خبر درگذشت بهرام بیضایی، کارگردان و نمایشنامهنویس برجسته ایرانی، در روز تولد هشتاد و هفتمین سال زندگیاش، موجی از واکنشها در میان دوستداران فرهنگ و هنر برانگیخت. همزمان با انتشار این خبر، یکی از سکانسهای فیلم مسافران بار دیگر در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد و به شکلی نمادین یادآور جایگاه بیضایی در تاریخ سینمای ایران شد.
فیلم مسافران که در اوایل دهه هفتاد خورشیدی ساخته شد، از جمله آثاری بود که مسیر نسبتاً هموارتری را نسبت به دیگر کارهای بیضایی طی کرد. این فیلم پس از نمایش در جشنواره فجر، بدون حاشیههای سنگین به اکران عمومی رسید و توانست مخاطبان گستردهای را جذب کند. سکانس افتتاحیه آن، که اکنون بارها در فضای مجازی بازنشر میشود، یکی از لحظات درخشان کارنامه سینمایی بیضایی به شمار میرود؛ لحظهای که ترکیب تصویر، روایت و نگاه فلسفی او به زندگی و مرگ را به شکلی خیرهکننده به نمایش میگذارد.
بیضایی در طول بیش از نیمقرن فعالیت هنری، همواره با چالشهای فراوانی در مسیر تولید و نمایش آثارش روبهرو بود. بسیاری از فیلمها و نمایشنامههای او با محدودیتها و سانسور مواجه شدند، اما مسافران نمونهای نادر بود که توانست با کمترین مانع به مخاطب برسد. همین ویژگی باعث شده است که امروز، در روزهای پس از درگذشت او، این فیلم بیش از پیش بهعنوان نمادی از توانایی بیضایی در خلق سینمایی اندیشمندانه و در عین حال قابل دسترس برای عموم یاد شود.
درگذشت او نهتنها فقدانی بزرگ برای سینمای ایران است، بلکه فرصتی دوباره برای بازخوانی آثارش فراهم کرده است؛ آثاری که هر یک بخشی از تاریخ فرهنگی معاصر را روایت میکنند و نشان میدهند چگونه هنر میتواند در برابر گذر زمان ماندگار شود.
در ادامه این مطلب از روزیاتو، واکنش اهالی هنر در پی انتشار خبر درگذشت این هنرمند را مرور میکنیم.
ساعاتی پس از انتشار خبر درگذشت بهرام بیضایی، مژده شمسایی (همسر او) متنی را در صفحه فیسبوک خود منتشر کرد. این متن که پس از اعلام خبر فوت بیضایی نوشته و منتشر شده، با واکنش گسترده کاربران در شبکههای اجتماعی همراه شد و بسیاری آن را بازنشر کردند. محتوای نوشته حالوهوایی اندوهبار دارد و بهعنوان نخستین واکنش همسر این هنرمند پس از درگذشت او مورد توجه قرار گرفته است.
پوری بنایی، بازیگر باسابقه سینما و تلویزیون، نیز با انتشار یک استوری در صفحه شخصی خود، به خبر منتشرشده درباره درگذشت بهرام بیضایی در آمریکا واکنش نشان داد. پوری بنایی در این استوری مینویسد:
او را از وطنش دور کردند، نه با تبعید بلکه با بیمهری؛ و این، دردناکترین نوع رفتن است.
سحر دولتشاهی، بازیگر مطرح سینما و تلویزیون، با انتشار متنی احساسی، بهرام بیضایی را بدرقه کرد. این بازیگر با ابراز اندوه عمیق از رفتن استاد بزرگ تئاتر و سینمای ایران مینویسد که هنوز باور رفتن او برایش ممکن نیست و بیضایی هرگز نباید در غربت میبود. سحر دولتشاهی همچنین در پیام خود، از عشق و ارادت قلبیاش به این هنرمند تأثیرگذار گفت و تأکید کرد که جایگاه بهرام بیضایی فراتر از مرزهاست، اما دوری او از وطن زخمی عمیق بر دل دوستداران فرهنگ و هنر ایران گذاشته است.
اصغر فرهادی، کارگردان موفق ایرانی، با انتشار یک دلنوشته، اندوه عمیق خود را بیان کرد. فرهادی در این متن آورده است:
بهرام بیضایی، آموزگار بزرگ من که شیفتهوار آثار، سخنان و بالاتر از آن عشقش به فرهنگ این سرزمین را با تمام وجود دنبال کردهام، حالا در غربت دنیا را ترک کرده است.
حقیقتا ایرانیتر از بهرام بیضایی در این روزگار نشناختهام و چه تلخ که این ایرانیترین ایرانی، هزاران هزار فرسنگ دور از ایران چشم بر جهان فرو میبندد.
محمدرضا شفیعی کدکنی، استاد ادبیات در واکنش به درگذشت بهرام بیضایی، کارگردان سینما و تئاتر، نیز شعری منتشر میکند:
او به راهِ خویش میرود
بیکه اعتنا کند
برین و یا برآن
میشکافد آسمانِ سبزِ صبح را
رو به رنگهای بیکران.
مهدی هاشمی، بازیگر باسابقه سینما و تلویزیون، نیز با انتشار یک ویدیو که در ادامه میتوانید آن را مشاهده کنید، به خبر درگذشت بهرام بیضایی واکنش نشان داد. او در بخشی از این ویدئو، زمانی که به موضوع مهاجرت این هنرمند برجسته رسید، با حسرت از او یاد کرد و اشک ریخت.
پرویز پرستویی نیز با انتشار یک تصویر مشترک که در سال ۱۳۹۷ با بهرام بیضایی در آمریکا گرفته بود، مینویسد:
داغی بزرگ برای فرهنگ و هنر نمایش و سینما 🖤
◾️بهرام بیضایی ،اسطوره وبزرگمرد سینما و تئاتر
استاد بی بدیل عرصه فرهنگ و هنر
در روز تولدش دور از وطن درگذشت🖤
استاد تقوایی رفت…
مهرجویی رفت…
پور احمد رفت…
کیارستمی رفت …
و بهرام بیضایی استادبی بدیل ،که کوچک و بزرگ عرصه هنر به وجودش افتخار میکردند هم رفت …🖤
خدا نگذرد از مسئولین بی کفایتی که هرکدام از این عزیزان را زمانی که در قید حیات بودند کشتند…
یکی را در وطن در کنج عزلت ویکی را در غربت …🖤🖤🖤
آخرین باری که در آمریکا استاد رو ملاقات کردم از ایشان خواستم که نمیشه برگردید پاسخش این بود چه ضمانتی است که برگردم و کار کنم ؟حرفش این بود …
ضمن احترام به همه هنرمندان واقعی ،از این پس به چه کسی باید اقتدا کرد…؟!◽️این کارگردان سینما و تئاتر، نمایشنامهنویس، فیلمنامهنویس و پژوهشگر کشور در آمریکا از دنیارفت…🖤
روحش شاد و یادش گرامی
تسلیت به مژده شمسایی عزیز و عزیزانش
تسلیت به جامعه هنری،تئاتر و سینما…
🖤🖤🖤🖤🖤
عکس:((۱۳۹۷ آمریکا،کافه کنار خیابان))
بسیاری از چهرههای دیگر از جمله شبنم قلیخانی، نیکی کریمی، تینا پاکروان، مهدی سلطانی، صابر ابر، هوتن شکیبا، جمشید هاشمپور و… به درگذشت این کارگردان باتجربه واکنش نشان دادند.
