پژوهشگران در جنگلهای مهآلود بولیوی یک گونه جدید از گربهسانان را شناسایی کردهاند؛ کشفی که پس از بیش از ۱۰۰ سال، نخستین معرفی رسمی یک گونه زنده جدید از خانواده گربهسانان محسوب میشود.
این گربه کوچک که نام علمی Leopardus tilcayo برای آن انتخاب شده، سالها در میان گربههای ببری آمریکای جنوبی پنهان مانده بود. شباهت ظاهری زیاد میان این حیوانات باعث شده بود دانشمندان تصور کنند با همان گونههای شناختهشده روبهرو هستند.
سرنخ اصلی این کشف به یک گربه نر ۱۰ ساله به نام «تیگرینو» بازمیگردد که اکنون در پناهگاه حیات وحش Senda Verde در بولیوی نگهداری میشود. این حیوان در ابتدا توسط یکی از ساکنان محلی از جنگل گرفته شده بود، زیرا تصور میشد یک بچهگربه خانگی است.
با بزرگتر شدن تیگرینو، رفتارهای او نشان داد که با یک گربه خانگی معمولی تفاوت دارد. پائولا نوگالس-آسکارونز، دانشمند بولیویایی، هنگام فعالیت داوطلبانه در این پناهگاه متوجه ویژگیهای غیرمعمول این حیوان شد.
او همچنین درباره گزارشهای محلی مربوط به مشاهده گربههایی مشابه در جنگلهای انبوه منطقه یونگاس اطلاعاتی به دست آورد. این گزارشها پیش از آن توجه جدی جامعه علمی را به خود جلب نکرده بودند.
پژوهشگران برای مشخص کردن هویت این گربهها سراغ بررسی DNA رفتند. آنها نمونههای ژنتیکی ۳۸ گربه از چند کشور آمریکای جنوبی را بررسی کردند که هشت نمونه از میان آنها متعلق به مجموعههای موزهای بود.
نتایج نشان داد که گربههای ببری آمریکای جنوبی برخلاف تصور قبلی، تنها سه گونه نیستند و در واقع پنج تبار ژنتیکی متمایز میان آنها وجود دارد. Leopardus tilcayo یکی از همین گونههای تازه شناساییشده است.
بررسیهای ژنتیکی نشان میدهد تبار این گربه حدود ۱.۴ میلیون سال پیش از سایر گربههای ببری جدا شده است. پائولا نوگالس-آسکارونز از دانشگاه سن آندرس این کشف را نشانهای از وجود گونههای ناشناخته دیگری در مناطق کمتر مطالعهشده جهان میداند.
Leopardus tilcayo حدود ۴۶ سانتیمتر طول دارد و وزن آن به حدود ۱.۴ کیلوگرم میرسد. بدن این شکارچی کوچک با موهایی به رنگ قهوهای روشن پوشیده شده و لکههای نامنظم و گلمانند روی پوشش آن دیده میشود.
شباهت این الگوی ظاهری با سایر گربههای ببری یکی از دلایلی است که باعث شده بود گونه جدید برای مدت طولانی از چشم دانشمندان پنهان بماند. این گربهها در گروه گونههای «کریپتیک» قرار میگیرند؛ یعنی گونههایی که از نظر ظاهری آنقدر شبیه یکدیگر هستند که تشخیص آنها حتی برای متخصصان نیز دشوار است.
ادواردو ایزیریک، متخصص ژنتیک حفاظت از محیط زیست در برزیل، معتقد است کمبود نمونههای موزهای و اطلاعات ثبتشده درباره این حیوان نیز در ناشناخته ماندن آن نقش داشته است.
در حال حاضر اطلاعات دانشمندان درباره تیِلکایو بسیار محدود است. تنها دو نمونه زنده از این گربه شناسایی شده و تعداد محدودی تصویر نیز توسط دوربینهای تلهای ثبت شده است. بنابراین بخش زیادی از رفتار، پراکنش و سبک زندگی این گونه همچنان ناشناخته باقی مانده است.
جوناس لسکروآرت، زیستشناس تکاملی دانشگاه آنتورپ و یکی از نویسندگان اصلی پژوهش، میگوید پژوهشگران انتظار نداشتند گربه ببری بولیوی یک گونه مستقل باشد. این حیوان پیش از این حتی بهعنوان یک زیرگونه جداگانه نیز معرفی نشده بود.
این مطالعه علاوه بر شناسایی Leopardus tilcayo، به کشف یک زیرگونه جدید از گربههای ببری در منطقه یونگاس پرو نیز منجر شد. پژوهشگران نام علمی Leopardus tigrinus antisuyo را برای این زیرگونه انتخاب کردهاند. نام آن از آنتیسویو، یکی از مناطق بزرگ امپراتوری اینکا، گرفته شده است.
کشف گونه جدید در حالی انجام شده که گربههای ببری آمریکای جنوبی با تهدیدهای مختلفی مواجه هستند. جنگلزدایی، تخریب زیستگاه و شکار غیرقانونی از جمله مهمترین فشارهایی هستند که جمعیت این گربهها را تهدید میکنند.
زیستگاه تیِلکایو در جنگلهای ابری و کوهستانی یونگاس بولیوی نیز از این تهدیدها در امان نیست. گسترش کشاورزی، آتشسوزی، فعالیتهای معدنی و نابودی جنگلها بخشهایی از زیستگاه این گربه کوچک را تحت فشار قرار دادهاند.
از آنجا که تیِلکایو بهتازگی بهعنوان یک گونه مستقل شناسایی شده، هنوز ارزیابی دقیقی از وضعیت حفاظتی آن وجود ندارد. پژوهشگران اطلاعات بهدستآمده را در اختیار اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت، IUCN، قرار دادهاند تا این گونه در ارزیابیهای آینده مورد بررسی قرار گیرد.
کارولین سارتر از واحد تحقیقات حفاظت از حیات وحش دانشگاه آکسفورد معتقد است این کشف اهمیت زیادی برای حفاظت از تنوع زیستی دارد. به گفته او، برای حفاظت از یک گونه ابتدا باید مشخص شود دقیقاً با چه حیوانی روبهرو هستیم و زیستگاه آن کجاست.
این یافته همچنین میتواند درک دانشمندان از تکامل گربهسانان را تغییر دهد. در حال حاضر ۴۱ گونه شناختهشده در خانواده گربهسانان وجود دارد، اما پژوهشهای جدید ممکن است این تعداد را دستکم به ۴۴ گونه برساند.
اندرو کیچنر، متخصص پستانداران در موزههای ملی اسکاتلند که در این پژوهش حضور نداشته، تشخیص گونههای مختلف گربههای ببری آمریکای جنوبی را بسیار دشوار میداند. شباهت ظاهری زیاد و تعداد کم نمونههای موجود در موزهها باعث شده شناسایی دقیق این حیوانات همچنان چالشبرانگیز باشد.
کشف Leopardus tilcayo نشان میدهد حتی در مورد پستانداران نسبتاً کوچک و شناختهشده نیز هنوز بخشهایی از تنوع زیستی جهان برای علم ناشناخته مانده است.
