نقشه تغییرات مهاجرت در اروپا؛ کدام کشورها از سال ۲۰۰۰ بیشترین رشد را داشته‌اند؟

جمعیت مهاجران ساکن اروپا از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ حدود ۴۰.۸ میلیون نفر افزایش یافته است. بریتانیا، اسپانیا و آلمان بیشترین رشد را از نظر تعداد مهاجران ثبت کرده‌اند، اما در رتبه‌بندی درصدی، کشورهای کوچک‌تری مانند مالت، بلغارستان و ایسلند در جایگاه‌های بالاتری قرار دارند.

مهم‌ترین آمار مهاجرت در اروپا از ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴

• جمعیت مهاجران ساکن اروپا طی این ۲۴ سال حدود ۴۰.۸ میلیون نفر، معادل ۶۷ درصد، افزایش یافته است.
• بریتانیا با رشد حدود ۷.۱ میلیون نفری، بیشترین افزایش مطلق جمعیت مهاجران را تجربه کرده است. اسپانیا با ۶.۸ میلیون نفر و آلمان با ۶.۴ میلیون نفر در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
• مالت با رشد ۸۲۷ درصدی، بیشترین افزایش نسبی را ثبت کرده است.
• بوسنی و هرزگوین با کاهش نزدیک به ۵۹ درصدی، بیشترین افت نسبی جمعیت مهاجران را داشته است.

جمعیت مهاجران در کشورهای اروپایی طی دو دهه گذشته تغییرات چشمگیری داشته است. این روند بر بازار کار، ترکیب جمعیتی و نیازهای اقتصادی و اجتماعی کشورهای مختلف تأثیر گذاشته است.

اطلاعات این گزارش بر اساس برآوردهای بخش امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد (UN DESA) تنظیم شده است. این آمار، جمعیت مهاجران ساکن کشورهای اروپایی را در ژوئیه ۲۰۰۰ و ژوئیه ۲۰۲۴ مقایسه می‌کند.

بسته به تعاریف آماری هر کشور، این برآوردها ممکن است پناهندگان، متقاضیان پناهندگی و افرادی را نیز در بر بگیرد که تابعیت کشور محل اقامت خود را دریافت کرده‌اند.

نکته مهم این است که ارقام مورد بررسی، تغییر تعداد مهاجران ساکن هر کشور را نشان می‌دهند؛ نه مجموع ورود مهاجران در این دوره و نه خالص جریان مهاجرت.

کدام کشورهای اروپا بیشترین افزایش تعداد مهاجران را داشته‌اند؟

جدول زیر کشورهای اروپایی را بر اساس تغییر مطلق تعداد مهاجران ساکن آن‌ها بین سال‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۲۴ مرتب می‌کند.

بریتانیا، اسپانیا و آلمان در مجموع حدود ۲۰.۴ میلیون نفر به جمعیت مهاجران ساکن خود افزوده‌اند. این رقم نزدیک به نیمی از کل افزایش گزارش‌شده برای اروپا در دوره مورد بررسی است.

بااین‌حال، رتبه‌بندی بر اساس تعداد مطلق تنها بخشی از ماجرا را نشان می‌دهد. برای بررسی تغییرات جمعیتی در کشورهای کوچک‌تر، مقایسه درصد رشد تصویر متفاوتی ارائه می‌کند.

بیشترین رشد درصدی جمعیت مهاجران در کدام کشورها ثبت شد؟

کشورهایی که جمعیت اولیه مهاجران در آن‌ها کمتر بوده، در برخی موارد رشد نسبی بسیار بالاتری را تجربه کرده‌اند. مالت، بلغارستان و ایسلند در صدر این رتبه‌بندی قرار دارند.

طبق این داده‌ها، جمعیت مهاجران ساکن اسپانیا در فاصله سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ بیش از چهار برابر شده است. رونق صنعت ساخت‌وساز در اوایل دهه ۲۰۰۰ و اجرای برنامه سامان‌دهی وضعیت اقامت مهاجران در سال ۲۰۰۵ از عوامل مرتبط با این روند بوده‌اند. در آن برنامه، نزدیک به ۷۰۰ هزار درخواست ثبت شد.

جمعیت مهاجران بریتانیا نیز در این دوره حدود ۱۴۹ درصد افزایش یافت. بااین‌حال، روند مهاجرت به این کشور در سال‌های اخیر تغییر کرده است. بر اساس گزارش دفتر آمار ملی بریتانیا، خالص مهاجرت سالانه این کشور در سال ۲۰۲۵، پس از سخت‌گیرانه‌تر شدن مقررات صدور ویزا، به ۱۷۱ هزار نفر کاهش یافت.

در سوی دیگر، همه کشورهای اروپا رشد جمعیت مهاجران را تجربه نکردند. روسیه با کاهش حدود ۴.۳ میلیون نفری، بیشترین افت را از نظر تعداد مطلق ثبت کرد. صربستان، اوکراین و چند کشور دیگر در اروپای شرقی نیز با کاهش جمعیت مهاجران ساکن خود مواجه شدند.

چه عواملی مهاجرت به اروپا را افزایش داده‌اند؟

مهاجرت به اروپا تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و انسانی قرار دارد. فرصت‌های شغلی، امکان رفت‌وآمد در اتحادیه اروپا، پیوستن اعضای خانواده و حمایت‌های بشردوستانه از جمله دلایل مهم جابه‌جایی جمعیت به این قاره هستند.

پیر شدن جمعیت و نیروی کار در بسیاری از کشورهای اروپایی نیز تقاضا برای استخدام کارگران خارجی را افزایش داده است. بخش‌هایی مانند بهداشت و درمان، ساخت‌وساز، هتلداری و خدمات پذیرایی برای تأمین نیروی موردنیاز خود به نیروی کار مهاجر متکی هستند.

درگیری‌های نظامی نیز بر الگوهای مهاجرتی اروپا تأثیر گذاشته‌اند. بحران پناهجویان سوریه و حمله روسیه به اوکراین از جمله رویدادهایی هستند که جابه‌جایی جمعیت در این قاره را تحت تأثیر قرار داده‌اند.

افزایش جمعیت مهاجران چه تأثیری بر کشورهای اروپایی دارد؟

مهاجرت می‌تواند به جبران کمبود نیروی کار، گسترش پایه مالیاتی و کاهش بخشی از پیامدهای کاهش جمعیت کمک کند. در مقابل، رشد سریع جمعیت ممکن است فشار بر بازار مسکن، مدارس و خدمات عمومی را افزایش دهد؛ به‌خصوص اگر توسعه زیرساخت‌ها هم‌پای افزایش جمعیت پیش نرود.

سیاست‌های مربوط به صدور مجوز کار، تأمین مسکن، آموزش زبان و پذیرش مدارک تحصیلی و حرفه‌ای مهاجران، در روند ادغام آن‌ها در جامعه نقش مهمی دارند. این مسائل برای کشورهایی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند که هم‌زمان با ورود مهاجران جدید، با مهاجرت شهروندان خود به کشورهای دیگر نیز مواجه هستند.

در مجموع، تغییرات جمعیت مهاجران اروپا نشان می‌دهد که این قاره طی ۲۴ سال گذشته با تحولات گسترده جمعیتی روبه‌رو بوده است. بااین‌حال، ارزیابی پیامدهای این روند تنها با بررسی تعداد مهاجران امکان‌پذیر نیست؛ ظرفیت زیرساخت‌ها، وضعیت بازار کار، سیاست‌های مهاجرتی و توانایی کشورها در فراهم کردن شرایط اسکان و ادغام اجتماعی نیز اهمیت دارند.