آمارهای سال ۲۰۲۶ نشان می‌دهند دلار آمریکا همچنان جایگاه نخست را در پرداخت‌های بین‌المللی از طریق شبکه سوئیفت حفظ کرده است. یورو در رتبه دوم قرار دارد، درحالی‌که سهم یوان چین با وجود قدرت اقتصادی این کشور، همچنان محدود است.
دلار آمریکا همچنان مهم‌ترین ارز در نظام مالی جهان به شمار می‌رود؛ اما میزان فاصله آن با سایر ارزهای پرکاربرد در پرداخت‌های بین‌المللی چقدر است؟ داده‌های مربوط به شبکه سوئیفت در سال ۲۰۲۶ تصویری روشن از جایگاه ارزهای اصلی جهان ارائه می‌کنند.
بر اساس گزارش ردیاب جهانی ارز سوئیفت که در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده، دلار آمریکا در ماه اوت همان سال بیش از نیمی از ارزش پرداخت‌های بین‌المللی پردازش‌شده از طریق این شبکه را به خود اختصاص داده است. این آمار نشان می‌دهد فاصله دلار با سایر ارزهای مهم جهان همچنان قابل‌توجه است.
سهم ارزهای اصلی جهان از پرداخت‌های سوئیفت در سال ۲۰۲۶
جدول زیر سهم ارزهای مختلف از ارزش پرداخت‌های پردازش‌شده از طریق شبکه سوئیفت در اوت ۲۰۲۶ را نشان می‌دهد.
| ارز | سهم از ارزش پرداخت‌های جهانی در سوئیفت |
|---|---|
| دلار آمریکا | ۵۲.۰۹ درصد |
| یورو | ۲۱.۳۷ درصد |
| پوند انگلیس | ۶.۳۷ درصد |
| ین ژاپن | ۳.۵۲ درصد |
| یوان چین | ۳.۲۶ درصد |
| دلار کانادا | ۲.۶۵ درصد |
| سایر ارزها | ۱۰.۷۴ درصد |
طبق این داده‌ها، دلار آمریکا به‌تنهایی سهم بیشتری از مجموع تمام ارزهای دیگر به‌جز خودش دارد. یورو با سهم ۲۱.۳۷ درصدی در جایگاه دوم ایستاده و پوند انگلیس با ۶.۳۷ درصد، رتبه سوم را به خود اختصاص داده است.
پس از این سه ارز، سهم سایر ارزها به‌مراتب کمتر می‌شود. ین ژاپن با ۳.۵۲ درصد در جایگاه چهارم قرار دارد و یوان چین با سهم ۳.۲۶ درصدی، رتبه پنجم را به خود اختصاص می‌دهد. دلار کانادا نیز ۲.۶۵ درصد از ارزش پرداخت‌های این شبکه را شامل می‌شود.
نکته قابل‌توجه، فاصله میان دو ارز نخست و سایر رقبای آن‌هاست. دلار آمریکا و یورو در مجموع ۷۳.۴۶ درصد از ارزش پرداخت‌های پردازش‌شده از طریق سوئیفت را تشکیل می‌دهند. به این ترتیب، مجموع سهم سایر ارزها تنها ۲۶.۵۴ درصد است.
چرا دلار آمریکا همچنان ارز غالب در سوئیفت است؟
جایگاه دلار در پرداخت‌های بین‌المللی به نقش گسترده آن در تجارت جهانی، بازارهای مالی و فعالیت بانک‌های بین‌المللی ارتباط دارد. بسیاری از معاملات تجاری و مالی جهان بر پایه دلار انجام می‌شوند و همین موضوع تقاضا برای استفاده از این ارز را افزایش می‌دهد.
عمق و گستردگی بازارهای سرمایه آمریکا نیز از عوامل تقویت‌کننده موقعیت دلار محسوب می‌شود. دسترسی گسترده به دارایی‌های دلاری و استفاده فراگیر از این ارز در معاملات بین‌المللی، به تثبیت جایگاه آن در نظام مالی جهان کمک کرده است.
یورو با فاصله قابل‌توجهی در رتبه دوم قرار دارد، اما سهم ۲۱.۳۷ درصدی آن نشان می‌دهد که حتی نزدیک‌ترین رقیب دلار نیز در این شاخص فاصله زیادی با ارز آمریکا دارد. سهم تک‌رقمی پوند انگلیس و سهم کمتر از چهار درصدی ین ژاپن و یوان چین نیز تفاوت میان دو ارز پیشتاز و سایر ارزهای مهم را برجسته می‌کند.
سوئیفت چیست و چه نقشی در پرداخت‌های بین‌المللی دارد؟
سوئیفت (SWIFT) مخفف عبارت «جامعه جهانی ارتباطات مالی بین‌بانکی» است. این شبکه ارتباطی امن، بیش از ۱۱ هزار و ۵۰۰ مؤسسه مالی را در سراسر جهان به یکدیگر متصل می‌کند و امکان ارسال پیام‌های استاندارد مرتبط با پرداخت‌های بین‌المللی را فراهم می‌سازد.
نکته مهم این است که سوئیفت خودش پول را جابه‌جا نمی‌کند؛ بلکه پیام‌های مالی و دستورهای پرداخت را میان مؤسسات عضو منتقل می‌کند. به همین دلیل، این شبکه را باید زیرساختی برای ارتباطات مالی بین‌المللی دانست، نه سامانه‌ای که مستقیماً انتقال وجه را انجام می‌دهد.
دفتر مرکزی سوئیفت در بلژیک قرار دارد و این مجموعه به‌صورت تعاونی متعلق به مؤسسات مالی عضو فعالیت می‌کند؛ بنابراین، مالکیت آن در اختیار یک کشور مشخص نیست. شبکه گسترده و استانداردهای پیام‌رسانی آن باعث شده‌اند مؤسسات مالی بسیاری در سراسر جهان از این زیرساخت استفاده کنند.
البته فعالیت در سوئیفت تابع الزامات قانونی و مقررات تحریمی است. افزون بر این، تمام پرداخت‌های بین‌المللی جهان از طریق این شبکه انجام نمی‌شوند. در نتیجه، آمار سوئیفت اطلاعات ارزشمندی درباره ترکیب پرداخت‌های جهانی ارائه می‌کند، اما نمی‌تواند نمای کاملی از تمام تراکنش‌های مالی بین کشورها باشد.
آیا شبکه‌های پرداخت جایگزین می‌توانند سلطه سوئیفت را کاهش دهند؟
در سال‌های اخیر، شبکه‌های پرداخت جایگزین نیز توسعه یافته‌اند. یکی از نمونه‌های مهم، سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی چین یا CIPS است که با هدف تسهیل پرداخت‌های بین‌المللی مرتبط با یوان فعالیت می‌کند.
گسترش چنین سامانه‌هایی نشان می‌دهد برخی کشورها به‌دنبال افزایش انعطاف‌پذیری در تراکنش‌های فرامرزی و ایجاد مسیرهای جایگزین برای پرداخت‌های بین‌المللی هستند. با این حال، داده‌های اوت ۲۰۲۶ نشان می‌دهند سهم یوان از ارزش پرداخت‌های پردازش‌شده در سوئیفت همچنان به ۳.۲۶ درصد محدود بوده است.
این رقم بیانگر فاصله میان جایگاه اقتصادی چین و میزان استفاده از ارز این کشور در پرداخت‌های ثبت‌شده در شبکه سوئیفت است. البته سهم یوان در این شبکه به‌تنهایی نمی‌تواند میزان استفاده از آن در تمام سامانه‌های مالی جهان را مشخص کند.
جایگاه دلار در ذخایر ارزی کشورها نیز یکی دیگر از عوامل مرتبط با نفوذ بین‌المللی این ارز است. ذخایر دلاری می‌توانند در تأمین نقدینگی و تسویه تعهدات بین‌المللی نقش داشته باشند و به تداوم استفاده از دلار در نظام مالی جهانی کمک کنند.
آمار سوئیفت چه چیزی را نشان نمی‌دهد؟
برای تفسیر درست این داده‌ها باید به یک نکته مهم توجه داشت: ارقام منتشرشده، سهم هر ارز از ارزش پرداخت‌های پردازش‌شده از طریق سوئیفت را اندازه‌گیری می‌کنند، نه تعداد تراکنش‌ها را.
همچنین پرداخت‌هایی که خارج از شبکه سوئیفت انجام می‌شوند، در این آمار جایگاهی ندارند. بنابراین، سهم ۵۲.۰۹ درصدی دلار به این معنا نیست که این ارز دقیقاً همین سهم را از تمام پرداخت‌های بین‌المللی جهان در اختیار دارد.
به همین ترتیب، سهم ۳.۲۶ درصدی یوان نیز به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که استفاده از این ارز در تمام شبکه‌های پرداخت جهانی تا چه اندازه گسترده است. برای ارزیابی دقیق‌تر، باید داده‌های سایر سامانه‌های مالی و شاخص‌های مرتبط با ذخایر ارزی و تجارت بین‌المللی را نیز در نظر گرفت.
در مجموع، آمار اوت ۲۰۲۶ نشان می‌دهد دلار آمریکا همچنان با اختلاف در صدر ارزهای مورد استفاده در پرداخت‌های ثبت‌شده در سوئیفت قرار دارد. یورو جایگاه دوم را حفظ کرده و پوند انگلیس، ین ژاپن و یوان چین با سهم‌هایی به‌مراتب کمتر در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. با این حال، برای بررسی تغییرات بلندمدت در نظام مالی جهان، باید روندهای آینده و فعالیت شبکه‌های پرداخت خارج از سوئیفت نیز بررسی شوند.
