماهیر شوروی
توسعه Tu-160 به نزدیک پنج دهه پیش بازمی‌گردد؛ زمانی که اتحاد جماهیر شوروی برای مقابله با بمب‌افکن‌های راهبردی آمریکا، طراحی این هواپیما را در دستور کار قرار داد. Tu-160 در سال ۱۹۸۷ وارد خدمت شد و به‌دلیل ظاهر متمایز خود لقب «قوی سفید» را دریافت کرد.
این هواپیما همچنان یکی از بزرگ‌ترین و سریع‌ترین بمب‌افکن‌های عملیاتی جهان به شمار می‌رود. توانایی حمل موشک‌های کروز دوربرد با کلاهک‌های متعارف یا هسته‌ای، آن را به یکی از اجزای مهم توان نظامی راهبردی روسیه تبدیل کرده است. Tu-160 برای انجام مأموریت‌های دوربرد، از جمله پرواز در مسیرهای بین‌قاره‌ای، طراحی شده است.
با بازسازی زیرساخت‌های صنعتی و اجرای برنامه نوسازی گسترده، روسیه در تلاش است تولید این بمب‌افکن را بر پایه فناوری‌های جدید از سر بگیرد. بااین‌حال، بازسازی ظرفیت‌های تولیدی و انتقال دانش فنی به نسل جدید مهندسان، تنها بخشی از مسیر پیش رو برای توسعه بلندمدت ناوگان بمب‌افکن‌های دوربرد این کشور خواهد بود.
