رقابت کشورها برای توسعه هوش مصنوعی بیش از هر زمان دیگری تحت سلطه دو بازیگر اصلی قرار گرفته است: ایالات متحده آمریکا و چین. بر اساس داده‌های منتشرشده، آمریکا به‌تنهایی نیمی از مدل‌های هوش مصنوعی موجود در مجموعه داده‌های بررسی‌شده را توسعه داده و با اختلاف زیادی در جایگاه نخست قرار دارد. سهم چین نیز به ۲۴ درصد می‌رسد؛ رقمی که کمتر از نصف سهم آمریکاست.
این آمار در نموداری بر پایه تحلیل گزارش توسعه جهانی ۲۰۲۶ بانک جهانی و اطلاعات مؤسسه Epoch AI ارائه شده است. داده‌های مورد استفاده به ماه مه ۲۰۲۶ مربوط می‌شوند و نشان می‌دهند مدل‌های هوش مصنوعی در کدام کشورهای جهان توسعه یافته‌اند.
کدام کشورها بیشترین سهم را در توسعه مدل‌های هوش مصنوعی دارند؟
جدول زیر کشورها و اقتصادهای پیشرو را بر اساس سهم آن‌ها از مدل‌های هوش مصنوعی رتبه‌بندی می‌کند. این ارقام از بررسی مجموعه داده‌های Epoch AI توسط بانک جهانی به دست آمده‌اند.
| رتبه | کشور یا اقتصاد | سهم از مدل‌های هوش مصنوعی |
|---|---|---|
| ۱ | ایالات متحده آمریکا | ۵۰.۰٪ |
| ۲ | چین | ۲۴.۰٪ |
| ۳ | بریتانیا | ۵.۲٪ |
| ۴ | کانادا | ۳.۱٪ |
| ۵ | کره جنوبی | ۲.۳٪ |
| ۶ | آلمان | ۲.۲٪ |
| ۷ | فرانسه | ۲.۱٪ |
| ۸ | ژاپن | ۱.۵٪ |
| ۹ | سوئیس | ۱.۴٪ |
| ۱۰ | هنگ‌کنگ، چین | ۱.۱٪ |
| — | سایر کشورها | ۷.۱٪ |
همان‌طور که آمارها نشان می‌دهند، آمریکا با سهم ۵۰ درصدی جایگاه نخست را در اختیار دارد و چین با ۲۴ درصد در رتبه دوم ایستاده است. مجموع سهم این دو کشور به ۷۴ درصد می‌رسد؛ موضوعی که تمرکز بالای توسعه مدل‌های هوش مصنوعی در این دو اقتصاد را نشان می‌دهد.
بریتانیا با سهم ۵.۲ درصدی در جایگاه سوم قرار گرفته و پس از آن کانادا با ۳.۱ درصد دیده می‌شود. در میان سایر کشورهای حاضر در جدول نیز کره جنوبی با ۲.۳ درصد، آلمان با ۲.۲ درصد و فرانسه با ۲.۱ درصد سهم دارند. هیچ‌یک از دیگر اقتصادهای فهرست‌شده به‌تنهایی نتوانسته‌اند سهمی بیشتر از ۲.۳ درصد به دست آورند.
چه عواملی آمریکا را به قدرت اول توسعه هوش مصنوعی تبدیل کرده‌اند؟
پیشتازی ایالات متحده در این حوزه نتیجه مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، علمی و زیرساختی است. سرمایه‌گذاری گسترده شرکت‌های خطرپذیر، فعالیت غول‌های فناوری، برخورداری از نیروی انسانی متخصص و دسترسی به زیرساخت‌های پردازشی پیشرفته، از مهم‌ترین دلایل این برتری محسوب می‌شوند.
شرکت‌هایی مانند OpenAI، گوگل و Anthropic در محیطی فعالیت می‌کنند که از شبکه گسترده خدمات رایانش ابری و دسترسی به نیمه‌رساناهای پیشرفته برخوردار است. حمایت‌های مالی دولت فدرال از پروژه‌های پژوهشی و سیاست‌های تقویت تولید داخلی تراشه نیز به توسعه این اکوسیستم کمک کرده‌اند.
نفوذ آمریکا تنها به ساخت مدل‌های هوش مصنوعی محدود نمی‌شود. بسیاری از شرکت‌های فعال در این کشور، محصولات و چت‌بات‌هایی را عرضه کرده‌اند که در سراسر جهان مورد استفاده قرار می‌گیرند. همین موضوع جایگاه این کشور را در بخش‌های مختلف صنعت هوش مصنوعی تقویت کرده است.
چین چگونه فاصله خود را با آمریکا کاهش می‌دهد؟
با وجود اختلاف قابل‌توجه میان سهم ۲۴ درصدی چین و سهم ۵۰ درصدی آمریکا، تعداد مدل‌های توسعه‌یافته به‌تنهایی معیار کاملی برای سنجش قدرت فناوری کشورها نیست.
شرکت‌ها و توسعه‌دهندگان چینی، از جمله DeepSeek و Alibaba، در سال‌های اخیر توانسته‌اند فاصله عملکردی محصولات خود را با سامانه‌های پیشرفته آمریکایی کاهش دهند. بخشی از این پیشرفت از طریق ساخت مدل‌های کم‌هزینه‌تر و توسعه مدل‌هایی با وزن‌های در دسترس عموم حاصل شده است.
چین همچنین در تأمین مواد معدنی حیاتی موردنیاز برای ساخت زیرساخت‌های هوش مصنوعی نفوذ قابل‌توجهی دارد. بااین‌حال، دسترسی به تراشه‌های پیشرفته، ظرفیت محاسباتی و منابع مالی همچنان از عوامل مهمی هستند که می‌توانند مسیر رقابت این کشور با آمریکا را تعیین کنند.
چرا کشورهای اروپایی سهم کمتری از توسعه هوش مصنوعی دارند؟
سهم نسبتاً پایین کشورهای اروپایی در تولید مدل‌های هوش مصنوعی به چند مانع ساختاری مربوط می‌شود. پراکندگی بازارهای سرمایه، تعداد کمتر سرمایه‌گذاران بزرگ فناوری و محدودیت دسترسی به زیرساخت‌های پردازشی پیشرفته، از جمله عواملی هستند که توسعه این صنعت را در اروپا دشوارتر کرده‌اند.
ابهام‌های قانونی و نظارتی نیز ممکن است روند سرمایه‌گذاری در این حوزه را پیچیده‌تر کنند. البته نمی‌توان جایگاه فعلی اروپا را تنها به سیاست‌های نظارتی یا نگاه محتاطانه این قاره نسبت به هوش مصنوعی نسبت داد؛ مجموعه‌ای از محدودیت‌های اقتصادی و زیرساختی در این وضعیت نقش دارند.
ادامه این فاصله می‌تواند وابستگی کشورهای اروپایی به شرکت‌ها و ارائه‌دهندگان آمریکایی و چینی را افزایش دهد. در چنین شرایطی، اروپا ممکن است کنترل کمتری بر زیرساخت‌های هوش مصنوعی و مسیر نوآوری‌های آینده داشته باشد.
بااین‌حال، بانک جهانی تأکید می‌کند که کشورها برای بهره‌برداری از مزایای اقتصادی هوش مصنوعی، الزاماً مجبور نیستند خودشان مدل‌های بسیار پیشرفته و پرهزینه‌ای در مرزهای فناوری توسعه دهند.
به‌جای آن، دولت‌ها و کسب‌وکارها می‌توانند مدل‌ها و سامانه‌های موجود را با نیازهای اقتصادی، صنعتی و شرایط داخلی خود سازگار کنند. استفاده هدفمند از این فناوری در بخش‌های مختلف نیز می‌تواند فرصت‌های اقتصادی گسترده‌ای ایجاد کند؛ حتی اگر آن کشور در شمار تولیدکنندگان اصلی مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی قرار نداشته باشد.
