نتانیاهو در انتخابات اسرائیل پیشتاز شد؛ رقابت برای تشکیل دولت ادامه دارد
نتایج اولیه انتخابات پارلمانی اسرائیل از برتری ائتلاف حامی بنیامین نتانیاهو حکایت دارد، اما هیچ‌یک از جریان‌های اصلی هنوز به ۶۱ کرسی لازم برای تشکیل دولت با اکثریت پارلمان نرسیده‌اند.
بر اساس آمار منتشرشده در پایگاه Poliwave، با شمارش بخشی از آرای انتخابات، حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو همچنان در جایگاه نخست قرار دارد. با این حال، ترکیب نهایی کنست و سرنوشت دولت آینده هنوز مشخص نیست و ادامه شمارش آرا و مذاکرات میان احزاب می‌تواند نتیجه نهایی را تغییر دهد.
طبق یکی از گزارش‌های اولیه که نتایج ۶۵٫۸ درصد صندوق‌های رأی را در بر می‌گیرد، ائتلاف حامی نتانیاهو ۵۶ کرسی، احزاب مخالف به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی و احزاب عربی ۱۶ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را به دست می‌آورند.
در این مرحله، ائتلاف نتانیاهو با یک میلیون و ۵۰۶ هزار و ۲۶۰ رأی، معادل ۴۴٫۱ درصد آرای معتبر، پیشتاز است. احزاب مخالف یک میلیون و ۲۸۹ هزار و ۸۴۰ رأی، برابر با ۳۷٫۸ درصد، کسب کرده‌اند. دو فهرست عربی نیز با ۴۳۹ هزار و ۸۰۴ رأی، ۱۲٫۹ درصد آرای شمارش‌شده را به خود اختصاص داده‌اند.
با وجود این برتری، هیچ‌یک از جریان‌های اصلی به اکثریت ۶۱ کرسی نرسیده‌اند. بنابراین، تعیین ترکیب دولت آینده به نتیجه نهایی انتخابات و توافق‌های سیاسی میان احزاب وابسته خواهد بود.
میزان مشارکت رأی‌دهندگان نیز قابل توجه بوده است. کمیسیون مرکزی انتخابات اسرائیل اعلام کرده که مشارکت تا زمان پایان رأی‌گیری به ۷۷٫۷ درصد رسیده است؛ رقمی که بالاترین میزان مشارکت ثبت‌شده در این مرحله از انتخابات از سال ۱۹۹۹ محسوب می‌شود. مشارکت امسال همچنین حدود ۷٫۱ واحد درصد بیشتر از انتخابات سال ۲۰۲۲ بوده است.
نتایج نظرسنجی‌های خروج از صندوق که شامگاه سه‌شنبه منتشر شدند، تصویر متفاوتی از آرای اولیه ارائه می‌کنند. بر اساس برآورد به‌روزشده شبکه ۱۲ اسرائیل، احزاب مخالف نتانیاهو ۵۲ کرسی، ائتلاف حامی او ۵۰ کرسی و احزاب عربی ۱۸ کرسی به دست می‌آورند.
انتخابات روز سه‌شنبه پنجم آبان، نخستین انتخابات سراسری اسرائیل پس از حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳، جنگ غزه و جنگ مشترک اسرائیل و آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران بود. نتایج اولیه نشان می‌دهد که تشکیل دولت جدید احتمالاً به مذاکراتی دشوار و طولانی میان احزاب نیاز خواهد داشت.
آخرین آمار شمارش آرا و کرسی‌های احزاب
بر اساس یکی دیگر از گزارش‌های پایگاه Poliwave که نتایج ۵۴٫۹ درصد صندوق‌های رأی را پوشش می‌دهد، مجموع آرای معتبر ثبت‌شده به حدود دو میلیون و ۸۴۱ هزار رأی رسیده است.
در این مرحله، احزاب حامی نتانیاهو با ۴۳٫۸ درصد آرا، ۵۶ کرسی به دست می‌آورند. سهم احزاب مخالف با ۳۹ درصد آرا، ۴۹ کرسی برآورد شده است. دو فهرست عربی نیز با کسب ۱۱٫۹ درصد آرای معتبر شمارش‌شده، در مجموع ۱۵ کرسی خواهند داشت.
برآورد تعداد کرسی‌های احزاب اصلی به شرح زیر است:
| حزب یا فهرست انتخاباتی | رهبر | کرسی تخمینی |
|---|---|---|
| لیکود | بنیامین نتانیاهو | ۲۷ |
| یاشار | گادی آیزنکوت | ۲۱ |
| فهرست مشترک عربی | یوسف جبارین | ۱۱ |
| باهم | نفتالی بنت | ۱۱ |
| یهودیت متحد توراتی | یعقوب آشر | ۹ |
| دموکرات‌ها | یائیر گولان | ۹ |
| اسرائیل خانه ما | آویگدور لیبرمن | ۸ |
| قدرت یهودی | ایتامار بن‌گویر | ۷ |
| شاس | آریه درعی | ۷ |
| صهیونیسم مذهبی – زهوت | بتسلئیل اسموتریچ | ۶ |
| رعام، فهرست متحد عربی | منصور عباس | ۴ |
| مجموع | — | ۱۲۰ |
این ارقام تخمینی هستند و ممکن است با ادامه شمارش آرا تغییر کنند.
انتخابات پارلمانی اسرائیل چگونه برگزار می‌شود؟
نظام انتخاباتی اسرائیل بر پایه نمایندگی تناسبی و فهرست‌های حزبی شکل گرفته است. برخلاف کشورهایی که شهروندان مستقیماً رئیس دولت را انتخاب می‌کنند، رأی‌دهندگان اسرائیلی به احزاب و فهرست‌های انتخاباتی رأی می‌دهند.
تمام خاک اسرائیل در انتخابات کنست یک حوزه انتخابیه واحد محسوب می‌شود. کرسی‌های پارلمان نیز بر اساس سهم هر حزب از آرای معتبر و با در نظر گرفتن حدنصاب انتخاباتی توزیع می‌شوند.
طبق قوانین انتخاباتی، هر حزب یا فهرست باید دست‌کم ۳٫۲۵ درصد آرای معتبر را کسب کند تا به کنست راه یابد. این حدنصاب معمولاً معادل حدود چهار کرسی است. فهرست‌هایی که به این میزان رأی نرسند، حتی با وجود کسب تعداد زیادی رأی، از ورود به پارلمان بازمی‌مانند و آرای آن‌ها در تقسیم کرسی‌ها میان احزاب راه‌یافته محاسبه نمی‌شود.
نمایندگان کنست معمولاً برای یک دوره چهار ساله انتخاب می‌شوند، اما امکان برگزاری انتخابات زودهنگام نیز وجود دارد. امسال ۳۸ فهرست انتخاباتی برای کسب ۱۲۰ کرسی رقابت می‌کنند؛ با این حال، نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که تنها حدود ۱۱ تا ۱۲ فهرست شانس جدی برای ورود به پارلمان دارند.
کدام احزاب در انتخابات اسرائیل ۲۰۲۶ نقش اصلی را دارند؟
رقابت اصلی انتخابات امسال میان سه گروه شکل گرفته است: احزاب حامی بنیامین نتانیاهو، جریان‌های مخالف او و احزاب عربی. در کنار احزاب قدیمی، چند حزب و ائتلاف تازه نیز وارد رقابت شده‌اند که می‌توانند آرایش سیاسی کنست را تغییر دهند.
در میان احزاب حامی نتانیاهو، لیکود مهم‌ترین جایگاه را دارد. این حزب راست‌گرا بر مسائل امنیتی و سیاست خارجی تأکید می‌کند و با تشکیل دولت مستقل فلسطین مخالف است. نتانیاهو امیدوار است با تکیه بر عملکرد نظامی و امنیتی دولت خود، بار دیگر به مقام نخست‌وزیری برسد.
حزب قدرت یهودی به رهبری ایتامار بن‌گویر نیز از جریان‌های راست افراطی اسرائیل محسوب می‌شود. این حزب از سیاست‌های سخت‌گیرانه علیه فلسطینیان حمایت می‌کند. بن‌گویر خواهان تشدید کنترل اسرائیل بر سرزمین‌های فلسطینی و بازسازی شهرک‌های یهودی در غزه بوده است.
ائتلاف صهیونیسم مذهبی به رهبری بتسلئیل اسموتریچ نیز مواضعی مذهبی، ملی‌گرایانه و راست‌گرایانه دارد و از گسترش شهرک‌سازی اسرائیل در کرانه باختری حمایت می‌کند.
دو جریان مذهبی دیگر، یعنی حزب شاس به رهبری آریه درعی و ائتلاف یهودیت متحد توراتی، از متحدان مهم نتانیاهو به شمار می‌روند. شاس عمدتاً نمایندگی یهودیان فوق‌ارتدوکس با ریشه‌های خاورمیانه‌ای و شمال آفریقایی را بر عهده دارد و یهودیت متحد توراتی نیز از منافع بخش دیگری از جامعه فوق‌ارتدوکس حمایت می‌کند.
یکی از مطالبات مهم این دو جریان، حفظ معافیت خدمت سربازی برای دانشجویان مدارس دینی است؛ موضوعی که به یکی از اختلافات اصلی سیاست داخلی اسرائیل تبدیل شده است.
در جبهه مخالفان نتانیاهو، حزب میانه‌روی یاشار به رهبری گادی آیزنکوت از رقبای مهم لیکود محسوب می‌شود. آیزنکوت که پیش‌تر رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل بوده، بر اصلاح ساختار سیاسی، پاسخ‌گویی مقام‌های حکومتی و مسائل امنیتی تأکید می‌کند و تلاش دارد خود را جایگزینی برای نتانیاهو معرفی کند.
فهرست انتخاباتی باهم نیز با همکاری نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، و یائیر لاپید، نخست‌وزیر سابق و رهبر حزب یش عتید، شکل گرفته است. بنت در صدر این فهرست قرار دارد و هدف ائتلاف، جذب رأی‌دهندگان میانه‌رو و راست‌گرایی است که با ادامه نخست‌وزیری نتانیاهو مخالف‌اند.
حزب اسرائیل خانه ما به رهبری آویگدور لیبرمن، از جریان‌های راست‌گرای سکولار و مخالف نتانیاهو است. این حزب بر محدود کردن امتیازات مذهبی، خدمت سربازی و سیاست‌های امنیتی سخت‌گیرانه تأکید دارد.
حزب دموکرات‌ها نیز به رهبری یائیر گولان در جریان چپ و میانه‌چپ اسرائیل قرار می‌گیرد. این حزب با سیاست‌های نتانیاهو مخالف است و تقویت نهادهای دموکراتیک و مقابله با گسترش نفوذ جریان‌های راست افراطی را دنبال می‌کند.
در کنار این جریان‌ها، دو فهرست مهم عربی نیز در انتخابات حضور دارند. فهرست مشترک عربی ائتلافی از جریان‌هایی مانند حداش، تعال و بلد است که یوسف جبارین در صدر آن قرار دارد. این ائتلاف عمدتاً بر حقوق شهروندان عرب و فلسطینیان تأکید می‌کند.
فهرست متحد عربی یا رعام نیز به رهبری منصور عباس فعالیت می‌کند. این حزب بر مسائل جامعه عرب، از جمله تبعیض، مشکلات اقتصادی و افزایش جرائم تمرکز دارد. رعام پیش‌تر تجربه حمایت از ائتلافی حکومتی را داشته که نتانیاهو در آن حضور نداشت.
نتانیاهو و آیزنکوت پس از اعلام نتایج چه گفتند؟
پس از انتشار نخستین نتایج انتخابات، بنیامین نتانیاهو و گادی آیزنکوت هر دو در جمع هواداران خود سخنرانی کردند، اما هیچ‌کدام نتوانستند پیروزی قطعی خود را اعلام کنند.
نتانیاهو در سخنرانی بامداد چهارشنبه در مقر حزب لیکود در اورشلیم، بر ضرورت تشکیل دولتی قدرتمند با گرایش راست‌گرایانه تأکید کرد. او همچنین با اشاره به عملیات نظامی اسرائیل در سه سال گذشته و جنگ با جمهوری اسلامی ایران، از سیاست‌های امنیتی دولت خود دفاع کرد.
نتانیاهو در بخش دیگری از سخنانش مخالفت خود را با تشکیل دولتی که به حمایت احزاب عربی متکی باشد، اعلام کرد. این موضع می‌تواند مذاکرات ائتلافی را دشوارتر کند.
در مقابل، آیزنکوت در جمع هواداران خود در تل‌آویو گفت که رأی‌دهندگان خواهان تغییر هستند. او وعده داد برای تشکیل دولت جدید تلاش کند و از آغاز دوره‌ای تازه در سیاست اسرائیل سخن گفت.
با وجود این مواضع، نتایج اولیه نشان می‌دهند که هیچ‌یک از دو طرف فعلاً از حمایت قطعی اکثریت پارلمان برخوردار نیستند.
چرا احزاب عربی می‌توانند در تشکیل دولت تعیین‌کننده باشند؟
یکی از نکات مهم انتخابات امسال، افزایش نقش احتمالی احزاب عربی در تعیین ترکیب دولت آینده است. بر اساس تازه‌ترین آمار شمارش آرا، مجموع کرسی‌های تخمینی دو فهرست عربی به ۱۵ کرسی رسیده است. این دو فهرست تاکنون ۳۳۸ هزار و ۸۶۵ رأی، معادل ۱۱٫۹ درصد آرای معتبر شمارش‌شده، به دست آورده‌اند.
از آنجا که هیچ‌یک از دو ائتلاف اصلی به اکثریت ۶۱ کرسی نرسیده‌اند، موضع احزاب عربی درباره همکاری با سایر جریان‌ها می‌تواند در روند تشکیل دولت اهمیت زیادی داشته باشد.
با این حال، دستیابی به توافق میان احزاب عربی و مخالفان نتانیاهو آسان نخواهد بود. بسیاری از احزاب مخالف در زمینه مسائل امنیتی و موضوع فلسطین دیدگاه‌هایی متفاوت از احزاب عربی دارند.
آیزنکوت نیز پیش‌تر با تشکیل دولتی که بر حمایت احزاب عربی متکی باشد، مخالفت کرده بود. بنابراین، حتی اگر مجموع کرسی‌های مخالفان نتانیاهو و احزاب عربی از ۶۱ کرسی بیشتر شود، تشکیل یک دولت مشترک قطعی نخواهد بود.
منصور عباس، رهبر رعام، پس از انتخابات ابراز امیدواری کرده است که ترکیب نهایی پارلمان امکان تشکیل دولتی با حمایت حزب او و مخالفان نتانیاهو را فراهم کند. در نتیجه، موضع نهایی احزاب عربی و آمادگی سایر جریان‌ها برای همکاری با آن‌ها می‌تواند در تعیین نخست‌وزیر آینده نقش مهمی داشته باشد.
نخست‌وزیر اسرائیل چگونه انتخاب می‌شود؟
در اسرائیل، نخست‌وزیر مستقیماً با رأی مردم انتخاب نمی‌شود. پس از مشخص‌شدن ترکیب کنست، روند تشکیل دولت آغاز خواهد شد.
ابتدا تعداد کرسی‌های احزاب راه‌یافته به پارلمان مشخص می‌شود. سپس اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، با نمایندگان احزاب مشورت می‌کند تا مشخص شود کدام سیاستمدار بیشترین شانس را برای تشکیل دولت دارد.
پس از این رایزنی‌ها، رئیس‌جمهور یکی از اعضای کنست را مأمور تشکیل کابینه می‌کند. این فرد لزوماً رهبر بزرگ‌ترین حزب پارلمان نیست. نامزد معرفی‌شده در مرحله نخست ۲۸ روز فرصت دارد تا با احزاب مختلف مذاکره کند و حمایت لازم را به دست آورد. رئیس‌جمهور نیز می‌تواند این مهلت را حداکثر ۱۴ روز تمدید کند.
در صورت دستیابی به توافق، نامزد مأمور تشکیل دولت باید ترکیب کابینه و برنامه آن را به کنست ارائه کند و رأی اعتماد بگیرد.
در عمل، ائتلافی که دست‌کم ۶۱ کرسی در اختیار داشته باشد، شانس بیشتری برای تشکیل دولتی باثبات دارد. با این حال، تشکیل دولت اقلیت با حمایت نمایندگانی خارج از ائتلاف نیز از نظر سیاسی و حقوقی امکان‌پذیر است.
اگر نخستین نامزد نتواند دولت تشکیل دهد، ممکن است مأموریت به فرد دیگری واگذار شود. در صورتی که تلاش‌های قانونی برای تشکیل کابینه به نتیجه نرسند، برگزاری انتخابات مجدد نیز امکان‌پذیر خواهد بود. تا زمان تشکیل دولت جدید، دولت مستقر به فعالیت خود در قالب دولت موقت ادامه می‌دهد.
نتایج نهایی انتخابات اسرائیل چه زمانی اعلام می‌شود؟
شمارش آرای انتخابات از شامگاه سه‌شنبه ۲۷ اکتبر آغاز شده و انتظار می‌رود طی روزهای آینده ادامه پیدا کند.
در اسرائیل، آرای برخی گروه‌ها از جمله نظامیان، دیپلمات‌ها، بیماران بستری در بیمارستان‌ها و زندانیان با سازوکارهای ویژه جمع‌آوری و شمارش می‌شود. به همین دلیل، نتایج نهایی ممکن است با برآوردهای اولیه تفاوت داشته باشند.
انتظار می‌رود بخش عمده شمارش آرا تا جمعه ۳۰ اکتبر تکمیل شود و نتایج رسمی حداکثر چهارشنبه چهارم نوامبر، برابر با ۱۳ آبان، اعلام شوند.
با این حال، حتی پس از اعلام نتایج نهایی نیز ممکن است چند هفته طول بکشد تا نخست‌وزیر آینده مشخص شود؛ زیرا تشکیل دولت به توافق میان احزاب و شکل‌گیری ائتلافی با حمایت کافی در کنست بستگی دارد.
در حال حاضر، پرسش اصلی این است که آیا نتانیاهو می‌تواند حمایت لازم برای ادامه نخست‌وزیری خود را به دست آورد یا احزاب مخالف، با وجود اختلافات سیاسی و تفاوت دیدگاه‌هایشان، موفق می‌شوند بر سر تشکیل دولتی جدید به توافق برسند.
