شرکت روسی Rostec نسخه متحرکی از سامانه توپخانه‌ای پدافند هوایی Citadel را توسعه داده است. در طراحی جدید، سلاح‌ها و تجهیزات شناسایی که پیش‌تر روی یک سازه ثابت قرار داشتند، به شاسی یک خودرو منتقل شده‌اند. این تغییر به یگان‌های پدافند هوایی روسیه اجازه می‌دهد سامانه را سریع‌تر به مناطقی منتقل کنند که در معرض تهدید پهپادها و دیگر اهداف هوایی قرار دارند.
Rostec در ۶ نوامبر از توسعه این نسخه خبر داد. طبق اعلام این شرکت، ماژول رزمی، رادار و تجهیزات شناسایی اپتیکی همگی روی یک خودروی متحرک نصب شده‌اند. بااین‌حال، هنوز اطلاعاتی درباره مدل شاسی، مشخصات فنی خودرو، زمان ورود سامانه به یگان‌های عملیاتی یا آغاز تولید انبوه آن منتشر نشده است.
نسخه اولیه Citadel برای محافظت از تأسیسات ثابت طراحی شده بود. Rostec ادعا می‌کند این سامانه در میدان نبرد توانایی خود را در مقابله با انواع پهپادها و موشک‌های کروز نشان داده است. با وجود این، تاکنون اطلاعات عملکردی مستقلی که این ادعاها را تأیید کند، در دسترس قرار نگرفته است.
سامانه Citadel چگونه پهپادها را شناسایی و منهدم می‌کند؟
سامانه Citadel که با شناسه ZAK-30 نیز شناخته می‌شود، یک مجموعه توپخانه‌ای پدافند هوایی با کالیبر ۳۰ میلی‌متر است. این سامانه به‌جای موشک‌های هدایت‌شونده، از توپ‌های خودکار و مهمات تخصصی برای مقابله با اهداف هوایی در فاصله‌های نسبتاً کوتاه استفاده می‌کند.
Citadel برای کشف و دنبال‌کردن تهدیدات، رادار را در کنار حسگرهای الکترواپتیکی به کار می‌گیرد. به گفته Rostec، تجهیزات اپتیکی این سامانه در طیف نور مرئی و فروسرخ فعالیت می‌کنند. ترکیب این دو قابلیت به شناسایی و رهگیری اهداف در وضعیت‌های نوری متفاوت کمک می‌کند.
یکی از ویژگی‌های مهم Citadel، نوع مهمات مورد استفاده در آن است. این سامانه از گلوله‌های ترکش‌زا با فیوزهای قابل‌کنترل از راه دور بهره می‌برد. در مهمات معمولی، انهدام هدف تا حد زیادی به برخورد مستقیم گلوله وابسته است؛ اما در این روش، سامانه کنترل آتش با محاسبه مسیر حرکت هدف، محل مناسب انفجار را تعیین می‌کند.
پس از رسیدن گلوله به نقطه محاسبه‌شده، انفجار در نزدیکی هدف رخ می‌دهد و مجموعه‌ای از ترکش‌ها را در اطراف آن پخش می‌کند. این ترکش‌ها می‌توانند به پرنده آسیب بزنند یا آن را از بین ببرند.
چنین روشی برای مقابله با پهپادهای کوچک اهمیت زیادی دارد. ابعاد محدود و قدرت مانور این پرنده‌ها باعث می‌شود هدف‌گیری آن‌ها با توپخانه متعارف دشوار باشد. در مقابل، مهمات انفجاری قابل‌برنامه‌ریزی می‌توانند بدون نیاز به برخورد مستقیم، شانس واردکردن آسیب مؤثر به هدف را افزایش دهند.
Rostec همچنین مدعی است استفاده از این مهمات در مقایسه با گلوله‌های معمولی، تعداد مهمات موردنیاز برای هر درگیری را کاهش می‌دهد.
چرا روسیه Citadel را روی خودرو نصب کرده است؟
خودرویی‌شدن Citadel محدودیت مهم نسخه اولیه این سامانه را برطرف می‌کند. یک سامانه پدافندی ثابت معمولاً در محل مشخصی مستقر می‌شود و وظیفه حفاظت از همان تأسیسات را بر عهده دارد. در نتیجه، جابه‌جایی آن برای پاسخ به تهدیدات جدید ساده نیست.
نصب تجهیزات Citadel روی یک خودرو، امکان انتقال سامانه میان نقاط مختلف را فراهم می‌کند. اپراتورها می‌توانند با تغییر شرایط تهدید، آن را به فرودگاه‌ها، مراکز صنعتی، پایگاه‌های نظامی یا دیگر مناطق حساس منتقل کنند.
این قابلیت همچنین به روسیه کمک می‌کند مناطق در معرض افزایش حملات پهپادی را تقویت کند، بدون آنکه برای هر موقعیت به ساخت تأسیسات دفاعی دائمی نیاز داشته باشد.
تحرک‌پذیری برای سامانه‌های پدافند هوایی کوتاه‌برد اهمیت ویژه‌ای دارد. این تجهیزات معمولاً آخرین لایه دفاعی اطراف زیرساخت‌های مهم و تأسیسات نظامی را تشکیل می‌دهند. مأموریت آن‌ها مقابله با تهدیداتی است که از لایه‌های دوربردتر پدافند عبور کرده‌اند؛ از جمله پهپادهای کم‌ارتفاع و موشک‌های کروز.
مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) ساختار دفاع هوایی روسیه را شبکه‌ای چندلایه توصیف می‌کند. در این ساختار، سامانه‌های کوتاه‌بردی مانند Pantsir برای حفاظت نقطه‌ای از مناطق و تأسیسات حساس به کار گرفته می‌شوند.
به نظر می‌رسد Citadel نیز در همین گروه از تجهیزات دفاع نزدیک قرار می‌گیرد. بنابراین، هدف از توسعه آن جایگزینی سامانه‌های موشکی دوربرد نیست، بلکه تقویت لایه دفاعی نزدیک در برابر تهدیدات هوایی است.
سامانه‌های توپخانه‌ای دوباره به ابزار مقابله با پهپادها تبدیل می‌شوند
توسعه Citadel را می‌توان بخشی از روند گسترش سامانه‌های ضدپهپادی مبتنی بر توپ‌های خودکار و مهمات قابل‌برنامه‌ریزی دانست. نمونه مشابه این رویکرد، سامانه آلمانی Rheinmetall Skynex است که برای دفاع هوایی کوتاه‌برد از توپ‌های ۳۵ میلی‌متری و مهمات قابل‌برنامه‌ریزی AHEAD استفاده می‌کند.
Skynex نیز مانند Citadel، تجهیزات شناسایی، قابلیت رهگیری اهداف و تسلیحات توپخانه‌ای را در قالب یک مجموعه دفاعی ترکیب می‌کند. شرکت Rheinmetall اعلام کرده است که این سامانه به‌طور ویژه برای مقابله با تهدیدات در فاصله‌های بسیار کوتاه طراحی شده است؛ موقعیت‌هایی که استفاده از موشک‌های هدایت‌شونده ممکن است از نظر عملیاتی مناسب نباشد یا هزینه بیشتری به همراه داشته باشد.
طراحی ماژولار Skynex امکان اتصال حسگرها و سلاح‌های مختلف را از طریق یک شبکه فرماندهی و کنترل فراهم می‌کند. این ویژگی به سامانه اجازه می‌دهد اجزای مختلف دفاعی را در قالب یک ساختار هماهنگ به کار بگیرد.
مقایسه Citadel و Skynex نشان می‌دهد چرا توپخانه ضدهوایی بار دیگر در برنامه‌های دفاعی کشورها جایگاه مهمی پیدا کرده است. استفاده از یک گلوله نسبتاً ارزان برای انهدام پهپادی کم‌هزینه، می‌تواند مانع از مصرف موشک‌های هدایت‌شونده گران‌قیمت برای مقابله با هر هدف شود.
البته سامانه‌های توپخانه‌ای محدودیت‌هایی نیز دارند. برد درگیری آن‌ها نسبتاً کوتاه است و عملکرد مؤثرشان به شناسایی و رهگیری دقیق اهداف وابستگی زیادی دارد. به همین دلیل، چنین تجهیزاتی به‌تنهایی نمی‌توانند پاسخگوی تمام تهدیدات هوایی باشند و باید در کنار سایر سامانه‌ها، بخشی از یک شبکه پدافند چندلایه را تشکیل دهند.
نسخه متحرک Citadel با اضافه‌کردن قابلیت جابه‌جایی سریع، انعطاف عملیاتی این سامانه را افزایش می‌دهد. تجهیزاتی که در ابتدا برای محافظت از تأسیسات ثابت ساخته شده بودند، اکنون می‌توانند برای دفاع از مناطق مختلف و پاسخ به تهدیدات متغیر مورد استفاده قرار بگیرند.
