عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و رئیس جمعیت وزارت بهداشت در نشست خبری هفته ملی جمعیت گفت عامل اصلی کاهش نرخ باروری در ایران، «بیمیلی خانوادههای متأهل به فرزندآوری» نیست؛ بلکه فراهم نبودن شرایط ازدواج برای تعداد زیادی از جوانان است. او افزود اکنون ۱۲ میلیون جوان بالای ۲۰ سال در کشور هرگز ازدواج نکردهاند و همچنین بیش از یک میلیون و ۱۶۰ هزار نفر وارد مرحله «تجرد قطعی» شدهاند.
به گزارش خبرگزاری مهر، رضا سعیدی در این نشست با اشاره به شاخصهای جمعیتی توضیح داد برای تحلیل درست وضعیت باروری باید میان دو معیار نرخ باروری کلی (TFR) و نرخ باروری نکاحی (MFR) تفاوت قائل شد.
او با بیان اینکه در جامعه مذهبی ایران، تولدها عمدتاً از مسیر ازدواج رسمی رخ میدهد، گفت: اگر باروری فقط برای خانمهای متأهل سنجیده شود، عدد آن بالاتر از ۲ و حتی بالاتر از سطح جایگزینی است. سعیدی نتیجه گرفت بنابراین خانوادههای ایرانی بعد از ازدواج، تمایل به فرزندآوری دارند و مشکل اصلی کاهش نرخ باروری کل، عدم امکان ازدواج برای میلیونها جوان دختر و پسر است.
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت سپس با ارائه آمار درباره مجردها گفت بر اساس بررسیها، در حال حاضر ۱۲ میلیون جوان مجرد بالای ۲۰ سال در کشور وجود دارد (حدود ۷.۵ میلیون پسر و ۴.۵ میلیون دختر). او همچنین توضیح داد «تجرد مطلق» به افرادی اشاره دارد که شانس ازدواج آنها بعد از حدود سن ۴۵ تا ۵۰ سالگی به شدت کاهش مییابد. به گفته سعیدی، در این چارچوب حدود ۸۲۰ هزار مرد بالای ۵۰ سال و ۳۴۰ هزار زن بالای ۴۵ سال در کشور زندگی میکنند که هرگز ازدواج نکردهاند؛ در مجموع بیش از یک میلیون و ۱۶۰ هزار نفر از سن باروری و ازدواج عبور کردهاند و در وضعیت تجرد قطعی قرار دارند.
سعیدی تأکید کرد محدود کردن بحران جمعیت به مسائل صرفاً درمانی یا اقتصادی میان زوجین برداشت نادرست است؛ زیرا اگر گره ازدواج جوانان مجرد باز شود، به سرعت میتوان انتظار بهبود در نرخ باروری کل داشت. او استدلال کرد چون باروری نکاحی در ایران همچنان مطلوب است (بالای سطح جایگزینی)، مسئله اصلی در سطح «ازدواج» و «ورود به چرخه خانواده» قرار دارد، نه در کاهش تمایل زوجین متأهل.
او به تناقض میان آمار رسمی و تمایلات واقعی نیز اشاره کرد و گفت اگر تنها نرخ باروری نکاحی معیار قرار گیرد، این شاخص در ایران بالای ۲ است؛ یعنی زوجهای ایرانی پس از ازدواج، در سطح جایگزینی و حتی بالاتر فرزندآوری میکنند.
سعیدی همچنین به نتایج یک تحقیق اشاره کرد و گفت بر اساس یک پیمایش در سال ۱۴۰۴ که توسط اساتید جامعهشناسی انجام شده، میانگین تعداد فرزند دلخواه خانوادههای ایرانی حدود ۲.۶ فرزند برآورد شده است؛ رقمی که نشان میدهد در لایههای فرهنگی و اعتقادی، تمایل به داشتن دستکم ۲ تا ۳ فرزند وجود دارد.
در ادامه، او علت پایین آمدن «نرخ باروری کلی» را اینگونه توضیح داد: در محاسبه TFR، تمام خانمهای سن باروری (اعم از مجرد و متأهل) در مخرج کسر قرار میگیرند. بنابراین وقتی ۱۲ میلیون جوان مجرد وارد مسیر ازدواج نشدهاند، طبیعی است که میانگین کشوری به شکل محسوسی افت کند؛ در حالی که تمایل فرزندآوری در میان زوجهای متأهل همچنان مثبت است.
در پایان، سعیدی تأکید کرد سیاستگذاریها باید بر رفع موانع ازدواج جوانان تمرکز کند؛ زیرا به گفته او، باروری در بستر خانوادههای متأهل در ایران در وضعیت مطلوبی قرار دارد و چالش اصلی مربوط به گروه بزرگی است که هنوز وارد چرخه تاهل نشدهاند.
