در کنار خسارتهای مستقیم جنگ به زیرساختها و صنایع، یکی از پیامدهای کمتر دیدهشده اما مهم بحران اخیر، تشدید بیکاری و نااطمینانی در بازار کار است. وضعیتی که با قطعی اینترنت، فرار سرمایه، کاهش سرمایهگذاری و آسیب به صنایع مادر، فشار مضاعفی بر اقتصاد وارد کرده است. در این میان، بیشترین آسیب متوجه جوانانی شده که در سالهای اخیر با تکیه بر اینترنت و کسبوکارهای خرد برای خود شغل ساخته بودند، اما حالا همزمان با رکود، اختلال در زیرساختها و محدودیتهای ارتباطی، با خطر بیکاری و تبعات معیشتی آن روبهرو شدهاند.
سیدمرتضی افقه، اقتصاددان و استاد دانشگاه شهید چمران اهواز، ضمن اشاره به وضعیت کنونی حاکم بر اقتصاد ایران در شرایط آتشبس، میگوید: «طبیعت جنگ، اساساً در بیکاری، تورم و مصائب و مشکلات اقتصادی است. این رخداد، دو تأثیر در قالب مستقیم و غیرمستقیم به همراه دارد.»
دو زخم کهنه و تازه؛ تحریم و جنگ
اثر مستقیم، همان تخریبهایی است که در پی حملات دشمن در شهرها و مناطق مختلف صورت میگیرد. تأثیر غیرمستقیم این مسئله نیز، آثار روانی و انتظاری است که مردم طی آن، پسانداز از دست میدهند، سرمایهگذاری نمیکنند و سرمایهگذاریهای موجود نیز عزم خروج از کشور میکنند. خاصه اینکه از پیش از جنگ چهلروزهٔ حاضر، ما تبعات تحریمهای سنگین هشت سالهٔ پیشین را در اقتصاد ایران شاهد بودیم و پیامدهای جنگ دوازدهروزه و دیگر اتفاقات نیز روی آن سوار بود. اکنون وضعیت «نه جنگ، نه صلح» میان جنگ دوازدهروزه و جنگ کنونی، زمینهٔ خروج سرمایه و عدم سرمایهگذاری در کشور را فراهم کرده است.
زخم عمیق صنایع مادر؛ فولاد و پتروشیمی
حملاتی که در طول چهل روز جنگ به کشور صورت گرفته و به ویژه حمله به زیرساختهای دو صنعت مادر یعنی فولاد و پتروشیمی، پیامدهای جدی به دنبال خواهد داشت. حمله به این دو زیرساخت به واسطهٔ وابستگی هزاران واحد صنعتی در حوزههای خدمات، کشاورزی و صنعت، این تبعات را به شکل جدیتری در کشور ایجاد خواهد کرد. اگر این دو صنعت مادر به همین زودی نتوانند راندمان تولید خود را به شرایط پایدار برسانند و چرخهٔ تولید ذیل فعالیت خود را تغذیه کنند، نه تنها خودشان دچار تعدیل نیرو میشوند، بلکه هزاران واحد صنعتی نیز تعطیل یا نیمهتعطیل خواهند شد. امری که از یک سو به رکود اقتصادی و از سوی دیگر به کاهش تولید ملی و تورم فزاینده منجر خواهد شد.
نکتهٔ هشدار: افقه تأکید میکند که در شرایط کنونی، ممکن است واحدهای کوچک و متوسط هنوز ذخایر مواد اولیهای در انبارهای خود داشته باشند، اما با تداوم وضعیت فعلی و کاهش این ذخایر، شاهد بروز و ظهور این تبعات به صورت جدیتر در اقتصاد ایران خواهیم بود. به عبارت دیگر، در شرایط فعلی آثار روانی جنگ و خرابیها را میبینیم و آثار واقعی آن، ظرف یک تا دو ماه آینده بروز خواهد کرد.
دولت و وظایف فراموششده در برابر موج بیکاری
در مواجهه با موج بیکاری کنونی، دولت باید دو رویکرد را دنبال کند. نخست، همین عرضهٔ کالابرگ و این دست موارد مختص به دورهٔ جنگها و بحرانهاست. دوم اینکه در بخش بیمههای بیکاری، دولت باید اهتمام داشته باشد که افراد را از این منظر مورد حمایت خود قرار دهد. امری که به نظر میرسد با توجه به جنگ حاضر، تداوم محاصرهٔ دریایی و مواردی از این دست، دولت با چالشهای متعددی برای ایفای نقش خود در آن روبهرو خواهد بود.
قطع اینترنت؛ ضربهٔ نهایی به اقتصاد خرد جوانان
متأسفانه، سوای جنگ، ما همواره در مواجهه با تلاطمات سیاسی نیز قطعی اینترنت را شاهد بودهایم که ضربهٔ خود را به اقتصاد نحیف جوانان و خانوادهها از پیش وارد ساخته است. به این معنی که جوانانی که از ایجاد شغل توسط دولت و حاکمیت ناامید شده و با استفاده از امکانات ارزان و جهانی مانند اینترنت برای خود، اقدام به ایجاد کسبوکارهای خرد و جمعی کرده و حتی برای دیگران شغل ایجاد کرده بودند، امروز درگیر غول بیکاری و تبعات روبهرو شدن با آن هستند. به عبارت دیگر، قطعی اینترنت، موج بیکاری در کشور ایجاد کرده است.
این اقتصاددان تأکید دارد که بیشترین فشار بر دوش نسلی است که تصور میکردند فضای مجازی پناهگاهی امن برای استقلال شغلی آنهاست. اما حالا همزمانی محاصره، حملات زیرساختی و اختلال ارتباطی، آن پناهگاه را نیز به تلهای برای بیکاری تبدیل کرده است. در صورتی که طرحی فوری برای حمایت از مشاغل خرد دیجیتال و همچنین تأمین حداقل الزامات اتصال اینترنتی پایدار دیده نشود، در ماههای آینده شاهد افزایش بیسابقه آمار بیکاری فارغالتحصیلان و فعالان اقتصاد پلتفرمی خواهیم بود.
برآوردها نشان میدهد که اگر زیرساختهای ارتباطی و صنایع مادر ظرف سه ماه آینده به حداقل ثبات نرسند، نرخ بیکاری در میان گروه سنی ۲۰ تا ۳۵ سال که بیشترین وابستگی را به مشاغل آنلاین و صنایع وابسته دارند، ممکن است از مرز ۳۰ درصد عبور کند. رقمی که پیامدهای اجتماعی و اقتصادی آن فراتر از توان تحمل هر جامعهای خواهد بود.
“`
