صحبتهای فرامرز پارسی، معمار و پژوهشگر این حوزه در برنامه من ایرانم شبکه نسیم درباره اینکه «چیزی به نام نژاد آریایی نداریم» در روزهای اخیر جنجالی شده و با بازنشر در فضای مجازی واکنشهای گستردهای به همراه داشته است.
فرامرز پارسی، معمار، مرمتگر و پژوهشگر حوزه معماری است که از او بهعنوان یکی از فعالان اثرگذار عرصه معماری و مرمت یاد میشود.
پارسی در بخشی از صحبتهای خود در این برنامه تلویزیونی میگوید آنچه با عنوان «نژاد آریایی» مطرح میشود «افکار ناسیونالیستی» است که امروز هیچ زیستشناسی به آن باور ندارد. از نظر او این افکار کمی «بوی نژادپرستی» میدهد و نمیتوان ایرانیان امروز را با چنین عنوانی تعریف کرد. پارسی در ادامه مدعی میشود که: «اگر ما بگوییم آریایی هستیم خودمان را به ۴ هزار سال پیش تقلیل میدهیم، در حالیکه ما ۶۵ هزار سال است که اینجاییم.»
برترینها در واکنش به این اظهارات این پرسش را مطرح کرد که چنین اظهارنظرهایی درباره موضوعات تاریخی و هویتی، بدون ارائه مستندات کافی، میتواند زمینه سوءتفاهم و دوقطبیسازی در میان مخاطبان عمومی را فراهم کند. این رسانه تأکید کرده تاریخ، حوزهای پیچیده است و اظهارنظر درباره آن نیازمند ارجاع به شواهد باستانشناسی، متون کهن و منابع پژوهشی است.
در همین ارتباط، صفحه «فلات ایران» در شبکه اجتماعی ایکس یادداشتی در نقد این اظهارات منتشر کرده که متن آن در ادامه آمده است:
من از هویت و تخصص این آقا آگاه نیستم؛ اما میکوشم ادعاهای ایشان را با تکیه بر شواهد باستانشناختی بررسی کنم.
نخست آنکه، مفهوم “۶۵ هزار سال تمدن در ایران” از نظر علمی مبهم و فاقد پشتوانهی پژوهشی است. اگر منظور ایشان صرفاً “حضور انسان” در فلات ایران باشد، باید یادآور شد که شواهد باستانشناختی در مناطقی نظیر “کشفرود” خراسان، قدمت حضور گونههای انسانی در این فلات را به ۸۰۰ هزار تا یک میلیون سال پیش بازمیگرداند؛ بنابراین بازهی زمانی ۶۵ هزار سال، نه مبین آغاز تمدن است و نه دقیقترین بازه برای حضور اولیه انسان.
نکتهی کلیدی در این بحث، تفکیک دقیق میان “حضور انسان” و “تمدن” است. در دانش باستانشناسی، “تمدن” (Civilization) تعریف مشخصی دارد و مترادف با “شهرنشینی” است. شاخصههایی همچون وجود ساختارهای حکومتی، بناهای عامالمنفعه، سازماندهی فضایی (مانند محوطههای اقماری)، راههای تجاری، انباشت کالا و تراکم جمعیتی، از مؤلفههای ضروری برای اطلاق واژهی “شهر” به یک محدودهی باستانی هستند.
بر اساس اجماع باستانشناسان، آغاز شهرنشینیِ نظاممند در مرزهای کنونی ایران به شهر “شوش” بازمیگردد که دیرینگی آن به حدود ۵۱۰۰ سال پیش میرسد. در مورد مکانهای مهمی چون تپه سیلک، جیرفت، تل باکون یا تپهحصار نیز باید گفت که اگرچه این محوطهها مراکز مهم سکونتگاهی و فرهنگی بودهاند، اما لزوماً تمامی شاخصههای تعریف کلاسیک “تمدن” یا “شهرنشینیِ متمرکز” را به شکلی که در شوش مشاهده میشود، در همان بازهی زمانی دارا نبودهاند.
برترینها در ادامه نوشت که مسئله فقط محتوای این اظهارات نیست، بلکه نحوه بازنمایی آن در رسانه ملی نیز اهمیت دارد. به نوشته این رسانه، صداوسیما در موضوعات حساس هویتی باید امکان طرح دیدگاههای متقابل و حضور کارشناسان حوزه تاریخ، باستانشناسی و مطالعات ایران را فراهم کند تا روایت یکسویه شکل نگیرد.
این اظهارات واکنش کاربران شبکههای اجتماعی را هم به همراه داشت.
کاربری به نام «میا» نوشت: «فرامرز پارسی، معمار و موسس شرکتِ …. چندتا پروژه خوب (عالی نه) در زمینه مرمت انجام داده و خودش رو علامه دهر در این زمینه و سایر زمینهها میدونه. البته عقایدش باعث شده که مثل سایر همدورهایهاش در صنف معماری و شهرسازی خودش رو از همه برتر میدونه و بقیه رو تحقیر میکنه.»
کاربر دیگری به نام «رُما» این حرفها را در ادامه مخالفت با وطنپرستی تحلیل کرد و نوشت: «اینا فقط میخوان با وطنپرستی مخالفت کنن. یه زمانی میگفتن اصلا تمدن گذشته و تاریخ ایران مهم نیست، پادشاهان ایران همه ظالم بودن و … الان چون مردم رفتن سمت وطنپرستی، میگن تمدن ما خیلی قبل تر بوده، انسانها برابرند و ایرانیا اصلا آریایی نیستن.»
کاربری به نام «بردیا» نیز نوشت: «چرت و پرت مطلق! همه انسانها به لحاظ حقوق انسانی مساوی هستند چه ربطی داره به بررسی ژنتیکی نژاد و تبار اجداد آدمیزاد!!؟»
