شکاف فقر در اروپا؛ تصویری نابرابر از رفاه در قلب قاره سبز
اگرچه اروپا در مجموع یکی از ثروتمندترین مناطق جهان بهشمار میرود، اما توزیع این ثروت در میان کشورهای عضو اتحادیه بههیچوجه یکنواخت نیست. بررسی نرخ فقر در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که بخشهایی از شرق و جنوب اروپا همچنان با چالشهای جدی اقتصادی دستوپنجه نرم میکنند، در حالی که کشورهای شمالی و مرکزی وضعیت بهمراتب بهتری دارند.
بر اساس دادههای Eurostat ، نرخ فقر در اروپا نهتنها بر اساس درآمد، بلکه با در نظر گرفتن سه شاخص کلیدی سنجیده میشود: درآمد کمتر از ۶۰ درصد میانگین ملی، محرومیت مادی از نیازهای اساسی زندگی، و شدت پایین اشتغال در خانوادهها. این معیارها تصویری دقیقتر از وضعیت اجتماعی و اقتصادی شهروندان ارائه میدهند.
در صدر جدول، ترکیه با ۳۰.۴ درصد، بلغارستان با ۳۰.۳ درصد و رومانی با ۲۷.۹ درصد قرار دارند؛ کشورهایی که تقریباً یکسوم جمعیتشان در معرض فقر یا محرومیت اجتماعی هستند. این آمارها بازتابی از دستمزدهای پایین، نابرابری درآمدی بالا و ضعف در سیستمهای حمایتی اجتماعی است. یونان و اسپانیا نیز با نرخهایی نزدیک به ۲۶ درصد، همچنان تحت تأثیر بحرانهای اقتصادی دهه گذشته قرار دارند؛ بحرانهایی که نرخ بیکاری را بالا برد و فرصتهای اقتصادی را برای نسل جوان محدود کرد.
در منطقه بالتیک، لیتوانی و لتونی با نرخهایی بالاتر از ۲۴ درصد، نشاندهنده شکاف عمیق میان مناطق شهری و روستایی هستند. آمارها حاکی از آن است که خانوارهای روستایی در این کشورها حدود ۲۰ درصد کمتر از شهرنشینان درآمد دارند؛ عاملی که آسیبپذیری آنها در برابر محرومیت را افزایش میدهد.
در نقطه مقابل، کشورهای مرکزی و شمالی اروپا عملکرد بهتری دارند. جمهوری چک با نرخ فقر ۱۱.۳ درصد، کمترین میزان را در میان کشورهای اروپایی دارد. پس از آن اسلوونی و هلند با نرخهایی زیر ۱۵ درصد قرار دارند. این کشورها با ترکیب دستمزدهای مناسب و سیاستهای رفاهی گسترده، توانستهاند فشارهای اقتصادی را تا حد زیادی کنترل کنند.
کشورهای اسکاندیناوی نیز در محدوده میانگین اتحادیه اروپا قرار دارند؛ فنلاند با ۱۶.۸ درصد، سوئد با ۱۷.۵ درصد و دانمارک با ۱۸ درصد. این کشورها با وجود هزینههای بالای زندگی، بهواسطه سیستمهای حمایتی قدرتمند، توانستهاند نرخ فقر را در سطح قابلقبولی نگه دارند.
آلمان با نرخ ۲۱.۱ درصد، کمی بالاتر از میانگین اتحادیه اروپا قرار دارد. این تفاوت تا حدی ناشی از شکاف تاریخی میان ایالتهای غربی و شرقی کشور است؛ شکافی که پس از اتحاد دوباره آلمان همچنان در سطح درآمد و کیفیت زندگی قابل مشاهده است.
اتحادیه اروپا هدفگذاری کرده تا تا سال ۲۰۳۰، حداقل ۱۵ میلیون نفر از جمله ۵ میلیون کودک را از فقر یا محرومیت اجتماعی خارج کند. اما تحقق این هدف نیازمند اقداماتی جدی در زمینه افزایش دسترسی به مسکن مقرونبهصرفه، ارتقای مهارتهای شغلی و کاهش نابرابریهای جنسیتی است. بدون رشد اقتصادی پایدار در کشورهای جنوب و شرق اروپا، خطر تثبیت شکاف شمال-جنوب همچنان پابرجاست و ممکن است به مانعی جدی در مسیر همگرایی اجتماعی در اتحادیه تبدیل شود.
