اگر در روزهای اخیر نشانی‌هایی مانند varzesh3.com یا tetherland.com را باز کرده باشید، ممکن است با خطای دسترسی مواجه شده باشید. این اختلال‌ها به دامنه‌های دات‌کام این وب‌سایت‌ها مربوط می‌شوند و بار دیگر موضوع محدودیت ارائه خدمات ثبت دامنه به کسب‌وکارهای ایرانی را مطرح کرده‌اند.
البته مشکل به ورزش سه و تترلند محدود نیست. پلتفرم انتشار محتوای متنی ویرگول که از دامنه io استفاده می‌کند و سرویس هوش مصنوعی هوشا نیز با محدودیت دامنه روبه‌رو شده‌اند.
محمدرضا رحمانی، مدیر وب‌سایت‌های «رُند» و «نام»، در گفت‌وگو با زومیت احتمال داده است که تحریم‌ها و گزارش‌هایی که برخی کاربران به شرکت‌های ثبت‌کننده دامنه ارسال کرده‌اند، در بروز اتفاقات اخیر نقش داشته باشند. با این حال، او تأکید می‌کند که هنوز دلیل قطعی این محدودیت‌ها مشخص نیست؛ زیرا شرکت‌های مربوطه توضیح رسمی و شفافی درباره علت تصمیم خود منتشر نکرده‌اند.
رحمانی می‌گوید تا زمان انجام این گفت‌وگو، وب‌سایت‌های تترلند، ورزش سه، Hostdl و ویرگول از بروز مشکل در دامنه‌های بین‌المللی خود خبر داده بودند. تترلند در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که کاربران می‌توانند از طریق دامنه ایرانی این پلتفرم به خدمات آن دسترسی داشته باشند. نسخه وب‌اپلیکیشن تترلند نیز فعال باقی مانده است.
ورزش سه هم به دامنه ایرانی خود منتقل شد. ویرگول نیز اعلام کرد دامنه io آن مسدود شده و برای رفع مشکل، موضوع را از طریق پشتیبانی شرکت ارائه‌دهنده خدمات دامنه پیگیری می‌کند.
رحمانی احتمال می‌دهد برخی افراد با توجه به تحریم‌های آمریکا علیه ایران، وب‌سایت‌های موردنظر را به شرکت‌های ثبت‌کننده دامنه گزارش کرده باشند. به اعتقاد او، ممکن است گزارش‌هایی از سوی افراد وابسته به یک جریان سیاسی خاص ارسال شده باشد تا زمینه اعمال محدودیت برای این کسب‌وکارها فراهم شود. البته این موضوع در حد یک احتمال مطرح شده و هنوز تأیید مستقلی درباره آن وجود ندارد.
شرکت ثبت‌کننده دامنه چه نقشی در تحریم‌ها دارد؟
از نگاه مدیران وب‌سایت‌های «رُند» و «نام»، یکی از عوامل مهم برای بررسی علت محدودیت‌های اخیر، شرکتی است که دامنه در آن ثبت شده است.
رحمانی در این‌باره به دامنه ورزش سه اشاره می‌کند که در شرکت آمریکایی گوددی (GoDaddy) ثبت شده است. به گفته او، محل استقرار این شرکت و قوانین مربوط به تحریم‌های آمریکا می‌تواند بر نحوه ارائه خدمات آن به کاربران ایرانی تأثیر بگذارد.
البته محدودیت خدمات دامنه برای وب‌سایت‌های ایرانی موضوع تازه‌ای نیست. رحمانی برای توضیح این مسئله به تجربه‌های قبلی، از جمله مشکلاتی که برای وب‌سایت خبرگزاری فارس ایجاد شد، اشاره می‌کند. او همچنین سایت ابر آروان را نمونه دیگری می‌داند که با محدودیت‌های مشابه مواجه شده بود و احتمال می‌دهد سازوکار مرتبط با آن اتفاقات در مشکلات اخیر نیز نقش داشته باشد.
او در ادامه به تجربه انتقال دامنه برخی وب‌سایت‌های ایرانی به شرکت آلمانی جوکر در سال‌های گذشته اشاره می‌کند. به گفته رحمانی، شرکت‌های اروپایی که خدمات ثبت دامنه ارائه می‌دهند، در مقایسه با شرکت‌های آمریکایی ممکن است ریسک کمتری برای کسب‌وکارهای ایرانی داشته باشند؛ زیرا محدودیت‌های ناشی از تحریم‌های ایالات متحده مستقیماً به یک شکل بر همه شرکت‌ها اعمال نمی‌شود.
بر همین اساس، او توصیه می‌کند صاحبان کسب‌وکارهای ایرانی درباره انتخاب شرکت ثبت‌کننده دامنه تجدیدنظر کنند و صرفاً به استفاده از شرکت‌های آمریکایی وابسته نباشند.
چرا هر کسب‌وکاری به دامنه ir جایگزین نیاز دارد؟
یکی دیگر از توصیه‌های رحمانی، ثبت دامنه دات‌آی‌آر و آماده نگه داشتن آن برای مواقع اضطراری است. به اعتقاد او، کسب‌وکارها باید پیش از بروز محدودیت، یک نشانی جایگزین در اختیار داشته باشند تا اگر دامنه بین‌المللی‌شان از دسترس خارج شد، بتوانند فعالیت خود را از مسیر دیگری ادامه دهند.
رحمانی برای توضیح اهمیت این موضوع، تجربه ابر آروان را مثال می‌زند. به گفته او، مشکل ایجادشده برای دامنه بین‌المللی این شرکت، به‌دلیل وابستگی زیرساخت DNS به آن، تنها به وب‌سایت اصلی محدود نماند و دسترسی سایت‌هایی را هم که از این زیرساخت استفاده می‌کردند، تحت تأثیر قرار داد.
در چنین شرایطی، انتقال خدمات به دامنه ایرانی برای بازگرداندن دسترسی کاربران ضرورت پیدا کرد. این تجربه نشان می‌دهد که اختلال در یک دامنه می‌تواند پیامدهایی فراتر از خارج شدن یک وب‌سایت از دسترس داشته باشد و مجموعه‌ای از سرویس‌های وابسته به آن را نیز با مشکل مواجه کند.
رحمانی در این‌باره می‌گوید:
«این تجربه نشان می‌دهد که پیامد محدودیت دامنه می‌تواند از دسترس خارج شدن یک وب‌سایت فراتر برود و خدمات وابسته به آن که به شرکت‌های دیگری مربوط است را نیز درگیر کند.»
کسب‌وکارهای کوچک هم از خطر محدودیت دامنه در امان نیستند
اگرچه در خبرهای منتشرشده درباره اختلال دامنه‌های دات‌کام در روز ۱۶ آبان، بیشتر نام برندهای شناخته‌شده‌ای مانند ورزش سه و تترلند مطرح شد، اما رحمانی تأکید می‌کند که این مشکل به شرکت‌های بزرگ و پربازدید اختصاص ندارد.
به گفته او، کسب‌وکارهای کوچک نیز ممکن است با محدودیت‌های مشابه روبه‌رو شوند؛ با این تفاوت که اختلال در فعالیت آن‌ها معمولاً بازتاب رسانه‌ای کمتری دارد. حتی ممکن است مدیران این مجموعه‌ها یا صاحبان وب‌سایت‌ها نیز بلافاصله متوجه مشکل نشوند.
برای نمونه، وقتی دامنه وب‌سایتی مانند ورزش سه از دسترس خارج می‌شود، تعداد زیاد کاربران و مراجعه روزانه به آن باعث می‌شود اختلال خیلی زود دیده شود و در رسانه‌ها بازتاب پیدا کند. اما اگر دامنه یک کسب‌وکار کوچک با مشکل مواجه شود، احتمال دارد فقط مدیران مجموعه یا تعدادی از مشتریان آن متوجه اتفاق شوند.
رحمانی احتمال می‌دهد وب‌سایت‌های دیگری نیز در روزهای اخیر با مشکلات مشابه روبه‌رو شده باشند، اما خبر این اختلال‌ها هنوز به رسانه‌ها راه پیدا نکرده باشد.
در مجموع، از نگاه مدیر سایت «نام»، بررسی وضعیت ثبت دامنه، انتخاب شرکت ارائه‌دهنده خدمات با ریسک کمتر و ثبت یک دامنه ایرانی جایگزین، اقداماتی ضروری برای کسب‌وکارهای اینترنتی هستند. این اقدامات می‌توانند در صورت اعمال محدودیت‌های ناگهانی، احتمال توقف کامل فعالیت وب‌سایت و قطع دسترسی کاربران را کاهش دهند.
