مریخ برای سالها نماد امید بشر برای آغاز یک زندگی فرازمینی بوده است؛ اما آیا حاضریم بهای این مهاجرت را بپردازیم؟ لوئیس دارتنل، استاد اخترزیستشناسی، تصویری واقعگرایانه و تکاندهنده از آینده ساکنان سیاره سرخ ترسیم میکند. برخلاف تصورات ایدهآلگرایانه، زندگی در آنجا نه یک ماجراجویی مهیج، که مبارزهای سخت برای بقاست؛ از سکونت در پناهگاههای زیرزمینی و نوشیدن آبهای بازیافتی گرفته تا پذیرش این واقعیت تلخ که فرزندانِ متولد شده در مریخ، به دلیل تطبیق با شرایط آن سیاره، برای همیشه پیوندشان با زمین و جاذبه آن قطع خواهد شد.
سفر ۹ ماههای که راه بازگشت ندارد
به گفته دارتنل، رسیدن به مریخ یکی از سختترین مأموریتهای تاریخ بشر خواهد بود. برخلاف ماه که فاصله نسبتاً کوتاهی با زمین دارد، سفر به مریخ حدود ۹ ماه طول میکشد و فضانوردان باید ماهها در فضایی بسیار کوچک و محدود کنار هم زندگی کنند.
دارتنل در در گفتوگو با سان توضیح میدهد که در چنین شرایطی، ارتباط با خانواده بیشتر شبیه فرستادن «کارتپستال ویدیویی» خواهد بود تا یک گفتوگوی واقعی.
او همچنین هشدار میدهد که پس از آغاز سفر، عملاً راه برگشتی وجود ندارد. مأموریتهای مریخ فقط در بازههای زمانی خاصی امکانپذیرند و اگر مشکلی در مسیر پیش بیاید، بازگرداندن فضانوردان تقریباً غیرممکن خواهد بود. به گفته او، «نمیتوانید وسط فضا یک دور ناگهانی بزنید و سریع به زمین برگردید.»
جامعهای که نفس کشیدن در آن تحت کنترل است
ایلان ماسک رویای شهری با جمعیت یک میلیون نفر در مریخ تا سال ۲۰۵۰ را در سر میپروراند، اما «دارتنل» نگاهی واقعبینانهتر و متفاوت به آینده این سیاره دارد. او جامعه مریخی آینده را نه یک آرمانشهر پیشرفته، بلکه شبیه به تمدنهای باستانی توصیف میکند.
در این دیدگاه، درست همانطور که در زمین باستان، دسترسی به آب مترادف با قدرت بود، در مریخ نیز کنترل هوا و سیستمهای حیاتی به منبع اصلی قدرت تبدیل خواهد شد. دارتنل توضیح میدهد که هوای قابل تنفس برای ساکنان مریخ کاملاً به دستگاهها وابسته خواهد بود و این وابستگی «گلوگاه حیاتی» ایجاد میکند؛ به این معنا که بقای انسانها در دستان عدهای معدود قرار میگیرد.
دارتنل برای روشنتر شدن این مفهوم، به فیلم علمی تخیلی «یادآوری کامل» (Total Recall) با بازی آرنولد شوارتزنگر اشاره میکند. در این فیلم، حاکمان با کنترل دسترسی به هوا، مخالفان خود را سرکوب میکنند. او معتقد است این سناریوی به ظاهر تاریک، از لحاظ فنی کاملاً محتمل است.
کودکانی که دیگر نمیتوانند به زمین برگردند
یکی از چالشهای جدی زندگی در مریخ، گرانش بسیار پایین آن است؛ جاذبه مریخ فقط حدود ۳۸ درصد جاذبه زمین است که میتواند اثرات قابل توجهی بر بدن انسان داشته باشد.
دارتنل پیشبینی میکند که در این محیط، استخوانها به تدریج تضعیف شده و شبیه به پوکی استخوان عمل میکنند. قلب نیز به دلیل عدم نیاز به پمپاژ خون به سمت بالا، ضعیفتر خواهد شد.
شاید جالبترین جنبه این موضوع، سرنوشت کودکانی باشد که در مریخ متولد میشوند. دارتنل این نسل را «تبعیدیهای گرانشی» مینامد؛ افرادی که بدنشان با گرانش کم مریخ سازگار میشود و ممکن است نتوانند به زمین بازگردند.
او هشدار میدهد که اگر بدن انسان در محیطی با یکسوم جاذبه زمین رشد کند، تحمل جاذبه قویتر زمین برایش دشوار یا حتی غیرممکن خواهد شد. در نتیجه، نسلهای آینده در مریخ ممکن است از نظر فیزیکی قادر به زندگی در سیاره مبدأ خود نباشند.
نوشیدن ادرار بازیافتی و زندگی زیر خاک
در فیلمهای علمیتخیلی معمولاً ایستگاههای فضایی پر از بارهای مدرن و نوشیدنیهای عجیبوغریب دیده میشوند، اما دارتنل میگوید واقعیت احتمالاً بسیار سادهتر و ناخوشایندتر خواهد بود.
او توضیح میدهد که فضانوردان ناچار خواهند بود آب مصرفی خود را بارها بازیافت کنند؛ موضوعی که عملاً به معنای نوشیدن آب تصفیهشده حاصل از ادرار خود و سایر اعضای مأموریت است.
از سوی دیگر، به دلیل نبود میدان مغناطیسی و جو محافظ روی مریخ، سطح این سیاره دائماً در معرض تابشهای خطرناک فضایی قرار دارد. به همین دلیل، نخستین سکونتگاههای انسانی مریخ احتمالاً زیر سطح خاک آن ساخته میشوند.
اگر روی مریخ حیات پیدا کنیم چه میشود؟
دارتنل که متخصص اخترزیستشناسی است، میگوید یکی از مهمترین پرسشهای آینده این است که آیا روی مریخ نوعی حیات میکروسکوپی وجود دارد یا نه. اگر روزی باکتریهای مریخی کشف شوند، بشر با یک بحران اخلاقی بزرگ روبهرو خواهد شد.
دارتنل معتقد است این وضعیت پارادوکس عجیبی ایجاد میکند؛ زیرا انسانها روی زمین بدون تردید میلیونها باکتری را با مواد شوینده از بین میبرند، اما ممکن است برای باکتریهای مریخی ارزش ویژهای قائل شوند.
اولین مأموریت انسانی چه زمانی انجام میشود؟
در حالی که اسپیس ایکس و ایلان ماسک درباره ساخت شهرهای مریخی تا میانه قرن صحبت میکنند، دارتنل دیدگاه محتاطانهتری دارد.
او پیشبینی میکند نخستین مأموریت انسانی به مریخ، اگر همهچیز طبق برنامه پیش برود، احتمالاً در دهه ۲۰۴۰ انجام شود؛ مأموریتی کوتاه که به عقیده او بیشتر شبیه کاشت پرچم و ثبت ردپا خواهد بود تا آغاز واقعی یک تمدن.
به گفته او، مریخ فعلاً بیشتر شبیه یک رؤیای دور و مرگبار است تا مقصد بعدی زندگی بشر.
