شکستگی استخوان یکی از شایعترین آسیبهایی است که ممکن است در طول زندگی برای افراد اتفاق بیفتد؛ از زمین خوردن و حوادث رانندگی گرفته تا فعالیتهای ورزشی و تغییرات مرتبط با افزایش سن. اما آیا میدانید کدام استخوانها و نواحی بدن بیشتر از سایر قسمتها دچار شکستگی میشوند؟
بر اساس دادههای مطالعه «بار جهانی بیماریها» در سال ۲۰۱۹، در همان سال حدود ۱۷۸ میلیون شکستگی جدید در سراسر جهان ثبت شده است. بررسی این آمار که اطلاعات ۲۰۴ کشور و قلمرو را دربرمیگیرد، تصویر جالبی از محل شایعترین شکستگیها و تفاوت آنها میان زنان و مردان ارائه میدهد.
در این میان، شکستگیهای مربوط به زانو، ساق پا، استخوان نازکنی و مچ پا با حدود ۳۲.۷ میلیون مورد در سال، بیشترین فراوانی را داشتهاند. شکستگی ساعد نیز با ۳۰.۷ میلیون مورد در جایگاه دوم قرار گرفته است.
پس از این دو مورد، شکستگیهای ناحیه ترقوه، کتف و بازو با ۱۹.۳ میلیون مورد و شکستگی دست و مچ دست با ۱۹ میلیون مورد قرار دارند. به این ترتیب، چهار گروه نخست بهتنهایی بیش از ۱۰۰ میلیون مورد شکستگی جدید را در یک سال شامل میشوند؛ آماری که نشان میدهد بیشتر شکستگیها در اندامهای حرکتی اتفاق میافتند.
در ادامه این فهرست، شکستگی استخوان ران، لگن، استخوانهای پا، استخوانهای صورت، ستون فقرات و جمجمه قرار میگیرند. البته نوع و محل شکستگی تنها به احتمال آسیبدیدن در یک حادثه بستگی ندارد و عواملی مانند سن، وضعیت استخوانها، میزان فعالیت بدنی و نوع آسیب نیز در آن نقش دارند.
یکی از نکات قابل توجه در این آمار، تفاوت الگوی شکستگی میان زنان و مردان است. مردان در بیشتر نواحی بدن با تعداد بیشتری از شکستگیها مواجه شدهاند. برای نمونه، حدود ۱۹.۳ میلیون مورد شکستگی در ناحیه ساق پا در مردان ثبت شده، در حالی که این رقم در زنان حدود ۱۳.۴ میلیون مورد بوده است. در مورد ساعد، فاصله کمتر است و حدود ۱۵.۷ میلیون مورد در مردان و ۱۵ میلیون مورد در زنان گزارش شده است.
اختلاف در برخی شکستگیها بسیار محسوستر است. برای مثال، تعداد شکستگیهای جمجمه در مردان بیش از دو برابر زنان بوده و حدود ۵.۲ میلیون مورد در مقابل ۲.۴ میلیون مورد ثبت شده است. شکستگی استخوانهای صورت نیز در مردان حدود ۷.۱ میلیون مورد و در زنان حدود ۳.۵ میلیون مورد بوده است.
کارشناسان این تفاوتها را تا حدی با نوع فعالیت و میزان مواجهه با خطر مرتبط میدانند. حوادث رانندگی، برخی مشاغل، ورزشهای برخوردی و فعالیتهایی که احتمال وارد شدن ضربه شدید در آنها بیشتر است، میتوانند خطر شکستگی را افزایش دهند. به همین دلیل در سنین نوجوانی و جوانی، تعداد بسیاری از انواع شکستگیها در مردان بیشتر دیده میشود.
اما یک استثنای مهم در این الگو وجود دارد: شکستگی لگن.
در سال ۲۰۱۹ حدود ۸.۱ میلیون شکستگی لگن در زنان و ۶.۱ میلیون مورد در مردان گزارش شده است. این تنها گروه اصلی شکستگی در این آمار است که تعداد موارد آن در زنان به شکل محسوسی بیشتر از مردان بوده است.
سن در این تفاوت نقش مهمی دارد. با افزایش سن، سلامت استخوانها اهمیت بیشتری پیدا میکند و پس از یائسگی، کاهش سطح استروژن میتواند روند کاهش تراکم استخوان را سرعت ببخشد. در نتیجه احتمال پوکی استخوان و شکستگیهای ناشی از ضعیف شدن استخوان افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل، الگوی شکستگی در طول زندگی تغییر میکند. مردان در سنین پایینتر و دوران فعالیت بیشتر ممکن است به دلیل مواجهه بالاتر با ضربه و فعالیتهای پرخطر، شکستگیهای بیشتری داشته باشند؛ اما در سنین بالاتر، خطر شکستگیهای مرتبط با ضعف استخوان در زنان افزایش مییابد. این اختلاف در سنین بالاتر میتواند چشمگیرتر شود.
نکته مهم دیگر این است که افزایش تعداد شکستگیها در جهان فقط به افزایش احتمال آسیب در افراد مربوط نمیشود. جمعیت جهان در حال پیر شدن است و تعداد افراد سالمند در بسیاری از کشورها افزایش پیدا کرده است. همین موضوع باعث میشود حتی اگر نرخ استانداردشده شکستگی نسبت به دهههای گذشته تغییر چندانی نکند یا کاهش یابد، تعداد واقعی موارد شکستگی همچنان بالا بماند.
از طرف دیگر، شکستگی تنها یک آسیب ساده و کوتاهمدت نیست. بهخصوص شکستگیهای جدی در سنین بالا میتوانند برای مدتی طولانی تحرک و استقلال فرد را تحت تأثیر قرار دهند. شکستگی لگن نمونهای مهم از این وضعیت است و به همین دلیل پیشگیری از زمین خوردن و حفظ سلامت استخوانها در سالمندان اهمیت زیادی دارد.
برای کاهش خطر شکستگی، فقط تراکم استخوان اهمیت ندارد. حفظ قدرت عضلات، تقویت تعادل، داشتن فعالیت بدنی متناسب، دریافت مواد مغذی مورد نیاز بدن و کاهش خطر زمین خوردن نیز از عوامل مهم در حفظ سلامت استخوان و پیشگیری از آسیب هستند.
در واقع، این آمار جهانی یک پیام مهم دارد: شکستگی استخوان فقط نتیجه یک حادثه شدید نیست و عوامل مختلفی از سن و جنسیت گرفته تا سبک زندگی و سلامت استخوان میتوانند احتمال آن را تغییر دهند. با افزایش سن جمعیت جهان، توجه بیشتر به سلامت استخوان، قدرت عضلانی و پیشگیری از سقوط میتواند نقش مهمی در کاهش بار ناشی از شکستگیها داشته باشد.
