نشستی با عنوان «بحران خاورمیانه؛ جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران و پاسخ جمهوری اسلامی» در دانشگاه پرینستون برگزار شد که در آن، سه چهره برجسته با دیدگاههای کاملاً متضاد به بررسی ریشهها، اهداف و پیامدهای این منازعه پرداختند.
روایت سید حسین موسویان: «سه پیمانشکنی، یک خطر هستیساز»
سید حسین موسویان، دیپلمات پیشین و پژوهشگر دانشگاه پرینستون، با تأکید بر “بیاعتمادی بنیادین” ایران به آمریکا، سه رویداد کلیدی را به عنوان نقض آشکار مسیر دیپلماسی از سوی واشنگتن برشمرد: خروج یکجانبه از برجام در سال ۲۰۱۸، حمله نظامی در آستانه توافقی جدید در سال ۲۰۲۵ و تکرار این روند در اوایل سال ۲۰۲۶.
به گفته موسویان، این وقایع موضوع را از چارچوب صرفاً هستهای خارج کرده و به یک “تهدید وجودی” برای ایران بدل ساخته است. او به اظهارات صریح مقامات آمریکایی مبنی بر “تغییر رژیم” و لزوم کنترل منابع انرژی ایران اشاره کرد و آن را مبنای درک ایران از ابعاد این جنگ دانست. موسویان همچنین اظهارات نتانیاهو در خصوص “ایجاد اسرائیل بزرگ” و ادعای سفیر آمریکا در اسرائیل مبنی بر حق این کشور در اشغال سرزمینهای خاورمیانه را شاهدی بر اهداف نهایی آمریکا برای تغییر رژیم و کنترل نفت ایران، و هدف اسرائیل مبنی بر نابودی ایران دانست. وی همچنین به گفته ترامپ مبنی بر مشارکت عربستان، امارات، بحرین، کویت و قطر در این جنگ اشاره کرد.
موسویان در ادامه تأکید کرد که ایران به دنبال سلاح هستهای نبوده و شواهد بینالمللی نیز گواه این مدعاست. وی افزود که ایران همزمان، هم مذاکرات غیرمستقیم و هم پاسخ نظامی را دنبال میکند و با وجود خسارات گسترده، انسجام داخلی خود را حفظ کرده است. او همچنین اشاره کرد که اگرچه تاسیسات هستهای ایران آسیب دیدهاند، اما دانش فنی آن همچنان موجود است و در صورت تصمیمگیری، ایران توانایی فنی ساخت بمب هستهای را دارد.
روایت کیان تاجبخش: «مسئولیت اصلی بر عهده تهران»
در مقابل، کیان تاجبخش، استاد دانشگاه نیویورک، روایت “قربانی بودن ایران” را رد کرده و مسئولیت اصلی بحران را متوجه سیاستهای چند دههای جمهوری اسلامی دانست، نه اقدامات اخیر آمریکا یا اسرائیل. او ضمن تأکید بر اینکه هرگز حامی حمله نظامی خارجی به ایران نبوده، معتقد است که این جنگ نتیجه روندی طولانی از تنشزایی است و تقابل با یک ابرقدرت، پیامدهای اجتنابناپذیر دارد. تاجبخش همچنین اذعان کرد که بسیاری از کشورهای منطقه نیز ایران را تهدیدی امنیتی میدانند، اما این امر را نیز ناشی از سیاستهای خود ایران ارزیابی کرد.
روایت برنارد هیکل: «پیامدهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی»
برنارد هیکل، استاد دانشگاه پرینستون، بر ابعاد ژئوپلیتیکی و اقتصادی جنگ تمرکز کرد و بسته شدن احتمالی تنگه هرمز را عاملی تعیینکننده در افزایش قیمت جهانی نفت و گاز دانست. او سیاست آمریکا در اجازه صادرات محدود نفت از ایران و روسیه را تلاشی برای جلوگیری از افزایش شدید قیمتها و حفظ آرامش بازارها عنوان کرد.
هیکل همچنین همکاری عربستان با اسرائیل در حمله به ایران را رد کرده و مدعی شد که سعودیها نگران حفاظت از تأسیسات حیاتی خود هستند و به دلیل محدودیتهای نظامی و اقتصادی، خواهان حفظ ثبات و مذاکرهاند. وی به توافق مارس ۲۰۲۳ میان ایران و عربستان به میانجیگری چین اشاره کرد و گفت این توافق با امید به تعدیل در سیاستهای ایران صورت گرفت، اما تحولات اخیر حاکی از رویکرد سختگیرانهتر تهران است. هیکل پیشبینی کرد که در صورت حفظ کنترل ایران بر تنگه هرمز، کشورهای عربی سیاستهای تهاجمیتری علیه ایران اتخاذ خواهند کرد، هرچند با محدودیتهای عملی روبرو هستند.
