سد امیرکبیر، یکی از مهمترین منابع تأمین آب شرب استانهای تهران و البرز، امروز با بحرانیترین وضعیت خود از زمان احداث در دهه ۱۳۴۰ روبهروست. کاهش شدید بارشها برای پنجمین سال متوالی و استمرار خشکسالی، این سد را تا مرز نابودی کشانده و کارشناسان از رسیدن آن به «حجم مرده» سخن میگویند؛ نقطهای که عملاً سد دیگر توان تأمین آب شرب را ندارد.
بر اساس گزارش شرکت آب منطقهای البرز، میزان ذخیره آب پشت این سد به کمتر از ۱۰ درصد ظرفیت کل خود رسیده و در برخی ارزیابیها، این عدد حتی به حدود ۸ درصد کاهش یافته است. این در حالی است که در سالهای گذشته، سد امیرکبیر بهعنوان یکی از منابع حیاتی آبرسانی به تهران و کرج نقش مهمی در پایداری شبکه آب شهری ایفا میکرد.
به گفته کارشناسان، رسیدن مخزن سد به حجم مرده بدان معناست که بخش اعظم آب باقیمانده در کف دریاچه، به علت قرار گرفتن زیر دریچههای خروجی، قابل برداشت نیست و عملاً سد کارایی خود را از دست داده است. کاهش بارندگی در سال آبی گذشته، که نسبت به میانگین بلندمدت حدود ۴۰ درصد کمتر بوده، و خشک بودن کامل پاییز سال جاری، وضعیت را به نقطهای بیسابقه رسانده است.
بررسیهای فنی نشان میدهد تراز سطح آب سد کرج در مقایسه با شرایط نرمال، بیش از ۵۰ متر افت کرده و این امر توان تنظیم جریان و تأمین آب شرب برای میلیونها نفر را به شدت محدود ساخته است. این میزان افت در طول بیش از شصت سال بهرهبرداری از سد، بیسابقه محسوب میشود و نشانهای هشداردهنده از شدت بحران کمآبی در کشور است.
مسئولان منابع آب هشدار دادهاند که اگر مصرف شهروندان کاهش پیدا نکند، خطر قطع گسترده آب در برخی مناطق پایتخت و البرز بسیار جدی خواهد بود. به همین دلیل، از مردم خواسته شده است دستکم ۲۰ درصد از میزان مصرف خود را کاهش دهند و مدیریت مصرف را بهعنوان یک ضرورت حیاتی در نظر بگیرند.
تصاویر هوایی و زمینی منتشرشده از مخزن سد امیرکبیر، وضعیت وخیم کنونی را بهخوبی نشان میدهد. بخش بزرگی از بستر دریاچه اکنون خشک و ترکخورده است و خطوط سفید بهجامانده از سطح پیشین آب روی دیوارههای کوهها، شاهدی عینی بر عمق فاجعه محسوب میشود. این مناظر تلخ، نهتنها زنگ خطر بحران آب را در البرز و تهران به صدا درآورده، بلکه هشداری برای سراسر کشور است که آیندهای بدون مدیریت دقیق منابع آبی، میتواند به فروپاشی زیستمحیطی منجر شود.
کارشناسان محیطزیست تأکید دارند که در کنار صرفهجویی مردمی، اصلاح الگوی مصرف کشاورزی، بازچرخانی فاضلاب شهری و مدیریت اصولی منابع زیرزمینی، تنها راههای جلوگیری از گسترش این بحران به شمار میروند. در غیر این صورت، سد امیرکبیر ممکن است به نمادی از خشکی کامل و فروپاشی یکی از مهمترین ذخایر آبی کشور بدل شود.
