مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد افراد بالای ۵۵ سال، چه گیاه‌خوار باشند و چه گوشت‌خوار، با انجام تمرینات قدرتی می‌توانند قدرت و عملکرد بدنی خود را بهبود دهند؛ اما میزان افزایش توده عضلانی در دو گروه یکسان نیست.
رژیم‌های غذایی گیاه‌پایه به دلیل فوایدی که برای سلامت بلندمدت دارند، مورد توجه بسیاری از افراد قرار گرفته‌اند. با این حال، یافته‌های تازه نشان می‌دهند که پیروی از یک رژیم کاملاً گیاهی ممکن است در دوران سالمندی، چالش‌هایی برای حفظ و افزایش توده عضلانی ایجاد کند.
پروتئین یکی از مواد مغذی اصلی برای ساخت و ترمیم عضلات است و نقش مهمی در حفظ قدرت بدنی دارد. نیاز به این ماده در سنین بالا اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و ممکن است برخی سالمندان برای حفظ عضلات خود به پروتئینی بیشتر از مقادیر توصیه‌شده در دستورالعمل‌های فعلی نیاز داشته باشند.
به‌طور معمول، میزان پروتئین دریافتی گیاه‌خواران در مقایسه با افرادی که گوشت مصرف می‌کنند، کمتر است. افزون بر این، پژوهش‌های اخیر نشان داده‌اند که گیاه‌خواران کم‌وزن ممکن است شانس کمتری برای رسیدن به ۱۰۰ سالگی داشته باشند. با این حال، نتایج یک کارآزمایی بالینی جدید نشان می‌دهد که تفاوت‌های غذایی لزوماً مانع بهبود قدرت و عملکرد بدنی نمی‌شوند.
این پژوهش که نتایج آن در نشریه American Journal of Clinical Nutrition (مجله تغذیه بالینی آمریکا) منتشر شده است، نشان می‌دهد افراد بالای ۵۵ سال در هر دو گروه گیاه‌خوار و همه‌چیزخوار، پس از ۱۲ هفته تمرینات مقاومتی، پیشرفت قابل‌توجهی در قدرت عضلانی و عملکرد فیزیکی داشتند.
پژوهشگران دانشگاه علوم کاربردی آمستردام در هلند، در مقاله خود تأکید کرده‌اند:
«یافته‌های ما نشان می‌دهند که رژیم غذایی عمدتاً گیاهی، در صورت همراهی با دریافت کافی و بالای پروتئین و انجام تمرینات مقاومتی، همچنان می‌تواند به بهبود چشمگیر توده عضلانی، قدرت و عملکرد فیزیکی منجر شود.»
جزئیات آزمایش روی ۱۰۸ فرد بزرگسال
در این کارآزمایی تصادفی، ۱۰۸ فرد بزرگسال به مدت سه ماه از یکی از دو الگوی غذایی گیاه‌خواری یا همه‌چیزخواری پیروی کردند. شرکت‌کنندگان در طول این دوره، هفته‌ای سه جلسه تمرین مقاومتی انجام می‌دادند. برنامه ورزشی آن‌ها حرکاتی مانند پرس پا، اسکوات، پرس سینه، زیربغل سیم‌کش، تمرینات بازو و حرکات شکم را شامل می‌شد.
پژوهشگران همچنین به شرکت‌کنندگان درباره انتخاب مواد غذایی سالم و تأمین پروتئین روزانه مشاوره دادند. هدف این بود که هر فرد به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن خود، دست‌کم ۱.۲ گرم پروتئین در روز دریافت کند.
میانگین دریافت پروتئین در هر دو گروه به سطح موردنظر رسید. این موضوع حتی درباره گیاه‌خوارانی صدق می‌کرد که از مصرف گوشت و ماهی منع شده بودند و پروتئین موردنیاز خود را از منابعی مانند لبنیات، تخم‌مرغ و مواد غذایی گیاهی تأمین می‌کردند.
پس از پایان ۱۲ هفته، هر دو گروه در قدرت عضلانی و عملکرد فیزیکی پیشرفت کردند و تفاوت معناداری میان آن‌ها در این دو شاخص مشاهده نشد. شرکت‌کنندگان توانستند وزنه‌های سنگین‌تری را در حرکت پرس پا جابه‌جا کنند و در آزمون برخاستن از روی صندلی نیز سریع‌تر از ابتدای آزمایش عمل کردند.
تفاوت اصلی در میزان افزایش توده عضلانی بود
با وجود شباهت نتایج دو گروه در زمینه قدرت و عملکرد فیزیکی، میزان عضله‌سازی آن‌ها یکسان نبود. بررسی‌ها نشان داد توده عضلانی دست‌ها و پاها در هر دو گروه افزایش یافته است، اما رشد عضلانی در افراد همه‌چیزخوار حدود ۷۰ درصد بیشتر از گیاه‌خواران بود.
بر اساس نتایج این مطالعه، توده عضلانی گروه همه‌چیزخوار به‌طور متوسط ۰.۶۶ کیلوگرم افزایش یافت؛ در حالی که این میزان در گروه گیاه‌خوار به ۰.۳۸ کیلوگرم رسید.
هنوز مشخص نیست دلیل این اختلاف چیست. یکی از احتمال‌ها، دریافت پروتئین کمتر در گروه گیاه‌خوار است. احتمال دیگر به تفاوت کیفیت پروتئین منابع گیاهی و محصولات حیوانی مربوط می‌شود. با این حال، پژوهشگران هنوز نتوانسته‌اند علت دقیق این تفاوت را مشخص کنند.
یکی از یافته‌های جالب پژوهش این بود که در گروه گیاه‌خوار، دریافت پروتئین بیشتر با افزایش بیشتر توده عضلانی ارتباط داشت؛ اما چنین رابطه‌ای در میان شرکت‌کنندگانی که گوشت مصرف می‌کردند، مشاهده نشد.
نویسندگان پژوهش احتمال می‌دهند که افراد گروه همه‌چیزخوار به سطحی از دریافت پروتئین رسیده باشند که پس از آن، مصرف بیشتر این ماده تأثیر اضافی قابل‌توجهی بر عضله‌سازی نداشته باشد. آن‌ها در مقاله خود این وضعیت را چنین توضیح می‌دهند:
«گروه همه‌چیزخوار احتمالاً به آستانه‌ای از دریافت پروتئین رسیده‌اند که پس از آن، مصرف بیشتر این ماده مزیت آنابولیکی یا عضله‌سازی اضافه‌ای ایجاد نمی‌کند.»
محدودیت‌های پژوهش و نکاتی که باید در نظر گرفت
نتایج این مطالعه باید با توجه به محدودیت‌های آن تفسیر شوند. تغذیه موضوعی پیچیده است و عوامل متعددی مانند سبک زندگی، عادت‌های فردی، ژنتیک و شرایط اجتماعی و محیطی بر آن تأثیر می‌گذارند.
از سوی دیگر، بیشتر شرکت‌کنندگان این پژوهش را افراد سفیدپوست، سالم، تحصیل‌کرده و مسن تشکیل می‌دادند. به همین دلیل، نمی‌توان با اطمینان گفت که نتایج به‌دست‌آمده برای تمام گروه‌های سنی و جمعیت‌های مختلف نیز صدق می‌کند.
با وجود این محدودیت‌ها، یافته‌های مطالعه با نتایج برخی پژوهش‌های اخیر هم‌راستا است؛ تحقیقاتی که نشان می‌دهند رژیم‌های گیاه‌خواری، در صورت تأمین کالری و مواد مغذی ضروری، می‌توانند از نظر حفظ سلامت و افزایش طول عمر، نتایجی مشابه رژیم‌های حاوی گوشت داشته باشند.
این نتایج همچنین بر اهمیت دریافت پروتئین کافی در دوران سالمندی تأکید می‌کنند؛ موضوعی که برای افرادی که از رژیم‌های گیاه‌پایه پیروی می‌کنند، نیازمند توجه ویژه است.
پژوهشگران در جمع‌بندی مطالعه خود خاطرنشان کرده‌اند که مناسب بودن رژیم غذایی گیاه‌پایه می‌تواند به شرایط هر فرد بستگی داشته باشد. برای افرادی که اشتهای کمی دارند یا کالری کافی دریافت نمی‌کنند، تأمین مقدار پروتئین موردنیاز و توجه به کیفیت منابع آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. این مسئله به‌ویژه در سالمندی و برای حفظ توده عضلانی اهمیت دارد.
