مصطفی میرسلیم از چهره‌های باسابقه جریان اصولگرا است که در طول فعالیت سیاسی خود مسئولیت‌هایی مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نمایندگی مجلس و عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام را بر عهده داشته است. تحصیلات مهندسی در فرانسه، فعالیت در صنعت خودرو، نامزدی انتخابات ریاست‌جمهوری و حواشی مربوط به پرونده پسرش، از بخش‌های مهم زندگی او به شمار می‌روند.
مصطفی میرسلیم چند سال دارد و کجا متولد شده است؟
سید مصطفی آقامیرسلیم در ۱۹ خرداد ۱۳۲۶ در تهران و در خانواده‌ای مذهبی متولد شد. نام پدر او جلال بود. میرسلیم در طول سال‌های فعالیت عمومی، علاوه بر مواضع سیاسی‌اش، به‌دلیل ظاهر متفاوت خود نیز شناخته شده است. کلاه، کت‌های بدون یقه و ریش خاص او برای مدت‌ها بخشی از چهره شناخته‌شده‌اش در محافل سیاسی و رسانه‌ای بوده‌اند.
تحصیلات مصطفی میرسلیم در فرانسه
میرسلیم دوران دبیرستان را در دبیرستان البرز تهران گذراند و پس از پایان تحصیلات متوسطه برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت. او در دانشگاه پواتیه در رشته مهندسی مکانیک تحصیل کرد و در سال ۱۳۴۹ مدرک کارشناسی ارشد این رشته را دریافت کرد.
او پس از آن، آموزش‌های تخصصی خود را در زمینه مکانیک، ترمودینامیک و موتورهای درون‌سوز ادامه داد و در مدرسه عالی نفت و موتور پاریس نیز در حوزه موتورهای احتراق داخلی تحصیل کرد.
میرسلیم پس از پایان بخش اصلی تحصیلاتش، مدتی در فرانسه به فعالیت فنی و کارآموزی پرداخت. طبق سوابق منتشرشده، او تا سال ۱۳۵۴ در صنایع مکانیکی آلزاس مشغول بود و همان سال به ایران بازگشت. بنا بر گزارش‌ها، در دوران حضورش در فرانسه به فعالیت‌های سیاسی و مذهبی نیز می‌پرداخت.
پس از بازگشت به ایران، از سال ۱۳۵۴ تا ۱۳۵۷ مدیریت بهره‌برداری شرکت راه‌آهن شهری تهران و حومه را بر عهده داشت. او در کنار فعالیت‌های فنی، در دهه ۱۳۵۰ وارد عرصه فعالیت‌های سیاسی و مذهبی شد. مشارکت در تأسیس گروه «پویای توحید» در سال ۱۳۵۴ و حضور در جامعه اسلامی دانشگاهیان از جمله سوابق او در این دوره است.
آغاز فعالیت سیاسی پس از انقلاب
پس از انقلاب سال ۱۳۵۷، فعالیت‌های سیاسی میرسلیم گسترش یافت. او به حزب جمهوری اسلامی پیوست و در شورای مرکزی و بخش تبلیغات این حزب فعالیت کرد. سپس وارد وزارت کشور شد و مسئولیت معاونت سیاسی و اجتماعی این وزارتخانه را بر عهده گرفت.
میرسلیم در فاصله سال‌های ۱۳۵۸ تا ۱۳۵۹ سرپرست شهربانی جمهوری اسلامی ایران بود. او همچنین از سال ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۸، هم‌زمان با دوران ریاست‌جمهوری آیت‌الله علی خامنه‌ای، سرپرستی نهاد ریاست‌جمهوری را بر عهده داشت و به‌عنوان مشاور ارشد رئیس‌جمهور فعالیت می‌کرد.
او در مصاحبه‌ای در سال‌های اخیر مدعی شد که در همان دوران، نامش به‌عنوان یکی از گزینه‌های نخست‌وزیری در حزب جمهوری اسلامی مطرح بوده است؛ بااین‌حال، این سمت در نهایت به میرحسین موسوی رسید.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت هاشمی رفسنجانی
با آغاز ریاست‌جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی، میرسلیم از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۲ مشاور رئیس‌جمهور در امور تحقیقات بود. پس از آن، در دولت دوم هاشمی رفسنجانی به‌عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی انتخاب شد و از سال ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۶ در این سمت فعالیت کرد.
میرسلیم درباره ارتباط تحصیلات فنی خود با مسئولیت فرهنگی‌اش گفته است که در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب، بیشتر به‌عنوان چهره‌ای فرهنگی شناخته می‌شد. او توضیح داده بود که پس از پایان فعالیت‌های سیاسی، وارد حوزه فرهنگ شد و در وزارت ارشاد مسئولیت گرفت.
دوران وزارت او با سیاست‌های سخت‌گیرانه در زمینه ممیزی کتاب، فیلم و محصولات فرهنگی همراه بود. برخی منتقدان فرهنگی آن دوره را یکی از دوره‌های محدودکننده وزارت ارشاد می‌دانستند. میرسلیم در سال‌های بعد نیز از اصل ممیزی دفاع کرد.
او در گفت‌وگویی دیگر توضیح داد که در مقطعی اختیار بیشتری برای ممیزی به ناشران داده شده بود، اما پس از انتشار کتابی که از نظر او محتوای نامناسبی داشت، سیاست ممیزی متمرکز دوباره اجرا شد. میرسلیم همچنان معتقد است که اختیار ممیزی کتاب نباید به‌طور کامل در دست ناشران باشد.
عضویت در مجمع تشخیص مصلحت نظام و حزب مؤتلفه اسلامی
میرسلیم از سال ۱۳۷۵ عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام شد و حضورش در این نهاد در دوره‌های بعد نیز ادامه یافت. او در زمینه‌های اقتصادی، تولیدی و زیربنایی فعالیت داشته و در مقاطعی نیز عضو هیئت عالی نظارت بوده است.
پس از انحلال حزب جمهوری اسلامی، میرسلیم به حزب مؤتلفه اسلامی نزدیک شد. او از سال ۱۳۷۲ در شورای مرکزی این حزب حضور داشت و در مقاطعی ریاست شورای مرکزی مؤتلفه را نیز بر عهده گرفت.
نقش مصطفی میرسلیم در صنعت خودرو
فعالیت‌های میرسلیم تنها به سیاست محدود نبوده است. او از اواخر دهه ۱۳۷۰ در مجموعه‌های مرتبط با طراحی و تولید موتور فعالیت کرد. مدتی ریاست هیئت‌مدیره شرکت دیزل سنگین ایران را بر عهده داشت و در شکل‌گیری و مدیریت مجموعه تحقیق، طراحی و تولید موتور ایران‌خودرو، موسوم به ایپکو، نیز نقش ایفا کرد.
موتور ملی پایه گازسوز و موتور دیزل سواری از جمله پروژه‌هایی هستند که میرسلیم در آن‌ها فعالیت یا نظارت داشته است. پیشینه فنی او در صنعت خودرو، به یکی از محورهای اصلی اظهارنظرهایش درباره تولید داخلی، واردات خودرو و کیفیت محصولات خودروسازان ایرانی تبدیل شده است.
نمایندگی مجلس شورای اسلامی
میرسلیم در انتخابات مجلس یازدهم از حوزه انتخابیه تهران نامزد شد و به مجلس راه یافت. دوره نمایندگی او از سال ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۳ ادامه داشت.
او در دوران حضور در مجلس درباره موضوعاتی مانند صنعت خودرو، واردات، سیاست‌های اقتصادی، فضای مجازی و مسائل فرهنگی اظهارنظرهای متعددی مطرح کرد. برخی از این مواضع نیز بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی داشتند.
نامزدی مصطفی میرسلیم در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۶
یکی از مقاطع مهم فعالیت سیاسی میرسلیم، حضور در انتخابات دوازدهمین دوره ریاست‌جمهوری در سال ۱۳۹۶ بود. حزب مؤتلفه اسلامی او را به‌عنوان نامزد خود معرفی کرد و شورای نگهبان نیز صلاحیتش را تأیید کرد.
میرسلیم در جریان رقابت‌های انتخاباتی با شعارهایی مانند «راستی و درستی» در مناظره‌ها حضور یافت. در روزهای پایانی انتخابات، حزب مؤتلفه از حمایت خود از ابراهیم رئیسی سخن گفت؛ اما میرسلیم اعلام کرد که از رقابت کناره‌گیری نمی‌کند و تا روز رأی‌گیری در انتخابات باقی می‌ماند.
او هنگام ثبت‌نام در انتخابات ریاست‌جمهوری، با کلاه و لباس کار شرکت ایران‌خودرو حاضر شد و از نقش خود در ساخت «موتور ملی» سخن گفت.
میرسلیم در پایان انتخابات حدود ۴۷۸ هزار رأی به دست آورد و با کسب نزدیک به ۱٫۱۶ درصد آرا در جایگاه سوم قرار گرفت. حسن روحانی پیروز آن انتخابات شد.
زندگی خانوادگی، همسر و فرزندان
میرسلیم در سال ۱۳۴۹ ازدواج کرد، اما اطلاعات زیادی درباره همسر او در منابع رسمی منتشر نشده است. به گفته پسرش، میرسلیم در دوران تحصیل در فرانسه از مادرش خواسته بود فرد مناسبی را برای ازدواج به او معرفی کند. او پس از ازدواج همراه همسرش به فرانسه بازگشت.
حاصل این ازدواج سه فرزند، شامل دو دختر به نام‌های مریم و مرضیه و یک پسر به نام مهدی است.
پرونده قضایی پسر مصطفی میرسلیم
یکی از مهم‌ترین حواشی خانوادگی میرسلیم در سال ۱۴۰۱ علنی شد؛ زمانی که او تأیید کرد پسرش مهدی میرسلیم پیش‌تر در یک پرونده امنیتی بازداشت و محکوم شده است.
به گفته میرسلیم، پسرش در تیرماه ۱۳۹۸ و پس از مدتی تحت نظر بودن بازداشت شد. مهدی میرسلیم در بهمن همان سال با اتهامی مرتبط با اقدام علیه امنیت ملی به پنج سال حبس محکوم شد و پس از قطعی‌شدن حکم، در بهمن ۱۳۹۹ به زندان اوین رفت.
میرسلیم ارتباط پرونده پسرش با سازمان مجاهدین خلق را مطرح کرد و مدعی شد این سازمان از شرایط جسمی و روحی فرزندش سوءاستفاده کرده است. او همچنین گفت پسرش به اطلاعات طبقه‌بندی‌شده دسترسی نداشته و خودش در روند بازداشت، بازجویی و محاکمه او دخالتی نکرده است.
در ادامه گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه مهدی میرسلیم ابتدا به‌دلیل وضعیت جسمی و روحی از مرخصی استفاده کرده و سپس مشمول عفو شده است.
این پرونده به‌دلیل تفاوت میان مواضع عمومی میرسلیم درباره برخی پرونده‌های امنیتی و وضعیت قضایی فرزندش، واکنش‌هایی به دنبال داشت. منتقدان او این دو موضوع را با یکدیگر مقایسه کردند.
قرار گرفتن نام میرسلیم در فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا
اتحادیه اروپا در ژانویه ۲۰۲۳ نام مصطفی میرسلیم را در فهرست تحریم‌های حقوق بشری خود قرار داد. در بیانیه این اتحادیه، حمایت او از اجرای سریع احکام اعدام برای برخی معترضان بازداشت‌شده در جریان اعتراضات سال ۱۴۰۱ و همچنین مواضعش درباره محدودیت رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی از دلایل این تصمیم عنوان شد.
این تحریم‌ها شامل مسدودشدن دارایی‌های احتمالی او در اتحادیه اروپا و ممنوعیت سفر به کشورهای عضو می‌شود.
سوابق دانشگاهی و ورزشی
میرسلیم در کنار فعالیت‌های سیاسی و صنعتی، در حوزه دانشگاهی و ورزش نیز سابقه دارد. در برخی سوابق منتشرشده، از او به‌عنوان عضو هیئت علمی مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی امیرکبیر نام برده شده است. او همچنین سال‌ها در فدراسیون نجات غریق و غواصی ایران مسئولیت داشت.
در زمینه مهندسی موتور نیز کتاب‌ها و نوشته‌های تخصصی از او منتشر شده است. علاوه بر این، آثاری در حوزه سیاست، فرهنگ و زبان فارسی به نام او ثبت شده‌اند.
حاشیه مقایسه پژو ۲۰۶ و تویوتا لندکروز
یکی از مشهورترین حاشیه‌های خودرویی میرسلیم به سال ۱۴۰۲ بازمی‌گردد. او در مناظره‌ای تلویزیونی با جلال رشیدی کوچی درباره واردات خودروهای کارکرده شرکت کرد. رشیدی کوچی از او پرسید اگر امکان انتخاب میان یک تویوتا لندکروز کارکرده و یک پژو ۲۰۶ یا ۲۰۷ داخلی با قیمت مشابه را داشته باشد، کدام خودرو را انتخاب می‌کند. میرسلیم در پاسخ گفت: «فرقی نمی‌کند.»
او در همان مناظره از محدودیت واردات و حمایت از تولید داخلی دفاع کرد و گفت خودرو برای استفاده نامحدود تولید نمی‌شود. میرسلیم همچنین با واردات گسترده خودروهای دست‌دوم مخالفت کرد.
دیدگاه میرسلیم درباره تصادفات و کیفیت خودروهای داخلی
میرسلیم بارها با این دیدگاه مخالفت کرده است که کیفیت خودروهای داخلی عامل اصلی تلفات بالای جاده‌ای محسوب می‌شود. او در مصاحبه‌ای در سال‌های اخیر نیز گفت نمی‌توان بخش عمده تصادفات را به خودروها نسبت داد و عواملی مانند شیوه رانندگی و شرایط جاده‌ای نقش مهمی دارند.
این اظهارات با انتقاد مخالفان صنعت خودروی داخلی روبه‌رو شده است. منتقدان، کیفیت بدنه، استانداردهای ایمنی و فناوری قدیمی برخی خودروهای تولید داخل را از عوامل مؤثر در شدت آسیب‌های ناشی از تصادفات می‌دانند.
مخالفت با واردات گسترده خودرو
میرسلیم از مخالفان قدیمی واردات گسترده خودرو است. او استدلال می‌کند که منابع ارزی کشور باید به‌جای خرید خودروهای خارجی، برای تقویت ظرفیت تولید داخلی و توسعه کارخانه‌ها استفاده شوند.
در مناظره سال ۱۴۰۲، او گفت واردات گسترده خودرو می‌تواند به میلیاردها یورو ارز نیاز داشته باشد و بهتر است این منابع صرف توسعه صنعت داخلی شود.
میرسلیم در سال ۱۴۰۵ نیز مدعی شد گروه‌هایی که از واردات خودرو سود می‌برند، منافع اقتصادی خود را در مخالفت با صنعت داخلی دنبال می‌کنند. او در همین زمینه از «۱۰ تا ۱۲ خانواده» نام برد که به گفته خودش سابقه طولانی در واردات خودرو دارند.
ادعای پرداخت رشوه ۶۵ میلیارد تومانی و شکایت قالیباف
یکی دیگر از حاشیه‌های سیاسی میرسلیم به سال ۱۳۹۹ و اختلاف او با محمدباقر قالیباف بازمی‌گردد. میرسلیم در آن زمان مدعی شد در دوره شهرداری قالیباف، مبلغی در حدود ۶۵ میلیارد تومان به یکی از نمایندگان مجلس پرداخت شده تا از تصویب تحقیق و تفحص مجلس دهم از شهرداری تهران جلوگیری شود.
او اعلام کرد که اسناد و مدارکی درباره این ادعا در اختیار دارد و آن‌ها را به دستگاه قضایی تحویل داده است. بااین‌حال، هیئت نظارت بر رفتار نمایندگان مجلس اعلام کرد مدارک ارائه‌شده از سوی میرسلیم را برای اثبات ادعای رشوه قانع‌کننده نمی‌داند.
پس از طرح این اتهامات، معاونت حقوقی مجلس و محمدباقر قالیباف از میرسلیم شکایت کردند. در ادامه، دادگاه حکمی علیه او در ارتباط با ادعای پرداخت رشوه ۶۵ میلیارد تومانی صادر کرد. گزارش‌ها همچنین حاکی از آن بود که قالیباف پس از صدور حکم اعلام رضایت کرده است.
حاشیه‌های کتانی ریباک، ساعت مچی و گوشی آیفون
بخشی از حواشی مربوط به میرسلیم به استفاده شخصی او از کالاهای خارجی بازمی‌گردد؛ موضوعی که برخی کاربران آن را در کنار مواضعش درباره حمایت از تولید داخل قرار داده‌اند.
پس از انتشار تصاویری از میرسلیم با کتانی برند ریباک، این موضوع در شبکه‌های اجتماعی مورد توجه قرار گرفت. او بعدها توضیح داد که کفش‌ها متعلق به حدود ۲۰ سال قبل بوده‌اند و هنگام سفرهای بین‌المللی تیم‌های نجات غریق، برای اعضای تیم و او به‌عنوان سرپرست تهیه شده بودند. میرسلیم همچنین پذیرفت که با توجه به مواضعش درباره حمایت از کالاهای داخلی، پوشیدن کفش خارجی در صحن مجلس مناسب نبوده است.
در خرداد ۱۴۰۲ نیز ادعاهایی درباره ساعت مچی او منتشر شد. برخی کاربران مدعی شدند ساعت مورد استفاده میرسلیم از مدل‌های گران‌قیمت برند سوئیسی پَتِک فیلیپ است و قیمت بالایی دارد. میرسلیم این ادعا را رد کرد و گفت ساعت او از برند Earnshaw است و ارزش آن به ارقام مطرح‌شده نمی‌رسد.
در تیر ۱۴۰۲ نیز تصاویری از میرسلیم در صحن مجلس منتشر شد که او را در حال استفاده از گوشی آیفون نشان می‌داد. این تصاویر بار دیگر در سال ۱۴۰۳ مورد توجه قرار گرفتند؛ زمانی که او در شبکه ایکس نوشت کاهش تعرفه و تسهیل واردات گوشی‌های اپل، تا زمانی که این شرکت به گفته او «رفتاری خصمانه با نرم‌افزارهای ایرانی» دارد، به مصلحت نیست.
مصطفی میرسلیم اکنون چه مسئولیتی دارد؟
میرسلیم پس از پایان دوره مجلس یازدهم در سال ۱۴۰۳، دیگر نماینده مجلس نیست؛ اما همچنان از چهره‌های فعال جریان اصولگرا و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام به شمار می‌رود. او در سال‌های اخیر نیز درباره موضوعاتی مانند اقتصاد، صنعت خودرو، انرژی، سیاست‌های فرهنگی و مسائل روز سیاسی اظهارنظر کرده است.
